TUYỂN SINH LỚP 10: Trường công không phải là hướng đi duy nhất

Cuộc cạnh tranh vào lớp 10 công lập chưa bao giờ dễ dàng nhưng cánh cửa tương lai không chỉ nằm ở một kỳ thi.

Nhiều mô hình đào tạo mới đang mở ra thêm cơ hội cho học sinh sau THCS

Số liệu từ Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) TP Hà Nội cho biết năm học 2025-2026, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng hơn 20.000 em so với năm trước. Con số này cao hơn nhiều so với chỉ tiêu tuyển sinh trường công lập.

Nhiều lựa chọn

Theo Sở GD-ĐT TP Hà Nội, chỉ tiêu tuyển sinh vào 124 trường THPT công lập và công lập chất lượng cao năm học 2026-2027 của thành phố là 81.448 học sinh, tỉ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 55%, thấp nhất trong nhiều năm qua. Điều này đồng nghĩa với việc gần một nửa số học sinh sẽ phải tìm kiếm cơ hội học tập ở các trường ngoài hệ thống công lập.

Tại TP HCM, tổng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 công lập năm học này là 118.550 học sinh. Đây là chỉ tiêu kỷ lục, tăng tương ứng với lượng thí sinh tốt nghiệp THCS tăng đột biến, khoảng 169.080 em. Trong đó, 176 trường THPT công lập tuyển 117.355 học sinh, 5 trường THPT trực thuộc các trường đại học tuyển 1.195 học sinh. Ngoài ra, 41 trung tâm giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tuyển thêm 16.226 học sinh.

Theo công bố của Sở GD-ĐT TP HCM, về số lượng đăng ký nguyện vọng thi lớp 10, tỉ lệ chọi các trường THPT năm nay có nhiều biến động. Trong đó, Trường THPT Mạc Đĩnh Chi và Trường THPT Thủ Đức là 2 trường có trên 2.300 thí sinh đăng ký nguyện vọng 1. Ở khối trường chuyên, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong có số lượng đăng ký áp đảo với 5.738 thí sinh. Đa số trường trong tốp 10 trường có lượng thí sinh đăng ký đông nhất thuộc khu vực 1 (TP HCM cũ), riêng Trường THPT Trịnh Hoài Đức thuộc khu vực 2 (Bình Dương cũ) cũng góp mặt trong danh sách với số lượng đăng ký rất cao.

Cuộc cạnh tranh giành suất vào lớp 10 công lập khiến nhiều học sinh và cả phụ huynh "đau đầu". Tại Hà Nội, có trường tỉ lệ chọi lên tới 1/3,35 - tức là cứ hơn 3 học sinh dự thi mới có 1 em đỗ.

Phân tích số liệu đăng ký nguyện vọng vào từng trường công lập của Hà Nội cho thấy khoảng 22.000 học sinh lớp 9 đã chủ động rời "cuộc đua", không đăng ký dự thi vào lớp 10. Hiệu trưởng một trường THCS đóng tại phường Cầu Giấy nhận định con số này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy của phụ huynh và học sinh, khi không coi việc vào trường công là mục tiêu duy nhất. Trên thực tế, khi Hà Nội bỏ quy định về khu vực tuyển sinh và cho phép học sinh đăng ký dự tuyển theo nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú), nguyên tắc "chọn trường gần nhà, phù hợp năng lực" trở thành tiêu chí quan trọng được phụ huynh đặt lên hàng đầu. Nhiều phụ huynh đã cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên học lực thực tế của con, điều kiện gia đình và khả năng đi lại để đưa ra quyết định chọn trường.

Tìm "lối tắt" thông minh

Hà Nội hiện có nhiều loại hình giáo dục sau THCS, ngoài trường THPT công lập còn có trường tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và các cơ sở đào tạo nghề có chương trình THPT.

Năm học 2026-2027, thành phố đã giao 89 trường tư thục tuyển 817 lớp với trên 34.000 học sinh; giao 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tuyển 262 lớp với 11.675 học viên. Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có liên kết giảng dạy chương trình văn hóa THPT cũng tham gia tuyển sinh.

Đại diện Sở GD-ĐT TP Hà Nội khẳng định sẽ bảo đảm đủ chỗ học cho tất cả học sinh tốt nghiệp THCS có nhu cầu tiếp tục học lên. Khi xã hội ngày càng đề cao kỹ năng và năng lực thực tiễn, việc lựa chọn con đường học tập đa dạng, linh hoạt có thể giúp học sinh đến đích nhanh hơn với nhiều cơ hội phát triển bền vững.

TS Phan Thị Lệ Thu, Phó Hiệu trưởng Thường trực Trường CĐ Viễn Đông (phường Trung Mỹ Tây, TP HCM), nhấn mạnh THPT công lập không phải là hướng đi duy nhất giúp học sinh thành công. Trong 4 năm qua, chất lượng đầu vào và đầu ra của hệ 9+ tại Trường CĐ Viễn Đông có sự thay đổi rõ rệt. Có đến 25% học sinh đạt loại giỏi suốt 4 năm THCS chủ động rẽ hướng sang giáo dục nghề nghiệp. Nhiều học sinh đạt thành tích cao tại các kỳ thi học thuật, nghiên cứu khoa học, kỳ thi tay nghề do TP HCM tổ chức.

Theo TS Phan Thị Lệ Thu, mô hình 9+ hiện nay cũng rất phù hợp với định hướng phát triển "trung học nghề" mà ngành giáo dục đang nghiên cứu triển khai trong thời gian tới, nhằm tăng tính linh hoạt, thực tiễn và hiệu quả trong phân luồng sau THCS. "Việc chọn hệ 9+ từ sớm giúp học sinh rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí, trưởng thành sớm hơn thông qua định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Đây không phải là "lùi bước", mà là một "lối tắt" thông minh để trở thành nguồn nhân lực có kỹ năng, thích ứng nhanh với thị trường lao động hiện đại" - TS Thu nhận xét.