Việc làm xuyên biên giới: Cơ hội và thách thức

Lao động xuyên biên giới mở ra cơ hội cho người Việt làm việc toàn cầu tại nhà, nhưng cũng đặt ra thách thức về kỹ năng, cạnh tranh và thu nhập

Không còn bị giới hạn bởi địa lý, ngày càng nhiều người Việt có thể làm việc cho khách hàng ở Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản ngay tại nhà. Nhưng đi cùng cơ hội là những thách thức về kỹ năng, cạnh tranh và tính bền vững. Phóng viên Báo Người Lao Động đã có cuộc trao đổi với bà Phạm Lan Khanh, CEO FreelancerViet, về xu hướng này.

Phóng viên: Bà đánh giá thế nào về xu hướng việc làm tự do (freelance) xuyên biên giới hiện nay?

- Bà PHẠM LAN KHANH: Chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển rất rõ rệt của thị trường lao động toàn cầu. Freelance không còn là công việc phụ mà trở thành lựa chọn nghề nghiệp chính. Theo nhiều báo cáo quốc tế, lực lượng freelancer toàn cầu đạt khoảng 1,57 tỉ người, chiếm gần 46,6% lực lượng lao động thế giới.

Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đã xóa nhòa biên giới. Khoảng 48% freelancer cho biết internet tốc độ cao giúp họ tiếp cận khách hàng quốc tế dễ dàng hơn. Với Việt Nam, đây là cơ hội rất lớn. Người trẻ có thể xuất khẩu chất xám mà không cần rời khỏi đất nước. Những lĩnh vực như lập trình, thiết kế, marketing số, viết nội dung... đều có thể làm việc xuyên biên giới.

Theo bà, đâu là những lợi thế của freelancer Việt Nam khi tham gia thị trường quốc tế?

- Freelancer Việt Nam có 3 lợi thế nổi bật. Thứ nhất, chi phí cạnh tranh. So với freelancer ở các nước phát triển, mức giá của chúng ta thấp hơn nhưng chất lượng ngày càng tiệm cận, nên rất hấp dẫn doanh nghiệp (DN) quốc tế.

Thứ hai, khả năng thích ứng nhanh với công nghệ. Hiện nay, khoảng 55% freelancer trên thế giới sử dụng công cụ AI hằng ngày để nâng cao năng suất và người Việt cũng đang bắt nhịp rất nhanh xu hướng này.

Thứ ba, tinh thần học hỏi và làm nhiều nghề cùng lúc. Khoảng 37% người lao động (NLĐ) truyền thống hiện nay cũng có thêm công việc freelance bên ngoài. Điều này giúp freelancer Việt linh hoạt hơn trong tìm kiếm thu nhập.

Tuy nhiên, lợi thế này không phải là vĩnh viễn. Khi thị trường ngày càng cạnh tranh, yếu tố quyết định sẽ là chất lượng và thương hiệu cá nhân, chứ không chỉ là giá rẻ.

Cơ hội rộng mở, nhưng đâu là rào cản khi "ra biển lớn", thưa bà?

- Có 3 rào cản chính. Một là, cạnh tranh toàn cầu rất khốc liệt. Hiện nay, có tới 70% freelancer Việt Nam tìm việc thông qua các nền tảng trực tuyến, đồng nghĩa với việc không chỉ cạnh tranh với người trong nước mà còn với hàng triệu người trên thế giới.

Bên cạnh đó, thiếu kỹ năng bán hàng và xây dựng thương hiệu cá nhân. Nhiều người rất giỏi chuyên môn nhưng lại không biết cách PR bản thân, trong khi 83% freelancer tìm việc thông qua mối quan hệ và sự giới thiệu. Nhưng cũng có khoảng 65% freelancer cho biết thu nhập không ổn định là thách thức lớn nhất. Ngoài ra, tình trạng chậm thanh toán, thiếu hợp đồng rõ ràng cũng là rủi ro phổ biến.

Vì vậy, freelance xuyên biên giới không phải là "việc nhẹ, lương cao" như nhiều người nghĩ. Nó đòi hỏi sự chuyên nghiệp không kém gì làm việc trong DN.

Theo bà, người trẻ Việt cần chuẩn bị gì để tận dụng cơ hội một cách bền vững?

- Có 4 yếu tố then chốt. Thứ nhất, kỹ năng chuyên môn đủ sâu. Thị trường quốc tế không thiếu người "biết làm" mà cần người "làm tốt và khác biệt".

Thứ hai, ngoại ngữ, nhất là tiếng Anh - gần như điều kiện bắt buộc nếu muốn làm việc xuyên biên giới.

Thứ ba, kỹ năng số và công cụ. Hiện nay, khoảng 82% freelancer sử dụng các nền tảng như Zoom, Teams để làm việc với khách hàng. Nếu không thành thạo công cụ, bạn sẽ bị tụt lại ngay.

Thứ tư, tư duy kinh doanh cá nhân. Freelancer không chỉ là người làm nghề mà còn là một "DN một người"; phải biết định giá, đàm phán, quản lý tài chính và xây dựng thương hiệu.

Tôi cũng khuyến nghị không nên "nhảy" vào freelance quá sớm khi chưa có nền tảng. Có thể bắt đầu từ công việc làm thêm, tích lũy khách hàng rồi mới chuyển sang toàn thời gian.

Bà dự báo thế nào về thị trường freelance trong 5 năm tới?

- Tôi tin đây sẽ là một trong những xu hướng lớn nhất của thị trường lao động. Quy mô thị trường nền tảng freelance toàn cầu hiện đạt khoảng 6,5-7,6 tỉ USD và dự kiến có thể tăng gấp đôi trong vài năm tới. Đồng thời, khoảng 70% DN có kế hoạch thuê thêm freelancer trong thời gian tới.

Điều đó cho thấy nhu cầu rất lớn, nhưng thị trường cũng sẽ phân hóa mạnh. Những freelancer có kỹ năng cao, biết tận dụng công nghệ, đặc biệt là AI sẽ có thu nhập tốt. Ngược lại, những người làm công việc đơn giản sẽ dễ bị thay thế hoặc bị ép giá.

Với Việt Nam, nếu có chiến lược đào tạo và hỗ trợ phù hợp, chúng ta hoàn toàn có thể trở thành một "trung tâm cung ứng nhân lực số" cho thế giới. Nhưng điều đó đòi hỏi sự phối hợp giữa cá nhân, DN và chính sách.

Freelance xuyên biên giới đang mở ra cánh cửa việc làm toàn cầu cho NLĐ Việt Nam. Nhưng để bước qua cánh cửa đó, mỗi người không chỉ cần kỹ năng nghề mà còn phải có tư duy chuyên nghiệp, khả năng cạnh tranh và thích nghi liên tục. Cơ hội rất lớn, nhưng không dành cho tất cả. Ai chuẩn bị tốt, người đó sẽ đi xa.