Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong dịp Tết Nguyên đán

(NLĐO)- Phong tục thờ cúng tổ tiên ngày Tết của người Việt là một nghi thức tâm linh, thấm đượm tính nhân văn và đạo lý.

Tết Nguyên đán mang ý nghĩa thiêng liêng, là dịp để mọi người nhớ về cội nguồn. Phong tục thờ cúng tổ tiên ngày Tết của người Việt là một nghi thức tâm linh, thấm đượm tính nhân văn và đạo lý.

Người Việt tin rằng ông bà tổ tiên tuy mất đi nhưng vẫn sinh hoạt như ở dương gian, "trần sao âm vậy". Linh hồn tổ tiên, ông bà như thần hộ mệnh luôn phù hộ, chở che cho con cháu. Thờ cúng tổ tiên giúp cho con người ta không quên cội nguồn, và luôn phải nghĩ về trách nhiệm đối với người khác.

Trong mỗi gia đình, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã trở thành đạo hiếu. Đạo hiếu là cái gốc của mỗi con người. Lòng hiếu thảo là giá trị đạo đức quý báu trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt Nam.

Đặc biệt, mâm cơm cúng tổ tiên ngày Tết được tổ chức nấu nướng và bày biện khá công phu. Tuỳ theo hoàn cảnh kinh tế của mỗi gia đình mà các mâm cỗ cúng lớn nhỏ khác nhau, nhưng tựu chung đầy đủ 4 món cơ bản là: Bánh chưng, thịt lợn, dưa hành và cơm tẻ.

Học giả Toan Ánh trong sách Phong tục thờ cúng trong gia đình Việt Nam (NXB Văn hóa Dân tộc) cho hay tết Nguyên đán là tiết lễ đầu tiên của năm bắt đầu từ lúc giao thừa với lễ trừ tịch. Nguyên là bắt đầu, Đán là buổi sớm mai, tết Nguyên đán tức là tết bắt đầu năm, mở đầu cho một năm mới với tất cả mọi cảnh vật đều mới mẻ đón xuân sang. Năm mới đến, những may mắn mới cũng đến, bao nhiêu đen đủi của năm cũ cũng theo năm cũ mà đi.

Tết Nguyên đán thường dài 4 ngày và lễ cúng tổ tiên cũng theo trình tự 4 ngày với những ý nghĩa khác nhau. Chiều 30 Tết có lễ cúng tất niên, tức là cúng trình với ông bà, tổ tiên năm cũ đã hết. Đêm 30 cúng giao thừa, thời điểm chuyển tiếp năm cũ sang năm mới. Theo quan điểm phương Đông, mỗi năm có một vị hành khiển trông coi việc nhân gian. Thời khắc giao thừa là lúc tiễn vị hành khiển cũ đón vị hành khiển mới. Thông thường có 2 lễ, một lễ trong nhà để cúng Phật, cúng gia tiên, cúng thổ công và một lễ ngoài trời đặt ở ngoài sân để cung tiễn vị hành khiển cũ, đón chào vị hành khiển mới.

Sáng mùng 1 Tết là cúng Nguyên đán, nghĩa là cúng sáng sớm của một ngày đầu năm. Ngày mùng 3 cúng hóa vàng kết thúc Tết nguyên đán. Tùy từng gia đình, có gia đình chọn ngày mùng 3, mùng 4 hay mùng 5 để làm lễ cúng này.

Bài văn khấn thường bao hàm đầy đủ nội dung về quốc hiệu dân tộc, rồi đến năm, tháng và ngày âm lịch theo phong tục truyền thống. Sau khi khấn lễ, chờ cho tàn một tuần hương, gia chủ tạ lễ và hạ cỗ xin lộc. Mọi người trong gia tộc quây quần bên nhau thụ lộc của tiên tổ và chúc nhau một năm mới vạn sự tốt lành.