TPHCM ấm áp, thân thương (*): Viết tiếp kỳ tích khu Đông
Những quyết sách từ trung ương và TPHCM trên tinh thần vì cuộc sống người dân đã biến khu Đông từ một nơi heo hút trở nên tráng lệ
Mỗi ngày, khi mặt trời vừa lên cũng là lúc khu vực phía Đông TPHCM bước vào nhịp sống sôi động.
Một thời thưa vắng
Trên đường Võ Nguyên Giáp, xa lộ Hà Nội, đường Mai Chí Thọ, đường Võ Văn Ngân, đường Lê Văn Việt… của TP Thủ Đức trước đây nay chộn rộn tiếng còi xe với dòng người hối hả ngược xuôi.
Xe buýt chở sinh viên nối đuôi chạy dọc trục giao thông chính, xe máy vượt nhau trên đường, trong khi tàu metro số 1 lướt nhanh phía trên cao tạo nên bức tranh đô thị náo nhiệt, hiện đại.
Nhịp sống sôi động tại khu Đông TPHCM bắt đầu từ sáng sớm mỗi ngày Ảnh: NGỌC QUÝ
Trước khung cảnh trên, ít ai ngờ nhiều thập niên trước, khu Đông trống trải với nhiều vùng rộng lớn cỏ mọc um tùm, lác đác nhà xưởng nhỏ. Xa lộ Hà Nội khi đó chủ yếu là tuyến kết nối liên tỉnh, hai bên còn thưa thớt dân cư.
Còn xa hơn nữa, theo nhiều tư liệu lịch sử, vùng đất Thủ Đức xuất hiện sớm trong quá trình hình thành Gia Định xưa. Năm 1911, Thủ Đức là một quận thuộc tỉnh Gia Định. Sau năm 1975, trở thành huyện Thủ Đức thuộc TP Sài Gòn - Gia Định, rồi thuộc TPHCM từ năm 1976.
Một thời gian dài tiếp theo, nơi đây chủ yếu là vùng nông nghiệp heo hút, kênh rạch chằng chịt. Những địa danh như Thảo Điền, Cát Lái, Long Trường hay Linh Xuân được hình dung với ruộng vườn, đường đất và bến sông nhỏ hiu hắt, xa trung tâm.
Những cột mốc đáng nhớ
Bước ngoặt lớn diễn ra năm 1997, khi Chính phủ ban hành Nghị định 03/1997, giải thể huyện Thủ Đức để thành lập 3 quận mới gồm quận 2, quận 9, quận Thủ Đức.
Từ đây, khu Đông bước vào giai đoạn đô thị hóa mạnh mẽ với định hướng quận 2 phát triển đô thị mới mà Thủ Thiêm làm hạt nhân, quận 9 trở thành trung tâm công nghệ cao, quận Thủ Đức phát triển giáo dục...
Từ cuối thập niên 1990, hàng loạt công trình hạ tầng chiến lược hình thành như cảng Cát Lái, Khu Công nghệ cao TPHCM, ĐHQG TPHCM... Những dự án này tạo động lực quan trọng, làm thay đổi diện mạo toàn khu vực phía Đông.
Ngày 9-12-2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập TP Thủ Đức trên cơ sở sáp nhập 3 quận. Từ năm 2021, mô hình "thành phố trong thành phố" chính thức vận hành, được kỳ vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ của TPHCM.
Theo thời gian, hạ tầng giao thông chuyển biến rõ rệt. Xa lộ Hà Nội được mở rộng, nhiều khu đô thị và dịch vụ phát triển dọc tuyến. Đặc biệt, tuyến metro số 1 đi vào vận hành với lượng khách khoảng 50.000 - 70.000 lượt mỗi ngày tạo bước chuyển lớn trong kết nối đô thị, góp phần định hình lại thói quen di chuyển của người dân.
Đến năm 2025, theo chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, TP Thủ Đức được tổ chức lại thành nhiều phường. Dù thay đổi tên gọi hành chính, khu Đông vẫn giữ vai trò cực tăng trưởng chiến lược, nơi hội tụ công nghệ, giáo dục và hạ tầng hiện đại.
Hoàn thiện hơn
TPHCM đang tăng tốc hoàn thiện hệ thống hạ tầng khu Đông và nhiều dự án dự kiến khởi công trong dịp 2-7, nhân kỷ niệm 50 năm chính thức vinh dự mang tên Bác.
