Văn hóa - sức mạnh nội sinh để phát triển bền vững

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 80/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM, đã trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động về nghị quyết quan trọng này

Ngày 7-1-2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam; khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển bền vững đất nước. Nghị quyết 80 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy chiến lược, đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới, xem đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển con người, sức mạnh mềm và tương lai quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Thưa Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM, ông nghĩ gì về sự ra đời và ý nghĩa của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hiện nay?

- Ông TRẦN THẾ THUẬN: Nghị quyết 80 ra đời trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến đổi sâu sắc.

Trên bình diện quốc tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, tạo ra cơ hội lớn cho giao lưu và sáng tạo văn hóa. Quá trình này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về nguy cơ xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại, sự nhạt phai bản sắc dân tộc và các vấn đề an ninh văn hóa, đặc biệt là trên không gian mạng.

Sau gần 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy phát triển văn hóa chưa tương xứng với phát triển kinh tế. Công nghiệp văn hóa còn dưới mức tiềm năng; hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở thiếu và chưa đồng bộ; vẫn còn những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống trong một bộ phận xã hội. Những vấn đề đó đòi hỏi phải có một chiến lược mới, toàn diện và mang tính đột phá.

Nghị quyết 80 đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa. Lần đầu tiên, văn hóa được xác định một cách toàn diện là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển bền vững; được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội.

Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy coi văn hóa là lĩnh vực hỗ trợ sang coi văn hóa là trụ cột của phát triển. Văn hóa được xác định là ngành kinh tế quan trọng thông qua phát triển mạnh công nghiệp văn hóa, chuyển từ tư duy "bao cấp cho văn hóa" sang "đầu tư cho văn hóa để tạo ra giá trị gia tăng và sức mạnh quốc gia".

So với Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 và các hội nghị văn hóa trước đây, theo ông, Nghị quyết 80 có những điểm kế thừa và phát triển nào đáng chú ý?

- Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định những nguyên tắc nền tảng như: tinh thần dân tộc, khoa học và đại chúng; khẳng định vai trò dẫn dắt của văn hóa đối với sự phát triển đất nước; xác định nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ là lực lượng nòng cốt. Tư tưởng "văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi" tiếp tục được khẳng định xuyên suốt.

Nếu trước đây, văn hóa được xác định là mục tiêu và động lực thì nay, văn hóa còn được xác định là "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững. Văn hóa không đứng ngoài mà phải thấm sâu vào mọi lĩnh vực, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện, từ đời sống thực đến không gian số.

Nghị quyết 80 xác định rõ việc bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa; đồng thời lần đầu tiên chính thức hóa các mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa. Đây là bước chuyển mạnh từ tư duy nhà nước bao cấp sang nhà nước kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp và xã hội để "văn hóa nuôi văn hóa".

Nghị quyết 80 cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể cho phát triển công nghiệp văn hóa, coi đây là động lực tăng trưởng mới và là nền tảng để nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nghị quyết 80 được xem là "bản thiết kế thi công" để phát triển văn hóa. Ông có thể làm rõ thêm nhận định này?

- Nghị quyết 80 không chỉ dừng lại ở định hướng tư tưởng, mà còn đưa ra những mục tiêu, cơ chế và công cụ thực thi rõ ràng: từ tỉ lệ ngân sách, mô hình hợp tác công - tư, phát triển không gian văn hóa số, đến các chính sách tài chính và thuế để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho văn hóa.

Nói cách khác, Nghị quyết 80 không chỉ là cương lĩnh mà còn là "bản thiết kế thi công", tạo hành lang pháp lý và cơ chế vận hành để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của đất nước.

Ngành Văn hóa và Thể thao TP HCM có những đột phá gì để triển khai thắng lợi Nghị quyết 80, thưa ông?

- TP HCM xác định việc triển khai Nghị quyết 80 là cơ hội lớn để chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển văn hóa. Thành phố coi văn hóa không chỉ là lĩnh vực sự nghiệp mà còn là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng của đô thị đặc biệt. Trước hết là đột phá về thể chế và tư duy. Văn hóa được xác định là một trụ cột trong quy hoạch phát triển TP HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Các thiết chế văn hóa - thể thao được định hướng vận hành theo cơ chế tự chủ, đặt hàng và hợp tác công - tư, trở thành trung tâm sáng tạo, sản xuất nội dung và điểm đến du lịch văn hóa. TP HCM sẽ hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với lợi thế của thành phố.

TP HCM tập trung phát triển điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, thời trang, ẩm thực, kinh tế đêm và du lịch văn hóa. Các sự kiện mang thương hiệu quốc tế như Liên hoan Phim Quốc tế TP HCM, Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Hò Zô… được tổ chức theo chuỗi giá trị, góp phần tạo doanh thu, việc làm và đóng góp ngày càng rõ nét cho GRDP của thành phố.

TP HCM từng bước xây dựng bản đồ văn hóa số, bảo tàng số, thư viện số; ứng dụng công nghệ trong trưng bày, biểu diễn và phân phối sản phẩm văn hóa, kết nối chặt chẽ với du lịch thông minh và đô thị thông minh. Thành phố đặc biệt chú trọng phát triển nguồn nhân lực sáng tạo và đội ngũ quản trị văn hóa chuyên nghiệp; đổi mới cơ chế đặt hàng nghệ thuật; bảo tồn và phát huy di sản gắn với sinh kế cộng đồng, để di sản thực sự "sống" trong đời sống đương đại.