Chấn chỉnh việc tăng lãi suất huy động

Lãi suất niêm yết tại nhiều ngân hàng thương mại đang thấp hơn khá nhiều so với lãi suất thực tế

Tại Hội nghị quán triệt chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về việc giảm mặt bằng lãi suất và phổ biến công tác bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động tiền tệ - NH tổ chức mới đây, NHNN Khu vực 1 cho biết từ quý IV/2025 đến nay, thị trường tiền tệ diễn biến kém thuận lợi. Mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của người dân và doanh nghiệp (DN).

Đủ kiểu tăng lãi suất huy động

Trong bối cảnh đó, NHNN Việt Nam và NHNN Khu vực 1 đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm ổn định thị trường tiền tệ, góp phần giảm mặt bằng lãi suất, hỗ trợ sản xuất - kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, qua thanh tra, giám sát và báo cáo từ các tổ chức tín dụng, NHNN Khu vực 1 cho biết vẫn còn tồn tại một số vấn đề liên quan hoạt động huy động vốn và lãi suất tiền gửi. Do đó, cơ quan này đã yêu cầu các tổ chức tín dụng không để xảy ra các cơ chế làm phát sinh mặt bằng lãi suất thực tế cao hơn mức công bố.

Các NH thương mại được yêu cầu nghiêm túc thực hiện quy định của pháp luật về huy động ngoại tệ và cho vay cầm cố bằng ngoại tệ. Đồng thời, không để xảy ra tình trạng giảm lãi suất mang tính hình thức hoặc áp dụng các cơ chế làm phát sinh mặt bằng lãi suất thực tế cao hơn mức công bố.

Thực tế, ghi nhận của phóng viên Báo Người Lao Động ngày 16-6 cho thấy một số NH thương mại vẫn đang áp dụng mức lãi suất thực tế cao hơn đáng kể so với mức niêm yết công khai. Chẳng hạn, NH V. đang niêm yết lãi suất tiền gửi tại quầy kỳ hạn từ 1-5 tháng ở mức 4,5%/năm; kỳ hạn 6 tháng là 5,8%/năm và 12 tháng là 6%/năm. Tuy nhiên, khi khách hàng liên hệ, nhân viên NH này cho biết chương trình huy động vốn ưu đãi kéo dài đến ngày 30-6 với lãi suất thực tế 4,75%/năm cho kỳ hạn 1-5 tháng, trong khi kỳ hạn 6 tháng và 12 tháng lên tới 8,8%/năm.

Tương tự, NH S. niêm yết lãi suất tiền gửi kỳ hạn 15-18 tháng ở mức 6%/năm, còn kỳ hạn 24-36 tháng là 6,7%/năm. Giám đốc một chi nhánh của NH này cho biết với khách hàng thân thiết, chi nhánh có thể trình cấp có thẩm quyền phê duyệt mức lãi suất lên tới khoảng 8,3%/năm.

Trong khi đó, một NH thương mại cổ phần khác công bố lãi suất tiết kiệm trực tuyến (online) kỳ hạn 3-5 tháng là 4,45%/năm; kỳ hạn 7 tháng là 5,7%/năm và 12 tháng là 7%/năm. Song, khi gửi tiết kiệm với hình thức chứng chỉ tiền gửi trực tuyến, khách hàng được hưởng lãi suất 7,9%/năm đối với kỳ hạn 6-11 tháng.

Chị Bích Ngọc (ngụ phường An Khánh, TP HCM) cho biết vừa gửi tiết kiệm trực tuyến tại một NH thương mại quy mô nhỏ. Dù lãi suất niêm yết tối đa chỉ 7,3%/năm, khách hàng gửi từ 200 triệu đồng trở lên, kỳ hạn 6 tháng sẽ được thưởng thêm tiền mặt chuyển trực tiếp vào tài khoản. Tính chung, lãi suất thực nhận lên tới 8,8%/năm.

"NH này có nhiều cách để thu hút dòng vốn nhàn rỗi như tặng tiền, voucher hoặc cộng thêm lãi suất cho các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Riêng kỳ hạn dưới 6 tháng vẫn phải tuân thủ trần lãi suất tối đa 4,75%/năm theo quy định của NHNN" - chị Ngọc cho hay.

Số liệu của Hiệp hội NH Việt Nam (VNBA) cho thấy lãi suất huy động thực tế, bao gồm cả các chương trình ưu đãi, tại nhiều NH thương mại, đã được đẩy lên mức 8%-9%/năm đối với kỳ hạn 6-12 tháng, tăng khoảng 1-2 điểm phần trăm so với cuối năm ngoái.

