TPHCM tìm cơ chế thu hút dòng vốn cho kinh tế hàng hải

(NLĐ)- VIFC-HCMC kỳ vọng không chỉ thu hút dòng vốn quốc tế mà sẽ trở thành trung tâm trung chuyển dòng vốn cốt lõi cho nền kinh tế biển Việt Nam

Ngày 21-5, Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) phối hợp cùng Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM tổ chức diễn đàn "Phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải trong Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM". 

Trụ cột thương mại toàn cầu

Theo Tổ chức tư vấn Chiến lược Roland Berger, hàng hải hiện là trụ cột thương mại toàn cầu khi vận chuyển 12,6 tỉ tấn hàng hóa vào năm 2025, chiếm 90% khối lượng quốc tế, trong đó châu Á nắm giữ 2/3 lưu lượng container. 

Giai đoạn 2010–2025, sản lượng container qua Việt Nam tăng gấp 5 lần, đạt 34 triệu TEU vào năm 2025 với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) 11,2%, dẫn đầu châu Á.

Tuy nhiên, ngành hàng hải Việt Nam đang bộc lộ những khoảng trống rất lớn. Quốc gia hiện đóng góp vỏn vẹn 1% vào GDP, tổng giá trị gia tăng (GVA) bình quân đầu người chỉ đạt 23.000 USD, quá thấp so với mức 224.000 USD của Singapore.

Việt Nam cũng đang rơi vào tình trạng "nhập siêu logistics" khi chi phí này chiếm tới 16%–18% GDP (Singapore chỉ từ 8%–10%). Do chủ yếu xuất khẩu FOB, Việt Nam mới giữ lại được 4%–5% giá trị giao dịch hàng hải; phần lớn dịch vụ giá trị gia tăng cao như tài chính, bảo hiểm, pháp lý đều do nước ngoài cung cấp.

Trước thực tế đó, IMFC ra đời như một trong bốn trụ cột chiến lược của VIFC-HCMC, đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế từ lĩnh vực giá trị thấp sang giá trị gia tăng cao. 

Theo báo cáo chiến lược tháng 5-2026 của Roland Berger mang tên "Cơ hội vươn mình cho ngành hàng hải Việt Nam". Mô hình này hướng tới lộ trình nâng tỉ lệ giá trị giữ lại trong nước lên 15% vào năm 2035.

Đại diện Roland Berger cho biết giai đoạn 2025–2035, dự án có thể giúp Việt Nam thu hút dòng vốn và hàng hóa tăng thêm 10–15 tỉ USD, tăng 18 triệu TEU/năm, tạo ra 50 tỉ USD GVA lũy kế và từ 6.500 – 11.000 việc làm mới. 

Để hiện thực hóa, Việt Nam cần học hỏi mô hình của Singapore, UAE nhằm xây dựng cơ chế đặc thù quốc gia dựa trên 5 yếu tố cốt lõi: sản phẩm linh hoạt, nhà nước chia sẻ rủi ro, hệ sinh thái toàn diện, dòng vốn dễ tiếp cận và khung pháp lý chuẩn quốc tế.

Tạo cơ chế thu hút dòng vốn

Tại diễn đàn, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC, cho rằng Việt Nam đang sở hữu dòng chảy hàng hóa trên 1.000 tỉ USD mỗi năm nhưng dòng chảy tài chính lại bị bỏ ngỏ. 

Nếu các cảng Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải là cảng trung chuyển hàng hóa thì VIFC-HCMC phải trở thành cảng trung chuyển dòng vốn cho kinh tế biển. Việc áp dụng cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) cho các dịch vụ tài chính - hàng hải mới là chìa khóa thu hút dòng vốn toàn cầu.

Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Gemadept cho biết Việt Nam đang hướng tới quy mô GDP 780-800 tỉ USD vào năm 2030, trong đó TPHCM chiếm 70% sản lượng container cả nước nhưng đang gặp nút thắt lớn về hạ tầng, dịch vụ chuyên ngành, cơ chế và nhân lực. 

Định vị IMFC làm cầu nối giữa tài chính quốc tế và kinh tế hàng hải, ông Long đề xuất lộ trình 3 giai đoạn (mỗi giai đoạn 1-3 năm) đi từ xây dựng nền tảng (sandbox, một cửa, blockchain), mở rộng hệ sinh thái (quỹ đầu tư công - tư, vườn ươm) cho đến nâng tầm quốc tế (trọng tài hàng hải, sàn phái sinh). 

Đặc biệt, ông nhấn mạnh 2 công nghệ nền tảng là hệ thống dữ liệu chung (MCS) để đánh giá rủi ro, tài trợ thương mại và sàn giao dịch hàng hải (Blockchain) để số hóa chứng từ, giảm gian lận. Khi vận hành hiệu quả, IMFC kỳ vọng thu hút thêm 10-15 tỉ USD dòng vốn mỗi năm và phục vụ trên 25 triệu TEU trong tương lai.

Phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn, ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM khẳng định, dù hệ thống cảng Cát Lái hay siêu dự án Cảng Quốc tế Cần Giờ đã đưa Việt Nam đi sâu vào chuỗi cung ứng thương mại quốc tế, thực tế chúng ta mới chỉ tham gia vào phần "dòng chảy hàng hóa". 

Các dịch vụ giá trị cao như tài trợ thương mại, bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế vẫn chủ yếu thực hiện ở nước ngoài. Do đó, TPHCM định hướng phát triển mô hình kết nối trực tiếp giữa hạ tầng cảng biển, logistics với hệ sinh thái tài chính quốc tế. 

Thành phố kỳ vọng VIFC-HCMC không chỉ thu hút dòng vốn quốc tế, mà sẽ trở thành trung tâm trung chuyển dòng vốn cốt lõi cho nền kinh tế biển Việt Nam, giúp các doanh nghiệp Việt tiếp cận dịch vụ tài chính hiện đại ngay trên sân nhà.