Diện mạo mới của sân khấu hôm nay

Diện mạo của sân khấu Việt Nam đang dịch chuyển từ tư duy làm nghề khép kín sang tư duy đối thoại với công chúng

Kết quả Giải Mai Vàng lần thứ 31 - năm 2025 sẽ được công bố trong đêm trao giải vào tối 29-1-2026 tại Nhà hát Thành phố (TP HCM), song dễ nhận thấy là sân khấu Việt Nam đang nỗ lực tìm lại khán giả bằng chính sự đổi mới của mình - đổi mới trong cách kể, trong mỹ học, trong tư duy tiếp cận người xem.

Từ di sản đến giải trí đương đại

Các vở diễn năm nay đều có xu hướng gần hơn với người xem. Vở "Dưới bóng giai nhân" (đạo diễn Quang Thảo, Nhà hát Kịch IDECAF) là một trong những ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận di sản bằng tư duy mới. "Không chọn con đường chuyển thể nguyên bản "Truyện Kiều", ê-kíp sáng tạo mạnh dạn đi theo hướng kịch phái sinh, lấy tinh thần nhân đạo của Nguyễn Du làm trục tư tưởng để đối thoại với những vấn đề của hôm nay. Vì vậy, tôi dự đoán vở này sẽ chiến thắng" - NSND Trần Minh Ngọc bày tỏ.

Những người trong cuộc đánh giá cao "Dưới bóng giai nhân" vì vở diễn bán được vé, thu hút người trẻ đến rạp là tín hiệu tích cực. Điều đó chứng minh di sản văn học nếu được tiếp cận bằng ngôn ngữ sân khấu mới sẽ hoàn toàn có thể sống cùng thời đại. Nhà báo Nguyễn Đình Khiêm (Hãng phim TFS) cũng dự đoán "Dưới bóng giai nhân" sẽ thắng Giải Mai Vàng 2025.

Trong khi đó, vở "Đảo hoa hậu" (đạo diễn Bé 7 - Hồng Ngọc, Nhà hát Thanh Niên) minh chứng cho sức mạnh của sân khấu giải trí đương đại. NSND Việt Anh cho rằng "Đảo hoa hậu" là kịch bản thông minh, tiết tấu nhanh, đối thoại sắc bén cùng dàn diễn viên có sức hút với giới trẻ như BB Trần, Hải Triều, Ngọc Phước đã tạo nên một "hiện tượng" cháy vé đúng nghĩa.

MC Quỳnh Hoa, Phó Giám đốc Nhà Văn hóa Thanh Niên (TP HCM), dự đoán vở diễn này sẽ đoạt giải vì là tác phẩm không né tránh tính thị trường, nhưng vẫn giữ được sự tỉnh táo trong thông điệp xã hội.

Cùng quan điểm, NSƯT Ca Lê Hồng cũng dự đoán vở "Đảo hoa hậu" sẽ đoạt Giải Mai Vàng vì sân khấu muốn tồn tại phải có khán giả và vở này cho thấy khả năng nắm bắt tâm lý công chúng trẻ rất tốt.

Giữ hồn cũ cho sân khấu truyền thống

Ở mảng cải lương tuồng cổ, NSND Phượng Loan dự đoán vở "Hồ Nguyệt Cô hóa cáo" (đạo diễn Võ Hoàng Phương, Sân khấu Thiên Long) sẽ đoạt giải, vì vở diễn giữ tinh thần truyền thống nhưng được làm mới bằng mỹ thuật sân khấu, ánh sáng và diễn xuất sinh động.

Không gian huyền ảo, phục trang đẹp mắt, diễn xuất trữ tình nhưng không cũ kỹ đã giúp bi kịch của Hồ Nguyệt Cô đến với khán giả trẻ một cách tự nhiên hơn. NSND Phượng Loan nhìn nhận: "Đây là một hướng đi đúng, nếu không đổi mới, sân khấu truyền thống sẽ rất khó tiếp cận công chúng hôm nay".

Lần đầu tiên một vở chèo lọt vào vòng bầu chọn Giải Mai Vàng. Vở chèo "Nguyễn Văn Cừ - Tuổi trẻ chí lớn" (đạo diễn - NSND Tự Long, Nhà hát Chèo Quân đội) được dự báo sẽ tạo dấu ấn khi thu hút lượng người hâm mộ khá lớn ở miền Bắc. "Vở kết hợp hài hòa ngôn ngữ chèo truyền thống với tư duy dàn dựng hiện đại, khắc họa hình ảnh người chiến sĩ trẻ bằng chiều sâu tâm lý và lý tưởng sống. Khi được kể bằng tinh thần thời đại, chèo vẫn có sức lay động mạnh mẽ" - NSND Trần Minh Ngọc nói.

