Đa dạng lựa chọn, tăng quyền lợi BHXH, BHYT

Nhiều chính sách BHXH, BHYT đang được đề xuất bổ sung nhằm mở rộng sự lựa chọn, tăng thêm quyền lợi cho người tham gia

Đầu năm 2021, ông Nguyễn Hiếu Nghĩa (SN 1960; ngụ TP HCM) nhận quyết định hưởng chế độ hưu trí hằng tháng. Với thời gian đóng BHXH 32 năm 10 tháng, tỉ lệ hưởng 73%, mức lương hưu thời điểm đó của ông là 2,1 triệu đồng. Qua nhiều lần điều chỉnh của Nhà nước, hiện lương hưu của ông là hơn 3 triệu đồng/tháng.

Gánh nặng chi phí y tế

Ông Nghĩa cho biết toàn bộ quá trình công tác của ông đều ở khu vực công, đóng BHXH bắt buộc theo tiền lương do Nhà nước quy định. Vì vậy, dù mong muốn có mức lương hưu cao hơn, ông cũng không thể chủ động điều chỉnh mức đóng.

Hiện nay, ông Nghĩa được cấp thẻ BHYT miễn phí với mức hưởng 95%. Do mắc bệnh đái tháo đường biến chứng, ông phải mua thêm thuốc đặc trị ngoài danh mục BHYT, phát sinh chi phí khám chữa bệnh (KCB) hơn 500.000 đồng mỗi tháng. Từ thực tế bản thân, ông mong muốn các chính sách BHXH, BHYT tiếp tục được cải thiện để người lao động (NLĐ) khi về già có thu nhập đủ sống, đồng thời giảm bớt chi phí KCB phải trả từ tiền túi.

Thời gian qua, chính sách BHXH đã có nhiều điều chỉnh tích cực liên quan chế độ hưu trí, như hạ số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 xuống 15 năm; tạo điều kiện để lao động tự do hoặc người chưa đủ năm đóng BHXH bắt buộc tiếp cận lương hưu thông qua BHXH tự nguyện. Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH và lương hưu cũng được Chính phủ điều chỉnh theo mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng từng thời kỳ.

Ngoài ra, từ năm 2016, bảo hiểm hưu trí bổ sung mang tính tự nguyện theo nguyên tắc thị trường đã được quy định trong Luật BHXH, nhằm bổ sung cho chế độ hưu trí bắt buộc, nâng mức lương hưu cho NLĐ. Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, số người tham gia chính sách này còn rất hạn chế. Đến cuối năm 2024, cả nước mới có 24.744 người tham gia, chủ yếu do những bất cập về chính sách.

Để triển khai hiệu quả chính sách nêu trên, đa dạng hóa các chương trình an sinh xã hội, giảm gánh nặng ngân sách trong dài hạn, thu hút NLĐ và người sử dụng lao động tham gia, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định về bảo hiểm hưu trí bổ sung. 

Trong đó, một số nội dung đáng chú ý gồm: quy định đối tượng tham gia là NLĐ và người sử dụng lao động đã tham gia BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện; bỏ đối tượng cá nhân không có hợp đồng lao động. Bên cạnh đó, bổ sung các trường hợp được chi trả trước tuổi nghỉ hưu do yếu tố khách quan, bất khả kháng, tương tự quy định về hưởng BHXH một lần theo Luật BHXH năm 2024.

Để chính sách sớm đi vào cuộc sống

Ở lĩnh vực BHYT, Bộ Y tế cũng đang nghiên cứu xây dựng chính sách BHYT bổ sung theo hình thức tự nguyện. Việc này nhằm mở rộng sự lựa chọn trong chăm sóc sức khỏe, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao và giảm gánh nặng chi phí KCB cho người dân.

Theo bà Vũ Nữ Anh, Phó Vụ trưởng Vụ BHYT - Bộ Y tế, tỉ lệ bao phủ BHYT đã vượt 94% dân số. Về cơ bản, gói quyền lợi BHYT hiện hành khá toàn diện so với mức đóng; đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an sinh xã hội. Song, gói BHYT bắt buộc chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng đa dạng, nhất là các dịch vụ kỹ thuật cao, dịch vụ theo yêu cầu, chăm sóc dự phòng, quản lý bệnh mạn tính hoặc điều trị bệnh có chi phí lớn.

Nguyên nhân chủ yếu là do mức phí BHYT tại Việt Nam thuộc nhóm thấp trong khu vực, trong khi chi phí y tế ngày càng tăng. "Việc hình thành các gói BHYT bổ sung trên cơ sở tự nguyện sẽ giúp nâng tỉ lệ thanh toán, tăng mức chi trả cho người bệnh, qua đó giảm gánh nặng chi phí y tế từ tiền túi" - bà Nữ Anh nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, Bộ Y tế đang nghiên cứu, thiết kế các gói BHYT bổ sung để người dân có thêm lựa chọn bên cạnh BHYT bắt buộc. Theo định hướng, BHYT bổ sung không thay thế chính sách hiện hành, chỉ áp dụng với người đã tham gia BHYT bắt buộc. Dự kiến người tham gia có 4 nhóm quyền lợi chính: hỗ trợ phần đồng chi trả; thanh toán dịch vụ ngoài phạm vi chi trả hoặc dịch vụ theo yêu cầu; gói cho bệnh hiểm nghèo, chi phí lớn; gói thỏa thuận riêng giữa người tham gia với đơn vị cung cấp dịch vụ.

Luật sư Trần Hữu Tín, Trưởng Văn phòng Luật sư Tín và Cộng sự, cho rằng các đề xuất này là cần thiết, phù hợp thực tiễn. Tuy nhiên, để thu hút người dân tham gia, các gói BHYT bổ sung cần tập trung vào những khoản mà người bệnh đang phải tự chi trả nhiều nhất, tránh trùng lắp với BHYT bắt buộc và kiểm soát chặt chi phí phát sinh. Ngoài ra, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý để chính sách đi vào cuộc sống.