Ba trụ cột, một mục tiêu
Trong nhiều năm qua, lợi thế lao động dồi dào, chi phí thấp đã giúp Việt Nam thu hút đầu tư và duy trì tăng trưởng
Nghịch lý của thị trường lao động Việt Nam ngày càng rõ nét: doanh nghiệp (DN) thiếu lao động có kỹ năng, trong khi không ít người vẫn chật vật tìm việc hoặc chỉ có thể làm những công việc giản đơn, thu nhập thấp. Điều đó cho thấy bài toán cần giải quyết hiện nay không phải là số lượng lao động mà là chất lượng nguồn nhân lực.
Trong nhiều năm qua, lợi thế lao động dồi dào, chi phí thấp đã giúp Việt Nam thu hút đầu tư và duy trì tăng trưởng. Thế nhưng, khi DN đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, lợi thế ấy dần thu hẹp. Điều DN cần hiện nay là lực lượng lao động có tay nghề, am hiểu công nghệ và sẵn sàng học hỏi để thích ứng với những thay đổi rất nhanh của thị trường.
Nếu khoảng cách kỹ năng không được thu hẹp, người chịu tác động đầu tiên chính là người lao động (NLĐ). Những công việc giản đơn sẽ ngày càng ít đi, trong khi cơ hội việc làm chất lượng cao lại dành cho những người có trình độ và kỹ năng phù hợp.
Xa hơn, nền kinh tế cũng có nguy cơ bỏ lỡ các dòng vốn đầu tư chất lượng cao nếu không đáp ứng được yêu cầu về nhân lực. Vì vậy, việc nâng cao kỹ năng không chỉ là chuyện của ngành giáo dục mà cần được xem là một trong những chính sách phát triển nguồn nhân lực, gắn với mục tiêu tăng trưởng và bảo đảm việc làm bền vững.
Trước hết, nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo bằng các chính sách hỗ trợ đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho NLĐ. Cần mở rộng các chương trình học nghề, học kỹ năng số với chi phí phù hợp; có cơ chế hỗ trợ NLĐ vay vốn hoặc được trợ cấp khi tham gia các khóa đào tạo. Nhà nước cũng cần khuyến khích DN đầu tư cho đào tạo nhân lực bằng các chính sách ưu đãi phù hợp.
Bên cạnh đó, hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực phải được hoàn thiện để cơ sở đào tạo và người học biết thị trường lao động đang cần gì. Việc gắn kết giữa nhà trường và DN cần trở thành yêu cầu bắt buộc để người học có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.
DN cũng không thể chỉ chờ tuyển được lao động chất lượng cao mà cần coi đào tạo là một khoản đầu tư cho năng suất. Lực lượng lao động được cập nhật kỹ năng thường xuyên sẽ giúp DN nâng cao sức cạnh tranh và thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ.
Quan trọng hơn cả là sự chủ động của chính NLĐ. Trong thời đại công nghệ thay đổi từng ngày, tư duy "học một lần để làm cả đời" không còn phù hợp. Đầu tư cho kỹ năng, vì thế không chỉ là trách nhiệm của nhà nước hay DN mà còn là trách nhiệm của mỗi NLĐ đối với tương lai của mình.
Khi 3 trụ cột này cùng hành động, thị trường lao động sẽ có thêm sức bật, còn nền kinh tế sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển. Bởi lẽ, trong cuộc cạnh tranh toàn cầu hôm nay, quốc gia nào sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là quốc gia nắm giữ lợi thế phát triển bền vững.