Bấp bênh lao động thời vụ

Người lao động làm việc thời vụ vì lợi ích trước mắt, song bấp bênh về việc làm, đối mặt nhiều nguy cơ và thiệt thòi quyền lợi

Vừa qua, một vụ tranh chấp lao động khá hy hữu đã xảy ra tại Công ty TNHH A.I (TP HCM). Theo trình bày của người lao động (NLĐ), trước đó công ty có hứa thưởng lương tháng 13 vào dịp Tết Nguyên đán cho các công nhân thời vụ. Thế nhưng, đến gần thời điểm chi trả, doanh nghiệp (DN) ra điều kiện lao động thời vụ phải đồng ý vào làm việc chính thức mới được nhận thưởng tháng 13. Nếu không đồng ý thì nghỉ việc và không được trả thưởng.

Ngại thành lao động chính thức

Thực tế, khi vào làm việc chính thức tại Công ty TNHH A.I, ngoài được ký hợp đồng lao động (HĐLĐ), tham gia BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), NLĐ còn được hưởng nhiều chế độ phúc lợi hơn làm việc thời vụ.

Chẳng hạn, thêm phụ cấp đi lại, thâm niên, nặng nhọc - độc hại, thưởng lương tháng 13, riêng khoản phụ cấp nhà trọ cao gần gấp đôi… Thế nhưng, trước yêu cầu của công ty, một bộ phận NLĐ cho rằng DN dùng khoản thưởng lương tháng 13 để ép họ ký HĐLĐ.

Công ty này sử dụng hơn 2.500 lao động chính thức và khoảng 1.600 lao động thời vụ (thông qua các công ty cung ứng lao động). Theo đại diện Công ty TNHH A.I, việc sử dụng lao động thời vụ tại DN thời gian qua đã bộc lộ nhiều vấn đề về quyền lợi của NLĐ, như không kiểm soát được việc đơn vị cung ứng có chi lại cho NLĐ một số chế độ, chính sách công ty dành riêng cho họ hay không.

Vì vậy, gần đây, công ty thực hiện chuyển đổi lao động thời vụ sang lao động chính thức, góp phần bảo đảm chế độ, phúc lợi cho NLĐ. Sau khi thực hiện những cuộc gặp gỡ, trao đổi về các chính sách của DN, có 801 lao động thời vụ đồng ý chuyển đổi sang làm việc chính thức; 253 người không đồng ý và số còn lại không có ý kiến.

Đối với khoản thưởng lương tháng 13, theo quy chế thưởng của công ty, NLĐ phải làm việc đến ngày chi trả thưởng mới được hưởng. Song, đối với những người không đồng ý ký HĐLĐ chính thức, công ty đề nghị với bên đơn vị cung ứng chấm dứt công việc của họ tại công ty trước thời điểm phát thưởng nên không đủ điều kiện để nhận. Sau khi NLĐ phản ứng và cơ quan chức năng can thiệp, phía DN đã chấp nhận trả lương tháng 13 cho các CN thời vụ.

Chia sẻ với chúng tôi mới đây, chị V.T.K, một trong số lao động không đồng ý ký HĐLĐ chính thức, cho hay chị đang trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp và chờ đủ 12 tháng không tham gia BHXH để hưởng BHXH một lần cho thời gian đóng trước đó. Nếu ký HĐLĐ thì phải tham gia BHXH, BHYT, như vậy chị sẽ không thể hưởng các chế độ này.

Ông L.K.H, cán bộ nhân sự một công ty điện tử tại TP HCM, cho hay tình trạng NLĐ ngại ký HĐLĐ cũng xảy ra ở DN mình. Theo đó, để bù đắp khoảng trống về nhân sự chính thức, công ty thông qua các đơn vị cung ứng tuyển dụng lao động thời vụ. Hiện số lao động này chiếm khoảng 50% tổng số lao động tại DN.

