Những hóa thân không son phấn: Mộc nhưng không “mốc”

Tin mới

10/09/2013 21:59

Việc lạm dụng hóa trang, son phấn, mỹ phẩm đôi khi khiến sàn diễn mất đi sự dung dị, chân thật trong từng vai diễn

Nhiều thập niên trước, khi nghề hát bắt đầu hình thành từ gánh hát do thầy Năm Tú ở Mỹ Tho sáng lập ra cách ca ra bộ thì hóa trang, làm đẹp cho nghệ sĩ (NS) trên sân khấu đã manh nha hình thành với những nét vẽ tươi tắn trên khuôn mặt NS tham gia biểu diễn. Từ đó về sau, các đại ban cải lương xem trọng việc làm đẹp với 2 mục đích: Sáng sân khấu và sáng tính cách vai diễn.

Không được diễn dở, chai lì

Bà bầu Kim Chưởng, chủ gánh hát mang tên mình, từng cho báo chí biết: “Một diễn viên khi được chúng tôi chọn vào gánh hát là xem gương mặt có sáng sân khấu hay không. Sáng ở đây đồng nghĩa với việc “ăn đèn”, nghĩa là gương mặt khi bước lên sàn diễn có ánh đèn rực rỡ tạo được sức hút ngay lập tức đối với khán giả, nhất là lúc ánh đèn chiếu rọi vào. Việc hóa trang khác với trang điểm cho đẹp cũng được nhận định rạch ròi, không lẫn lộn từ đó. Thế nhưng, tôi lại thích cách diễn đạt nét mặt diễn viên bằng cách để mộc cho một số vai diễn. Mộc có nghĩa là thật, không sử dụng bất kỳ sự hỗ trợ nào của son phấn, bút chì, màu cọ. Thời đó phải kể đến NSND Ba Vân, NS Tám Vân, NSƯT Hoàng Giang, NS Ba Xây, Tư Rợm, Hề Minh… khi đã để gương mặt mộc bước vào thế giới của ánh đèn sân khấu thì dứt khoát các anh không để diễn xuất của mình bị mốc”.
 
NSND Ngọc Giàu (vai Lục Vân Tiên) và nghệ sĩ Phượng Liên (vai Kiều Nguyệt Nga)

Bà bầu Kim Chưởng bỏ lửng không giải thích từ “mốc” mà bà thường ám chỉ khi nói về diễn xuất. Bởi trong thế giới màn nhung, những từ lóng của giới chuyên môn ẩn ý cách đánh giá, thẩm định của người nhà nghề. “Mốc” được hiểu theo 2 nghĩa: diễn dở và chai lì nhân vật. NSƯT Phương Quang nhắc lại một kỷ niệm không quên trong cuộc đời đi diễn: “Tôi diễn vở Nắng chiều trên sông Dịch cùng NSƯT Ngọc Hương, khi đang ngồi hóa trang lớp diễn phụ của nhân vật ở tuổi về chiều, nhớ lại quá khứ hào hùng, bà bầu Kim Chưởng đi ngang thấy tôi lo giặm phấn, tô hồng đôi má, bà nói vai này cần “mộc” chứ không cần “mốc”. Trong suy nghĩ của một chàng trai mới vào nghề, tôi thật sự bị đánh đố để rồi sau đó tìm gặp cậu Mười Út Trà Ôn, kể rõ nỗi niềm, ông cười nói chị Bảy Kim Chưởng không muốn cậu tốn tiền son phấn cho vai này. Tôi gật gù cảm thấy cái ngu của mình lớn quá, lời giải thích của đệ nhất danh ca làm tôi sáng ra”.

Và từ đó, cách diễn với gương mặt mộc trong vở tuồng ấn tượng này, vai diễn đã góp phần mang về cho NSƯT Phương Quang HCV Giải Thanh Tâm năm 1966.

