AI tái định hình việc làm trong ngành logistics

(NLĐO) - Doanh nghiệp logistics đối mặt thiếu hụt lao động am hiểu công nghệ khi AI trở thành yếu tố sống còn của chuỗi cung ứng

Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 do Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) vừa tổ chức đã đặt ra vấn đề cấp bách về chuyển dịch việc làm trong ngành trước làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI).

AI không thay thế con người

Tại diễn đàn, PGS-TS Nguyễn Thanh Chương, Chủ tịch VALOMA, cho rằng công nghệ đang làm thay đổi căn bản chuỗi cung ứng, kéo theo sự chuyển dịch mạnh mẽ về cơ cấu lao động. Logistics không còn là ngành "hậu cần" đơn thuần mà trở thành lĩnh vực dịch vụ nền tảng của kinh tế số, đòi hỏi nguồn nhân lực có kỹ năng công nghệ cao.

AI không thay thế con người, nhưng sẽ "thay thế" những lao động không kịp thích ứng. Doanh nghiệp ứng dụng AI hiệu quả sẽ gia tăng năng suất, trong khi nhu cầu lao động giản đơn, phụ thuộc kinh nghiệm truyền thống có xu hướng thu hẹp.

Theo các báo cáo, AI có thể giúp doanh nghiệp tối ưu 15% chi phí vận hành, giảm 35% hàng tồn kho và nâng cao 65% chất lượng dịch vụ. Điều này đồng nghĩa áp lực lên người lao động ngày càng lớn khi phải làm chủ công nghệ, tham gia vào các khâu phân tích dữ liệu, điều phối và ra quyết định theo thời gian thực.

PGS-TS Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số (Đại học Bách khoa Hà Nội), nhận định chuyển đổi số trong logistics đã bước sang giai đoạn "phải làm". Nếu không kịp thời thích ứng, hơn 70% doanh nghiệp có nguy cơ gián đoạn hoạt động trong 5 năm tới, kéo theo rủi ro mất việc làm trên diện rộng.

Tuy vậy, thực tế tại Việt Nam cho thấy nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là "điểm nghẽn". Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), doanh nghiệp đang thiếu đội ngũ vừa am hiểu AI vừa nắm vững nghiệp vụ logistics. Đây là thách thức lớn trong quá trình chuyển đổi.

Chủ động thích ứng

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Tiến Đồng, Giám đốc Kỹ thuật AI tại Tập đoàn CMC, cho rằng lao động ngành logistics hiện chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng xử lý và khai thác dữ liệu. Dữ liệu còn phân tán, thiếu liên thông khiến việc ứng dụng AI gặp khó, đồng thời hạn chế khả năng nâng cao giá trị của người lao động.

Đại diện doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Dũng, Quản lý dự án công nghệ của J&T Express Việt Nam, cho biết khi thị trường xử lý hàng triệu đơn mỗi ngày, lao động thủ công đã chạm ngưỡng. AI trở thành công cụ bắt buộc, giúp người lao động chuyển từ làm việc bằng sức người sang giám sát, vận hành hệ thống thông minh.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên đầu tư đào tạo lại (reskill) và nâng cao kỹ năng (upskill) cho người lao động, bắt đầu từ việc chuẩn hóa dữ liệu và ứng dụng AI vào các khâu cụ thể như tối ưu lộ trình, tự động hóa phân loại hàng hóa.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu giảm chi phí logistics xuống còn 10-12% GDP vào năm 2035, bài toán không chỉ là công nghệ mà còn là nguồn nhân lực. Nếu không chủ động thích ứng, một bộ phận lao động có nguy cơ bị đào thải, trong khi cơ hội sẽ mở ra cho những người sớm làm chủ kỹ năng số và dữ liệu.