Báo động xâm hại trẻ em trên không gian mạng

(NLĐO) - Gần 20% trong khoảng 2.000 vụ xâm hại trẻ em mỗi năm có liên quan đến không gian mạng với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi và khó nhận diện.

Ngày 15-5, Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam bộ tổ chức lễ phát động và tọa đàm “Vì an toàn trẻ em Việt Nam”, mở đầu chiến dịch truyền thông cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức, thúc đẩy hành động và xây dựng mạng lưới bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bạo hành, xâm hại trên môi trường sống lẫn không gian mạng.

Theo thống kê giai đoạn 2021-2025, lực lượng chức năng xử lý khoảng 2.000 vụ xâm hại trẻ em mỗi năm, trong đó gần 20% vụ việc liên quan đến không gian mạng. Các hình thức xâm hại ngày càng phức tạp, từ phát tán văn hóa phẩm đồi trụy xuyên biên giới đến thao túng tâm lý, kích động hành vi tiêu cực và ý định tự tử ở trẻ.

Ông Từ Lương, Giám đốc Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam bộ, cho biết bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm của riêng một ngành hay một tổ chức nào mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội và cả hệ thống chính trị.

Các chuyên gia nhận định nguyên nhân dẫn đến bạo hành trẻ em xuất phát từ nhiều phía. Áp lực kinh tế, công việc khiến nhiều phụ huynh dễ mất kiểm soát cảm xúc, trong khi sự thay đổi cấu trúc gia đình như ly hôn, tái hôn khiến trẻ thiếu sự quan tâm và dễ bị tổn thương.

Không gian mạng cũng đang trở thành môi trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ với trẻ nhỏ. Nhiều phụ huynh có thói quen đăng tải hình ảnh, video của con lên mạng xã hội mà không nhận thức đầy đủ rủi ro.

Thượng tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, cảnh báo: "Các đối tượng có thể thu thập dữ liệu cá nhân của trẻ để dựng các kịch bản lừa đảo, như giả danh nhà trường hoặc bệnh viện báo tin con gặp sự cố nhằm yêu cầu chuyển tiền". Ngoài ra, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) còn có thể bị lợi dụng để tạo nội dung giả mạo (deepfake), gây ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em và xã hội.

Theo các chuyên gia, tâm lý khi trẻ em bị tấn công trên mạng thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, lo âu, trầm cảm hoặc sang chấn tâm lý kéo dài. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn có tâm lý che giấu vì sợ ảnh hưởng danh tiếng khiến trẻ bỏ lỡ “thời điểm vàng” để được hỗ trợ. Bên cạnh đó, đội ngũ bảo vệ trẻ em ở cơ sở hiện còn mỏng, thiếu kinh nghiệm và phải kiêm nhiệm nhiều công việc gây khó khăn trong việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Hiện nay, TPHCM đã thiết lập hệ thống đa tầng để tiếp nhận và bảo vệ trẻ em với sự phối hợp giữa các sở ngành, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.

Ngoài tổng đài quốc gia 111, TPHCM còn tích hợp đường dây nóng 1022 để tiếp nhận phản ánh liên quan đến trẻ em. Khi tiếp nhận thông tin, các đơn vị chuyên trách sẽ nhanh chóng phân loại, chuyển về địa phương và phối hợp công an xử lý.

Bà Nguyễn Thị Hoài Thu, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, cho biết theo quy định pháp luật hiện hành, trẻ em có tới 25 quyền cơ bản. Tuy nhiên, một thực trạng đáng lo ngại là chính trẻ em và nhiều người lớn vẫn chưa nhận thức đầy đủ về các quyền này.

Các chuyên gia cho rằng một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao kỹ năng làm cha mẹ, đặc biệt ở các gia đình trẻ. Việc tổ chức các lớp giáo dục kỹ năng nuôi dạy con, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giáo dục quyền công dân trước hôn nhân được xem là cần thiết để thay đổi quan niệm “thương cho roi cho vọt”.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà cần bắt đầu từ chính gia đình. Sự đồng hành, lắng nghe và xây dựng hệ giá trị sống tích cực cho trẻ chính là “lá chắn” quan trọng nhất trước những cạm bẫy vô hình trên môi trường số.