Vươn tầm tư duy kiến tạo

Chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "đầu tàu tăng trưởng" sang "trung tâm kiến tạo", TP HCM mở rộng không gian để vươn tầm siêu đô thị đa cực

Khi các động lực truyền thống đã chạm ngưỡng, việc phá vỡ giới hạn địa lý để hình thành một vùng đô thị động lực thống nhất chính là chìa khóa vàng để TP HCM tiếp tục dẫn dắt kỷ nguyên phát triển mới.

Kết nối lợi thế

TP HCM luôn hội tụ tinh thần đổi mới, khát vọng vươn lên. Từ một trung tâm kinh tế năng động, Thành phố trở thành đầu mối hội nhập, trung tâm thương mại, công nghiệp, khoa học, y tế. Nhưng ở tầm vóc ấy, câu hỏi đặt ra là Thành phố sẽ dẫn dắt bằng động lực nào khi mô hình tăng trưởng cũ chạm ngưỡng, hạ tầng chịu sức ép lớn và cạnh tranh khu vực ngày càng quyết liệt.

Sau 3 năm triển khai định hướng đến năm 2030, tầm nhìn 2045, bức tranh Thành phố hiện lên với 2 mặt rõ nét. Một mặt, kinh tế phục hồi khá; tăng bình quân 7,58%/năm. Năm 2025, dân số hơn 14 triệu, GRDP đạt 2,97 triệu tỉ đồng, tiếp tục chiếm tỉ trọng lớn nhất nền kinh tế quốc gia; thu ngân sách khoảng 801.000 tỉ đồng, chiếm 30,2% cả nước. Mặt khác, quy mô lớn làm lộ rõ điểm nghẽn: tăng trưởng chưa thật bền vững, hạ tầng chưa theo kịp đô thị hóa, giao thông quá tải, ngập nước, ô nhiễm chưa giải quyết căn cơ, nguồn nhân lực và năng lực sáng tạo chưa tương xứng.

Bước ngoặt lớn nhất của Thành phố là sự thay đổi không gian phát triển. Theo định hướng Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ, vùng được tổ chức lại gồm TP HCM, Đồng Nai và Tây Ninh; trong đó TP HCM mở rộng không gian gắn với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Thay đổi này không chỉ mở rộng địa giới, mà tái cấu trúc vai trò, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và vị thế quốc gia. Một siêu đô thị mới không thể là phép cộng cơ học mà phải kết nối các lợi thế thành năng lực cạnh tranh.

Thành phố tổ chức lại mô hình theo cấu trúc đa cực, đa trung tâm. Khu trung tâm hiện hữu là lõi tài chính, thương mại, quản trị đô thị; khu vực Thủ Đức là cực đổi mới sáng tạo; Bình Dương trước đây là nền tảng công nghiệp, logistics; Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây mở ra chiều sâu kinh tế biển, cảng nước sâu, du lịch và cửa ngõ quốc tế. Khi đặt trong chỉnh thể thống nhất, Thành phố chuyển từ đô thị đơn tâm sang vùng đô thị động lực, phát triển dựa trên kết nối, phân công chức năng.

Vấn đề quyết định là cơ chế điều phối đủ mạnh để thay thế tư duy chia cắt. Hành lang Mộc Bài - TP HCM - Biên Hòa - Vũng Tàu; vành đai công nghiệp, dịch vụ dọc Vành đai 3, Vành đai 4; kết nối cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Cần Giờ, sân bay Long Thành, đường sắt đô thị và hạ tầng số là bộ khung vận hành của một trung tâm vùng. Nếu kết nối chậm, mỗi cực sẽ mạnh riêng lẻ nhưng yếu tổng thể; điều phối tốt sẽ hình thành chuỗi giá trị đô thị, công nghiệp, dịch vụ có sức cạnh tranh.

Tái định nghĩa chính mình

Trong kỷ nguyên mới, TP HCM không thể chỉ dẫn dắt bằng quy mô kinh tế. Đô thị lớn chưa chắc là đô thị mạnh. Sức mạnh mới phải đo bằng chất lượng thể chế, năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, quản trị đô thị và chất lượng sống. Đây là sự chuyển đổi từ tư duy "đầu tàu tăng trưởng" sang "trung tâm kiến tạo". Thành phố phải mở đường bằng các mô hình, chính sách, chuẩn mực và cách làm mới.

Hạ tầng vật chất là điều kiện cần, hạ tầng thể chế là điều kiện mở khóa nguồn lực. Cơ chế thông thoáng rút ngắn thời gian quyết định; quy trình minh bạch giảm chi phí xã hội; hệ thống dữ liệu thống nhất làm quy hoạch, đầu tư, đất đai, giao thông vận hành hiệu quả. Phân cấp, phân quyền đi liền trách nhiệm giải trình, đánh giá kết quả và bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm. Đi nhanh cần hạ tầng; đi xa cần thể chế.

Khoa học - công nghệ và chuyển đổi số phải trở thành trụ cột tăng trưởng. Vùng xác định Thành phố là trung tâm đổi mới sáng tạo, với Thủ Đức là động lực. Nhưng để lĩnh vực này trở thành động lực chủ đạo, Thành phố phải vượt qua khoảng cách giữa tiềm lực và thương mại hóa, giữa nghiên cứu và thị trường, dữ liệu và việc ra quyết định. Thành phố thông minh phải đo bằng khả năng phục vụ con người thông qua dữ liệu dự báo ngập, điều tiết giao thông và phân bổ tiện ích công bằng. Chuyển đổi số là tái thiết quan hệ chính quyền - xã hội: ít xin cho, nhiều phục vụ, tăng cường dữ liệu liên thông.

Thành phố cũng cần tinh thần phát triển xanh, lấy con người làm trung tâm. Mục tiêu tăng trưởng 10%/năm, kinh tế số chiếm 40% GRDP năm 2030, hoàn thành 200 km đường sắt đô thị, xử lý ngập và ùn tắc giao thông đều phải hướng đến không gian sống trong lành, thuận tiện. Trước cơ hội lịch sử mở ra chu kỳ mới, Thành phố phải tái định nghĩa chính mình bằng thể chế thông thoáng và hạ tầng hiện đại. Khi đó, TP HCM là hình mẫu đô thị nhân văn.