Điểm nóng xung đột ngày 16-5: Iran xoay xở giữa vòng phong tỏa của Mỹ

(NLĐO) - Bị Mỹ siết phong tỏa tại eo biển Hormuz, Iran tăng tốc vận chuyển đường bộ, biển Caspi và đường sắt sang Trung Quốc để giữ mạch xuất khẩu dầu.

Theo nhiều báo cáo quốc tế, việc các tàu chiến Mỹ tuần tra dày đặc tại eo biển Hormuz và vịnh Oman khiến hoạt động hàng hải của Iran gần như tê liệt. 

Tehran buộc phải "xoay xở" nhằm giảm bớt sức ép kinh tế, kéo dài khả năng chống chịu trước các biện pháp siết chặt từ Washington.

Iran vẫn còn lợi thế đáng kể về địa lý. Quốc gia Trung Đông này có hơn 6.000 km đường biên giới trên bộ với 7 nước láng giềng và gần 700 km bờ biển dọc biển Caspi, tạo điều kiện để hàng hóa tiếp tục lưu thông, bao gồm xuất khẩu dầu và nhập các mặt hàng thiết yếu cùng linh kiện quân sự.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng các tuyến thay thế khó có thể bù đắp hoàn toàn vai trò của các cảng phía Nam vốn là đầu mối xuất khẩu chủ lực của Iran trước khi bị phong tỏa.

Bà Rosemary Kelanic, Giám đốc Chương trình Trung Đông thuộc tổ chức nghiên cứu Defense Priorities (Mỹ), nhận định Iran có nhiều cách để giảm tác động của phong tỏa, chẳng hạn đưa hàng hóa qua biên giới bằng xe tải từ các nước láng giềng, dù hiệu quả không thể thay thế hoàn toàn.

Khoảng hai tuần sau khi Mỹ áp đặt phong tỏa các cảng Iran hôm 13-4, Pakistan mở 6 tuyến đường bộ vận chuyển hàng hóa qua biên giới Iran. Nhờ đó, các mặt hàng thiết yếu như gạo, thịt và sữa bột trẻ em tiếp tục được đưa vào nước này.

Song song đó, Iran cũng thúc đẩy hợp tác đường sắt với Pakistan nhằm gia tăng khối lượng hàng hóa vận chuyển.

Ở phía Tây, cửa khẩu Kapikoy-Razi nối Iran với Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một mắt xích quan trọng. Các công ty vận tải tại Istanbul ghi nhận lượng hàng hóa tăng rõ rệt kể từ khi phong tỏa hải quân của Mỹ có hiệu lực. 

Tehran hiện muốn Ankara nâng hạn mức xe tải Iran được qua biên giới mỗi ngày từ 200 lên 500 chuyến.

Ngoài đường bộ, biển Caspi đang nổi lên như một tuyến thương mại chiến lược của Iran, đặc biệt trong trao đổi với Nga.

Giới chức ngành thực phẩm Iran cho biết nước này đang điều chuyển mạnh hoạt động logistics qua 4 cảng ở biển Caspi, hoạt động gần như xuyên ngày đêm để giảm áp lực từ phong tỏa.

Một hướng khác được Iran tăng tốc là vận chuyển hàng hóa và dầu mỏ sang Trung Quốc bằng đường sắt xuyên Trung Á.

Trước chiến sự, Iran bán trung bình khoảng 1,38 triệu thùng dầu/ngày cho Trung Quốc. Tuy nhiên, xuất khẩu bị ảnh hưởng nặng khi tuyến đường biển bị chặn.

Hiện nay, tuyến tàu hàng nối TP Tây An của Trung Quốc với Tehran đã tăng tần suất từ 1 tuần 1 chuyến lên khoảng 3-4 ngày/chuyến. Theo Bloomberg, công suất vận tải trên tuyến này trong tháng 5 gần như đã kín chỗ.

Đáng chú ý, lưu lượng hàng hóa tăng mạnh trên hành lang đường sắt Kazakhstan - Turkmenistan - Iran, tuyến kết nối then chốt giúp Tehran tiếp cận Trung Quốc mà không phụ thuộc vào đường biển. 

Ông Hamid Hosseini, người phát ngôn Hiệp hội Các nhà xuất khẩu dầu mỏ Iran, cho rằng trong bối cảnh hiện nay, xuất khẩu dầu bằng đường sắt là phương án "khả thi" để duy trì nguồn thu năng lượng cho nền kinh tế Iran.