"Có nhiều NLĐ làm việc rất tốt, công ty đề nghị ký HĐLĐ chính thức để gắn bó lâu dài nhưng họ không đồng ý vì làm thời vụ sẽ nhận lương cao hơn do không bị trừ khoản đóng BHXH, BHYT, BHTN. Thêm vào đó, nhiều người không đủ hồ sơ xin việc hay không muốn bị gò bó, ràng buộc trách nhiệm với DN" - ông H. nói.

Lợi trước mắt, hại lâu dài

Hiện nay, không ít NLĐ chọn hình thức làm việc thời vụ bởi có nhiều lợi ích trước mắt, như mức lương có thể cao hơn so với lao động chính thức vì không bị trừ tiền đóng các khoản bảo hiểm; có thể nhận lương theo ngày, theo tuần, có tiền để trang trải cuộc sống ngay mà không phải chờ đến hết tháng; hồ sơ xin việc đơn giản, chỉ cần căn cước công dân…

Tất nhiên, kèm theo đó cũng có nhiều hệ lụy khi họ không được bảo vệ bằng các ràng buộc trong HĐLĐ, dễ dàng mất việc như trường hợp nêu trên hoặc không được hưởng các chế độ bảo hiểm như trường hợp xảy ra với chị Đ.T.T (phường Thới An, TP HCM) mới đây.

Đầu tháng 2-2026, sau khi mất việc làm do công ty cũ ngừng hoạt động, mặc dù có khá nhiều DN lân cận rao tuyển công nhân chính thức nhưng chị T. chọn vào làm việc thời vụ cho một DN may tư nhân gần khu trọ. Chị T. tính toán khi làm thời vụ, được cộng khoản tiền đáng lẽ phải đóng BHXH, BHYT, BHTN vào lương, mức lương của chị nhận được cao hơn khoảng 1,6 triệu đồng, có thêm khoản để chi phí cho sinh hoạt hằng ngày.

Thế nhưng, làm chưa trọn tháng, đầu tháng 3-2026, chị T. bị tai nạn trên đường đi làm, chấn thương cột sống khá nặng, phải điều trị dài ngày, chi phí tốn kém. Song, vì không tham gia BHYT nên chị phải trả viện phí 100%. Bên cạnh đó, chị cũng không được hưởng chế độ tai nạn lao động do không tham gia BHXH và DN cũng từ chối trả lương cho những ngày nghỉ điều trị. Lúc này chị T. rất hối hận.

Theo luật sư Trần Hữu Tín, Trưởng Văn phòng Luật sư Tín và Cộng sự, khi sửa đổi, Bộ Luật Lao động năm 2019 đã bỏ hình thức hợp đồng mùa vụ hoặc theo một công việc có thời hạn dưới 12 tháng, thay vào đó chỉ còn 2 loại HĐLĐ là không xác định thời hạn và xác định thời hạn. Tinh thần của luật là khi không còn hợp đồng mùa vụ, người sử dụng lao động sẽ phải ký HĐLĐ có thời hạn đối với NLĐ có thời gian làm việc từ đủ 1 tháng trở lên, qua đó, giúp NLĐ được hưởng đầy đủ các quyền lợi.

Phía DN sẽ không còn lý do để không ký HĐLĐ hay thực hiện ký nhiều HĐLĐ dưới hình thức thời vụ. Song thực tế vẫn có nhiều DN dùng danh nghĩa lao động thời vụ nhưng để sử dụng NLĐ làm việc trong thời gian dài, có tính chất thường xuyên, khác với bản chất của công việc thời vụ (phát sinh đột xuất, thời gian ngắn).

Điều này tác động xấu đến thị trường lao động khi nhiều người bị đẩy sang khối lao động phi chính thức, quyền lợi không được bảo đảm, còn DN thực hiện đúng quy định thì gặp khó khăn trong tuyển người… Do vậy, theo luật sư Tín, ngoài việc tăng cường kiểm tra, xử lý thì cần có quy định rõ ràng hơn về hình thức lao động này để bảo đảm an sinh cho NLĐ.