Những bài học nhớ đời

NS Ánh Hoa kể bà vào nghề từ những vai diễn phụ. Bài học đầu tiên chính là cách hóa trang cho vai diễn trên sân khấu. Bà kể: “Thường thì các cô, các dì đi trước vẽ cho tôi một nửa mặt, nửa còn lại tự tôi phải làm. Nhớ nhất lời khuyên của cố NSND Phùng Há khi bà xem tôi diễn vai bà lão trong vở Kiều Nguyệt Nga. Bà khuyên tôi vốn có gương mặt khổ hạnh, nhân từ nên ít trang điểm lại để lộ cái đẹp sẵn có cho vai diễn thêm sáng. Lời khuyên của cô Bảy cho tôi nhiều bài học nhưng quan trọng hơn là ít dùng đến mỹ phẩm thì da mặt không bị hư. Bởi thời bao cấp chưa có nhiều sản phẩm kem lót dưỡng da, chống bị các hóa chất làm tổn hại tế bào da. Thời đó còn nghèo, NS xài phấn hiệu “con én” là oách lắm rồi, phần nhiều phải mua bột trộn với màu để thay cho phấn má hồng. Còn bút chì là những viên than chứ làm gì có những cây cọ và phấn đủ màu để vẽ chân mày như ngày nay”.

NSND Ngọc Giàu nhắc lại khi NSƯT Kim Cúc (vợ của NSND Năm Châu) hướng dẫn bà diễn vai kép: “Ba tháng học vai Lục Vân Tiên, cô Hai Kim Cúc dạy tôi đủ các điệu bộ để diễn cho ra vai kép. Đến ngày cuối, tôi hỏi sao cô không dạy con cách hóa trang? Cô Hai cười dung dị nói: “Tự con suy nghĩ đi, đào diễn vai kép thì phải hóa trang thế nào?”. Suất đầu tiên diễn báo cáo, tôi đã bị cô la rầy bởi tôi làm giống một gương mặt đào hát hơn là kép hát. Đến suất thứ hai, tôi chỉ dùng bút vẽ hai hàng tóc từ thái dương kéo xuống để che đi khuyết điểm của gương mặt quá bầu bĩnh của mình, còn lại để gương mặt mộc. Cô Hai tươi cười gật đầu. Sự chân thật trong diễn xuất và trong hóa trang đôi lúc sẽ nâng vai diễn lên, đừng quá lạm dụng sẽ làm cho vai diễn bị gượng ép. Đến khi diễn vai Đổng Trác, bắt buộc phải hóa trang gương mặt tuồng, tôi học từ cách hóa trang của NSND Năm Đồ để thấy bà cũng ít sử dụng son phấn trên toàn gương mặt. Cách vẽ rằn ri những thớ thịt đã để lộ những mảng trống của phần da mặt. Thế là tôi học cách vẽ đó để vai diễn thật hơn, ấn tượng hơn”.
 

Ưu điểm không phải ai cũng có

Với những NS không tốn tiền son phấn, họ đã trải qua nhiều thời kỳ, gần như mặc định thành nguyên tắc, thành quy định mà bản thân họ muốn mỗi nhân vật trong vở tuồng được sống thật. Nói như thế không có nghĩa sân khấu triệt tiêu dần nghệ thuật hóa trang nhưng cái hay của họ chính là biết vận dụng ưu điểm của khuôn mặt và hiểu rõ số phận nhân vật họ sẽ hóa thân. NSND Đinh Bằng Phi nói: “Trong nghề hát, từ hát bội cho đến cải lương, kịch nói đều phải tuân thủ nghiêm ngặt việc hóa trang cho nhân vật. Từ đó mới tạo nên nét đặc trưng khiến người ta chỉ cần nhắc tới nhân vật nào đó thì mọi người có thể biết nhân vật đó vận trang phục gì, mang đạo cụ gì và động tác diễn ra sao... Nghệ thuật hóa trang trong tuồng Việt mang những nét mềm mại dựa trên cơ mặt của các diễn viên. Điều này giúp các diễn viên có thể tăng hiệu quả nghệ thuật khi thể hiện tính cách hay bộc lộ nội tâm nhân vật. Tuy vậy, những NS không sử dụng son phấn đã có nhiều ưu thế để sống trọn vẹn với đời sống nhân vật. Ưu điểm này không phải ai cũng có. Chính vốn sống, chính những suy nghĩ chín chắn về cuộc đời đã tô điểm dung nhan cho họ”.

Kỳ tới: Chẳng sợ xấu, già

Bài và ảnh: Thanh Hiệp
Bình luận

Đăng nhập với tài khoản:

Đăng nhập để ý kiến của bạn xuất bản nhanh hơn
 
 
Hoặc nhập thông tin của bạn

Mới nhất Hay nhất