Trả lại sự tĩnh lặng cho đô thị

Nghị định 282/2025, có hiệu lực từ ngày 15-12-2025, nêu nhiều quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự.

Một trong những điểm được người dân đặc biệt quan tâm là việc siết chặt quản lý tiếng ồn từ karaoke, loa kéo và các hoạt động sinh hoạt khác. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đô thị vẫn tồn tại nhiều nguồn gây ồn khác chưa được kiểm soát triệt để, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người dân.

Trong nhịp sống hối hả, ô nhiễm tiếng ồn đã trở thành "kẻ thù vô hình" gặm nhấm sức khỏe con người. Tại các đô thị lớn như TP HCM, tiếng ồn từ giao thông, công trình xây dựng và hoạt động kinh doanh thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Thống kê tại các nút giao thông có mật độ cao cho thấy mức ồn thường xuyên trên 85 dB. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo việc tiếp xúc lâu dài với tiếng ồn trên 55 dB (ban ngày) và 45 dB (ban đêm) làm tăng nguy cơ mắc bệnh cao huyết áp, tim mạch, rối loạn tâm lý và giảm tuổi thọ.

Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này đến từ giao thông vận tải với mật độ phương tiện dày đặc; kế đến là hoạt động thi công liên tục và các cơ sở kinh doanh dịch vụ. Bên cạnh đó, quy hoạch đô thị thiếu hợp lý khi để khu dân cư nằm sát các trục đường lớn hay khu công nghiệp cũng khiến tình trạng thêm trầm trọng. Không chỉ ảnh hưởng đến con người, tiếng ồn còn làm rối loạn hệ sinh thái, cản trở khả năng giao tiếp và sinh sản của động vật.

Ô nhiễm tiếng ồn hoàn toàn có thể kiểm soát nếu áp dụng đồng bộ các giải pháp từ chính sách, công nghệ đến ý thức cộng đồng.

Nền tảng quan trọng để giải quyết vấn đề nằm ở việc quy hoạch đô thị và hạ tầng giao thông. Cần thiết kế lại các tuyến đường lớn với rào chắn chống ồn (noise barriers) bằng vật liệu hấp thụ âm thanh - mô hình đã thành công tại Singapore và châu Âu (giúp giảm 10-15 dB). Đồng thời, ưu tiên phát triển giao thông công cộng xanh như xe buýt điện, metro để giảm xe cá nhân. Việc TP HCM triển khai vùng phát thải thấp (LEZ) từ năm 2027 cũng là cơ hội tốt để hạn chế tiếng ồn từ động cơ đốt trong tại khu trung tâm. Ngoài ra, việc sử dụng mặt đường nhựa giảm ồn (low-noise asphalt) cũng nên được cân nhắc áp dụng.

Song song với giải pháp công trình, việc phát triển hạ tầng xanh được xem là phương án tự nhiên và bền vững. Cây xanh trồng dày đặc dọc đường phố và các mảng tường xanh có thể hấp thụ, phân tán sóng âm, giúp giảm 5-15 dB. Tại TP HCM và các khu đô thị mới ở khu vực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, cần quy hoạch không gian xanh nhiều hơn, lấy cảm hứng từ mạng lưới công viên kết nối của Singapore để tạo ra những vùng đệm âm thanh hiệu quả.

Để các giải pháp trên phát huy hiệu quả, cần sự hỗ trợ đắc lực từ pháp luật và công nghệ. Cơ quan chức năng cần thực thi nghiêm ngặt các quy định về giới hạn tiếng ồn và giờ thi công. Các mô hình thành phố thông minh hiện nay đã áp dụng trạm đo tiếng ồn tự động và trí tuệ nhân tạo để nhận diện nguồn ồn thời gian thực, giúp can thiệp kịp thời. Đồng thời, việc khuyến khích sử dụng xe điện và máy móc giảm ồn trong công nghiệp, xây dựng cũng là hướng đi cần thiết.

Yếu tố mang tính quyết định lâu dài chính là việc nâng cao nhận thức cộng đồng. Các chiến dịch truyền thông cần được đẩy mạnh để người dân hiểu rằng tiếng ồn là mối đe dọa sức khỏe chứ không chỉ là sự phiền toái. Mỗi cá nhân có thể góp phần giảm thiểu tiếng ồn bằng cách hạn chế còi xe, sử dụng thiết bị chống ồn và chủ động phản ánh vi phạm qua các kênh như tổng đài 1022.

Giải quyết ô nhiễm tiếng ồn không phải là vấn đề bất khả thi. Với sự kết hợp giữa quy hoạch, khoa học - công nghệ tiên tiến và ý thức cộng đồng, viễn cảnh về một đô thị văn minh với không gian âm thanh lành mạnh hoàn toàn có thể trở thành hiện thực nếu chúng ta hành động ngay hôm nay.