Trong khi đó, vở "Nơi kết thúc bắt đầu" (đạo diễn Huy An, Sân khấu Thiên Đăng) đi theo một hướng rất khác: tối giản hình thức, đào sâu nội tâm. Vở diễn không phô trương, không tìm cách gây sốc, mà tập trung vào hành trình tinh thần của con người sau những đổ vỡ.

Nhà báo Hoàng Kim (Báo Thanh Niên) ghi nhận thủ pháp kể chuyện thử nghiệm, cùng dấu ấn diễn xuất của Thành Lộc, Trương Hạ và phần mỹ thuật, ánh sáng, âm nhạc tinh tế đã tạo nên một tổng thể giàu cảm xúc. "Vở "Nơi kết thúc bắt đầu" sẽ có Giải Mai Vàng năm nay" - nhà báo Hoàng Kim cho hay.

Chạm đến trái tim của khán giả trẻ

Hai chương trình "Mùa xuân TP HCM - Bước vào kỷ nguyên mới" (Đài Phát thanh và Truyền hình TP HCM - HTV thực hiện) và Concert "Tổ quốc trong tim" (Báo Nhân Dân phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức) cùng có tên trong danh sách vòng bầu chọn Giải Mai Vàng lần thứ 31 - năm 2025 không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng dành cho ê-kíp sáng tạo, mà còn cho thấy một xu hướng - nghệ thuật chính luận đang trở lại mạnh mẽ, trẻ trung, giàu cảm xúc và có sức lan tỏa xã hội sâu rộng.

Ở hai thái cực biểu đạt khác nhau, một bên là chương trình chính luận - tổng hợp, một bên là đại nhạc hội quy mô lớn - nhưng cả hai cùng gặp ở điểm chung: khơi dậy niềm tin, lòng tự hào và khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và cùng chạm đến trái tim khán giả trẻ.

Theo các nhà chuyên môn, chương trình "Mùa xuân TP HCM - Bước vào kỷ nguyên mới" đã vượt khỏi khuôn khổ một chương trình tổng kết thời sự thông thường, kết hợp nhuần nhuyễn giữa phóng sự chuyên sâu, đối thoại với chuyên gia và những câu chuyện người thật - việc thật đang mỗi ngày kiến tạo diện mạo thành phố. Từ đó, TP HCM hiện lên không chỉ như một trung tâm kinh tế năng động mà còn là một đô thị sáng tạo đang tự làm mới mình trong kỷ nguyên chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế.

NSND Tạ Minh Tâm dự đoán "Mùa xuân TP HCM - Bước vào kỷ nguyên mới" sẽ đoạt Giải Mai Vàng năm nay vì phần hòa âm phối khí rất chuẩn, kịch bản lời bình liền mạch, tạo cảm xúc và tiết tấu gắn chặt với không gian biểu cảm. Những yếu tố này khiến khán giả không muốn rời khỏi sân khấu bởi sự sinh động và cảm xúc dâng trào mà chương trình mang lại.

PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái dự đoán Concert "Tổ quốc trong tim" sẽ giành chiến thắng chung cuộc. Theo bà, chương trình này là bản giao hưởng hào hùng của cảm xúc cộng đồng. Nếu "Mùa xuân TP HCM - Bước vào kỷ nguyên mới" chinh phục khán giả bằng chiều sâu suy tưởng thì Concert "Tổ quốc trong tim" tạo nên cao trào cảm xúc cộng đồng hiếm có trong đời sống nghệ thuật chính luận những năm gần đây.

Được tổ chức với quy mô lớn, trang trọng, chương trình do Báo Nhân Dân và UBND TP Hà Nội phối hợp tổ chức đã khắc họa đậm nét lòng tự hào dân tộc, ý chí bảo vệ hòa bình và khát vọng phát triển đất nước.

"Sự cộng hưởng giữa không gian sân khấu, âm nhạc, hình ảnh và ngôn ngữ trình diễn đã cuốn khán giả hòa vào một dòng chảy cảm xúc mạnh mẽ, trực tiếp và đầy rung động" - PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái phân tích.