Trong các dự án hạ tầng, đáng chú ý là dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành dài trên 41 km, tổng mức đầu tư dự kiến 175.000 tỉ đồng, được nghiên cứu triển khai theo hình thức BT giai đoạn 2026 - 2030. Tuyến đi qua TP HCM khoảng 11,5 km và TP Đồng Nai hơn 36 km, gồm 19 ga cả ngầm và trên cao.
Thành phố cũng nghiên cứu phát triển đô thị theo mô hình TOD quanh các ga như Thủ Thiêm, Bình Trưng và depot Long Trường để khai thác hiệu quả quỹ đất dọc tuyến.
Metro số 1 góp phần định hình lại thói quen di chuyển của người dân
Cùng với đó, dự án đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu kết nối cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây và Vành đai 3 đang được chuẩn bị đầu tư. Tuyến dài gần 5,9 km, rộng 60 m, tổng vốn hơn 8.782 tỉ đồng, dự kiến triển khai giai đoạn 2026 - 2028 nhằm tăng năng lực giao thông khu vực cảng Cát Lái.
TPHCM cũng thúc đẩy dự án cầu Thủ Thiêm 4 dài trên 2 km, quy mô 8 làn xe, tổng vốn hơn 5.000 tỉ đồng. Dự án này giúp tăng cường kết nối giữa khu trung tâm hiện hữu, khu Nam thành phố và khu đô thị Thủ Thiêm.
Trước đó, dịp 30-4 vừa qua, tại khu vực Thủ Thiêm, lễ khởi công Trung tâm Hành chính mới với quy mô trên 46 ha, tổng mức đầu tư khoảng 30.000 tỉ đồng đã diễn ra. Dự án được định hướng trở thành tổ hợp hành chính tập trung hiện đại gắn với không gian công cộng, quảng trường trung tâm và các công trình văn hóa - dịch vụ, góp phần hình thành một cực chức năng quan trọng trong cấu trúc đô thị mới của thành phố.
(Còn tiếp)
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 1-6
Sức hút ngày càng lớn
Khu Đông TPHCM đang trở thành không gian năng động, nơi hạ tầng và công nghệ đóng vai trò định hình diện mạo mới của thành phố.
Nhiều người dân gắn bó lâu dài với nơi đây cho hay cảm nhận rõ nhất sự thay đổi khi ĐHQG TPHCM hình thành, trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu lớn với hàng chục nghìn sinh viên, giảng viên. Cùng với đó, Khu Công nghệ cao TPHCM tạo động lực mạnh cho quá trình chuyển dịch kinh tế tri thức. Hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ, trung tâm nghiên cứu và sản xuất hiện đại này thu hút lực lượng kỹ sư, chuyên gia ngày càng đông.
Chị Uyên Phương (ngụ phường Linh Xuân) nhìn nhận ở khu Đông, các tuyến đường được mở rộng, thông thoáng; nhiều dịch vụ thiết thực; công tác an sinh tiến bộ; đời sống người dân cải thiện từng ngày. Đó là kết quả của nỗ lực rất lớn từ cấp trung ương tới TPHCM vì sự tiến bộ xã hội nói chung, đời sống mỗi cá nhân nói riêng.
Phát huy lợi thế
Ở góc nhìn hạ tầng, các chuyên gia nhận định thời điểm hiện nay rất quan trọng cho phát triển khi hàng loạt dự án giao thông lớn được thúc đẩy như các tuyến metro kết nối Bến Thành - Thủ Thiêm và Thủ Thiêm - Long Thành. Đây được xem là các trục xương sống mới định hình lại không gian đô thị phía Đông.
TS Nguyễn Hữu Nguyên, Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM, cho rằng trong bối cảnh nội đô TPHCM gần như không còn quỹ đất phát triển thì khu vực phía Đông với nhiều dư địa trở thành không gian tất yếu để mở rộng. Nhờ lợi thế này, nơi đây thu hút mạnh các khu công nghiệp, khu đô thị mới và sôi động hoạt động dịch chuyển dân cư, doanh nghiệp từ trung tâm ra.
Khu Đông TPHCM còn nhiều dư địa phát triển
Những tuyến giao thông công cộng quy mô lớn không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa đô thị, hình thành cụm dân cư, thương mại cùng dịch vụ dọc theo tuyến. Hạ tầng đến đâu, đô thị phát triển đến đó chính là quy luật phổ biến trong phát triển đô thị hiện đại.
Cùng quan điểm, kỹ sư cầu đường Trần Văn Tường nói thêm giai đoạn tới, nhiều dự án như Vành đai 2 và trục giao thông liên khu vực có tầm quan trọng lớn trong việc giảm ùn tắc, mở rộng không gian đô thị và củng cố vai trò cực tăng trưởng phía Đông TPHCM.