Theo Công ty Chứng khoán MBS, dù nhiều NH đã giảm lãi suất trong tháng 4 và tháng 5, mặt bằng lãi suất huy động vẫn neo ở mức cao do đã tăng mạnh trong quý I/2026. Xu hướng tăng lãi suất vẫn xuất hiện ở một số NH trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh, gần gấp đôi tốc độ huy động vốn.

Ở góc độ các NH thương mại, lãnh đạo một số đơn vị tại TP HCM cho biết nhu cầu vốn của DN, nhất là trong lĩnh vực bất động sản, đang tăng mạnh khi nhiều dự án được tái khởi động hoặc mở rộng quy mô. Không ít DN sẵn sàng chấp nhận mức lãi suất cao hơn để bảo đảm dòng tiền.

Áp lực tín dụng gia tăng buộc nhiều NH phải nâng lãi suất huy động nhằm thu hút nguồn vốn từ dân cư, qua đó đáp ứng nhu cầu vay vốn của nền kinh tế. Việc các DN bất động sản chấp nhận vay với lãi suất cao được xem là một trong những yếu tố góp phần đẩy mặt bằng lãi suất thị trường tăng trở lại trong thời gian gần đây.

Nhiều giải pháp ổn định lãi suất

Nhìn nhận một cách toàn diện và dài hạn, một lãnh đạo cấp cao của NHNN cho rằng bên cạnh nhu cầu tín dụng gia tăng của DN, nguyên nhân gốc rễ của đợt tăng lãi suất hiện nay bắt nguồn từ năm 2025. Thời điểm đó, một số NH thương mại đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng ở mức cao, dẫn đến mất cân đối giữa nguồn vốn huy động và dư nợ cho vay.

Đáng chú ý, từ tháng 7-2025, khi các chính sách thuế mới được triển khai, hàng trăm ngàn tỉ đồng đã được rút khỏi hệ thống NH bởi nhóm hộ kinh doanh cá thể. Đồng thời, một số NH phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ các khoản vay nước ngoài đến hạn. Những yếu tố này khiến nguồn vốn của hệ thống giảm đáng kể. Đến nay, để bù đắp khoảng trống thanh khoản và duy trì khả năng cấp tín dụng, nhiều NH buộc phải tăng lãi suất huy động vốn từ dân cư.

Theo lãnh đạo NHNN, đà tăng lãi suất hiện nay không chỉ phản ánh nhu cầu vốn của nền kinh tế mà còn là hệ quả của tình trạng mất cân đối tích tụ trong thời gian dài. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng phải triển khai các giải pháp đồng bộ, bền vững nhằm ổn định mặt bằng lãi suất và hỗ trợ phục hồi kinh tế.

Trong báo cáo kinh tế vĩ mô mới nhất, các chuyên gia NH UOB Việt Nam cho rằng mối quan tâm lớn của NHNN hiện nay là lạm phát. Chỉ số giá tiêu dùng bình quân 5 tháng đầu năm tăng 4,3%, tiệm cận mục tiêu 4,5%, trong khi NHNN dự báo lạm phát cả năm 2026 có thể lên tới 5,5%.

Trong bối cảnh áp lực giảm giá của đồng Việt Nam vẫn hiện hữu, ưu tiên của NHNN nhiều khả năng là giữ nguyên lãi suất điều hành. Song song đó, cơ quan này tiếp tục kêu gọi các NH giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ DN và người dân, kết hợp với các chính sách tài khóa như kéo dài thời gian áp dụng thuế suất 0% đối với xăng dầu và một số mặt hàng nhiên liệu.

Tuy nhiên, theo UOB Việt Nam, áp lực thanh khoản gia tăng khi tín dụng phục hồi đã khiến một số NH nâng lãi suất huy động. Đến ngày 28-4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt 19,4 triệu tỉ đồng, tăng 18,26% so với cùng kỳ năm trước.

Trong báo cáo chiến lược tháng 5-2026, các chuyên gia Công ty Chứng khoán SSI cho biết NHNN đang rà soát, hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo đảm thanh khoản đầy đủ cho hệ thống NH. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý đang nghiên cứu cơ chế cho phép tổ chức tín dụng mở rộng cấp tín dụng vượt giới hạn hiện hành đối với các dự án quy mô lớn, dự án trọng điểm quốc gia và các sáng kiến chiến lược được Chính phủ ưu tiên.

NHNN cũng đang nghiên cứu phân loại chi tiết hơn các phân khúc bất động sản để xây dựng hạn mức tín dụng và hệ số rủi ro theo hướng linh hoạt, phù hợp với từng loại hình tài sản. "Mục tiêu là hình thành một khuôn khổ tín dụng linh hoạt hơn, nhạy cảm hơn với rủi ro. Qua đó, vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế vừa bảo đảm kiểm soát rủi ro hệ thống và duy trì ổn định tài chính" - chuyên gia của SSI nhận định.