Chuyện "muối trải bạt" ở An Ngãi

(NLĐO)-Từ nghề làm muối thủ công, diêm dân đang từng bước chuyển mình với công nghệ muối trải bạt hiện đại giúp hạt muối sạch hơn, năng suất cao hơn

Trời vừa tảng sáng, những cánh đồng muối ở An Ngãi (xã Long Điền, TPHCM) đã thức giấc. Từ phía biển, gió mang theo hơi mặn lùa qua những ô ruộng vuông vức trắng xóa dưới nắng đầu ngày.

Từ "nghề nắng" của cha ông…

Người ta gọi nghề làm muối là "nghề nắng". Bởi chỉ cần một cơn mưa trái mùa, công sức cả tháng trời của diêm dân có thể tan theo dòng nước. Nhưng cũng chính thứ nắng gay gắt ấy lại là nguồn sống của bao thế hệ người dân An Ngãi.

Trên cánh đồng muối rộng hàng trăm héc - ta, ông Nguyễn Văn Tuấn cùng nhóm bạn nghề bắt đầu công việc từ lúc mờ sáng. Những chiếc trang - dụng cụ cào muối bằng sắt - kéo dài trên mặt ruộng phát ra âm thanh khô khốc. Mồ hôi hòa cùng vị muối mặn chát bám đầy lưng áo. "Làm nghề này phải tranh thủ từ sớm. Nắng lên cao, hơi muối hắt vào người rát lắm" - ông Tuấn vừa cào muối vừa nói.

Ở An Ngãi, nghề muối không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức của vùng đất này. Những bậc cao niên kể rằng từ thuở cha ông đi khai phá phương Nam, người dân nơi đây đã biết dẫn nước biển vào ruộng, phơi nắng để làm nên những hạt muối trắng tinh. Từ thế kỷ XVII, vùng Long Điền, Phước Hưng, An Ngãi đã hình thành nghề muối biển. Đến thế kỷ XX, nghề muối phát triển mạnh, trở thành nguồn sống của hàng trăm hộ dân.

Muối An Ngãi nổi tiếng bởi độ kết tinh cao, vị mặn dịu và rất phù hợp để ủ chượp nước mắm truyền thống. Ông Huỳnh Văn Thuyết được xem là "truyền nhân đời thứ ba" của nghề muối xã Long Điền. Ông theo cha ra đồng từ năm 15 tuổi. Suốt hơn nửa thế kỷ, đời ông gắn với những mùa nắng và những cánh đồng trắng xóa. "Có thời điểm, ghe thương lái từ miền Tây nối đuôi nhau cập bến mua muối để ướp cá" - ông Thuyết nhớ lại.

Thế nhưng, cùng với thời gian, nghề truyền thống ấy cũng đối mặt với nhiều biến động. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết thất thường hơn. Những cơn mưa trái mùa xuất hiện ngay đầu vụ làm muối chậm kết tinh, sản lượng giảm mạnh. Có năm, diêm dân mới vào vụ vài tuần đã phải tháo nước vì mưa lớn. Hay có thời điểm, giá muối chỉ quanh mức 1.000 - 1.200 đồng/kg.

Đến cuộc chuyển mình với công nghệ muối trải bạt

Giữa những nhọc nhằn ấy, nghề muối An Ngãi đang có một cuộc chuyển mình đáng kể nhờ ứng dụng công nghệ sản xuất muối trải bạt. Nếu trước đây, muối được kết tinh trực tiếp trên nền đất thì nay, nhiều cánh đồng đã được phủ bạt HDPE đen bóng. Những ô muối kết tinh trải dài dưới nắng nhìn như những tấm gương khổng lồ phản chiếu bầu trời. Đây được xem là bước thay đổi lớn nhất của nghề muối Long Điền trong nhiều thập niên qua.

Diêm dân Nguyễn Văn Gia - người có thâm niên hơn 40 năm làm muối ở An Ngãi, cho biết nhờ không tiếp xúc với đất, hạt muối sạch hơn, trắng hơn và ít lẫn tạp chất. Thời gian kết tinh cũng rút ngắn đáng kể, giúp tăng số vụ thu hoạch trong mùa nắng. Năng suất muối trải bạt cao hơn khoảng 1,5 lần so với phương pháp truyền thống. Nếu trước đây mỗi vụ chỉ đạt vài chục tấn thì nay có thể tăng thêm 3–5 tấn/ha. Quan trọng hơn, giá bán cũng cao hơn vì chất lượng muối tốt hơn" - ông Gia nói.

Từ hiệu quả thực tế, mô hình này nhanh chóng được nhân rộng ở An Ngãi. Hiện nay, phần lớn diện tích sản xuất muối ở khu vực này đã chuyển sang trải bạt. Nhiều hợp tác xã cũng mạnh dạn đầu tư, tiêu biểu như HTX muối Chợ Bến với hàng chục héc-ta sản xuất theo công nghệ mới. Những cánh đồng muối vì thế không còn mang dáng vẻ manh mún, nhỏ lẻ như trước.

Theo ông Vũ Ngọc Đăng, Chi Cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM), thành phố đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao giá trị hạt muối. Trong đó, đáng chú ý là việc đầu tư hạ tầng sản xuất như nâng cấp hệ thống thủy lợi tại vùng sản xuất muối An Ngãi - Long Điền.

Đồng thời, thành phố cũng hỗ trợ diêm dân ứng dụng kỹ thuật mới như trải bạt, cơ giới hóa một số khâu sản xuất. Ngoài sản xuất truyền thống, một số địa phương đã kết hợp làm muối với du lịch trải nghiệm, giúp quảng bá sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân.

Nhưng để nghề muối phát triển bền vững, cần được tổ chức lại theo hướng tập trung, ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm. Bên cạnh muối nguyên liệu, cần phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao như muối tinh, muối dược liệu, muối phục vụ du lịch… "Khi được chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, giá trị hạt muối sẽ được nâng lên" - ông Vũ Ngọc Đăng nói.