Tạo "luồng xanh" cho nhà ở xã hội

Là người làm thực tế, nếu không kể chi tiết thì nhiều người sẽ không hiểu được những nhiêu khê của thủ tục làm nhà ở xã hội (NƠXH).

Trong khi nhu cầu nhà ở của người lao động rất cấp thiết thì hành trình để một dự án NƠXH ra đời lại bị bủa vây bởi nhiều thủ tục hành chính. Chính nghịch lý này khiến doanh nghiệp, dù đầy nhiệt huyết, cũng ít nhiều phải "nản lòng".

Hiện nay, nếu một dự án nộp hồ sơ từ hôm nay, sớm nhất phải đến giai đoạn 2028 - 2029 mới có thể bàn giao nhà (thời gian xin pháp lý khoảng 18 tháng, cộng với thời gian thi công trung bình 2 năm cho một công trình 20 tầng).

Thời gian phê duyệt một dự án NƠXH lý tưởng nhất của cơ quan chức năng (trong điều kiện hồ sơ đúng, đủ và phù hợp quy hoạch) là 132 ngày. Chưa kể, chủ đầu tư phải mất thêm khoảng 132 ngày để chuẩn bị hồ sơ, gồm thiết kế quy hoạch, thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật thi công, thiết kế PCCC và thẩm tra. Như vậy, tổng cộng mất 264 ngày.

Đó là chưa nói khi đến hạn theo biên nhận, doanh nghiệp thường nhận được yêu cầu chỉnh sửa hồ sơ. Việc này lặp lại qua nhiều bước khác nhau, kéo dài thêm hàng tháng. Ngoài ra, thời gian điều chỉnh quy hoạch cục bộ để phù hợp dự án, trước khi xin chấp thuận chủ trương đầu tư, có thể kéo dài cả năm.

Như vậy, để hoàn thành 10 bước thủ tục (theo thống kê của chủ đầu tư) đến khi có giấy phép xây dựng, không một dự án nào có thể thực hiện dưới 18 tháng.

Một trong những "nút thắt" lớn nhất là việc phải xin ý kiến các sở, ngành quá nhiều lần. Gần như mỗi bước phê duyệt đều phải lấy ý kiến lại từ đầu. Một dự án phải trải qua ý kiến của 11 sở, ngành, ở nhiều giai đoạn khác nhau: chấp thuận chủ trương đầu tư; điều chỉnh quy hoạch; chuyển nhượng đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp; duyệt quy hoạch 1/500; chuyển mục đích sử dụng đất; cấp phép xây dựng...

Chúng ta nên gom lại, xin ý kiến sở, ngành, tỉnh/thành một lần đầy đủ, sử dụng xuyên suốt cho các bước tiếp theo, nhằm tiết kiệm thời gian. Đặc biệt, những quy trình mang tính hình thức nên được loại bỏ để rút ngắn thủ tục.

Khó khăn không chỉ dừng ở khâu quy hoạch mà còn kéo dài đến khi có được giấy phép xây dựng. Thực tiễn cho thấy trong khi nhà ở thương mại được miễn giấy phép xây dựng thì NƠXH lại bắt buộc phải có. Để được cấp phép, doanh nghiệp phải hoàn tất hàng loạt thủ tục như thỏa thuận điện, nước, hạ tầng, môi trường, PCCC... Chỉ cần điều chỉnh một chi tiết nhỏ, quy trình có thể quay lại từ đầu, kéo dài thêm khoảng 4 tháng.

Còn một vấn đề nữa, đó là gánh nặng bảo lãnh thực hiện dự án cũng gây nhiều tốn kém, trong khi doanh nghiệp đã tự bỏ vốn để nhận chuyển nhượng đất. Mức bảo lãnh trung bình khoảng 2% tổng mức đầu tư.

Một quy định khác bị cho là chưa hợp lý là yêu cầu doanh nghiệp phải có thông báo của ngân hàng chấp thuận cho vay ngay từ giai đoạn chấp thuận chủ trương đầu tư, khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí và mất thời gian.

Nếu không quyết liệt tháo gỡ, đơn giản hóa các thủ tục và tạo ra một "luồng xanh" thực sự cho NƠXH thì giấc mơ an cư của hàng triệu người lao động vẫn sẽ còn xa vời.