Đường sang châu Âu rộng mở nhưng không dễ đi

Châu Âu đang thiếu hụt nhân lực, mở ra nhiều cơ hội cho lao động Việt Nam. Nhưng đây là thị trường yêu cầu cao về kỹ năng và tác phong làm việc

Trong nhiều năm, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) là những điểm đến chủ lực của lao động Việt Nam. Nhưng khoảng 5 năm trở lại đây, xu hướng đưa người lao động (NLĐ) đi làm việc ở nước ngoài đã có sự dịch chuyển rõ nét sang các quốc gia châu Âu như Đức, Ba Lan, Hungary, Romania và một số nước Tây Âu.

Thị trường mới tiềm năng

Theo các doanh nghiệp (DN) dịch vụ đưa NLĐ đi làm việc ở nước ngoài, nhu cầu tuyển dụng từ châu Âu đang tăng mạnh, tập trung ở các ngành điều dưỡng, hộ lý, cơ khí, xây dựng, chế biến thực phẩm và dịch vụ. Đây đều là những lĩnh vực thiếu hụt nhiều nhân lực do tình trạng già hóa dân số.

Riêng Đức - nền kinh tế lớn nhất khu vực - hiện có hơn 1 triệu vị trí việc làm chưa được lấp đầy. Nhu cầu tuyển dụng không chỉ xuất hiện ở các công việc phổ thông mà còn lan sang các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn như y tế, kỹ thuật và công nghệ. Khác với nhiều thị trường châu Á, các quốc gia châu Âu ngày càng nâng cao tiêu chuẩn tuyển dụng. 

Lao động phổ thông đơn thuần không còn là lựa chọn ưu tiên. Thay vào đó, NLĐ phải đáp ứng yêu cầu về tay nghề, chứng chỉ nghề, kinh nghiệm làm việc và nhất là ngoại ngữ. Nhiều quốc gia yêu cầu ứng viên đạt trình độ tiếng Đức, tiếng Anh hoặc ngôn ngữ bản địa ngay từ trước khi xuất cảnh.

Theo các chuyên gia, đây là xu hướng tất yếu khi các nước châu Âu chuyển từ tuyển dụng theo số lượng sang tuyển dụng lao động chất lượng cao nhằm giảm chi phí đào tạo và nâng cao năng suất. Bên cạnh các thị trường quen thuộc như Đức hay Ba Lan, khu vực Đông Nam Âu đang nổi lên như điểm đến mới nhờ nhu cầu nhân lực lớn trong lĩnh vực du lịch và dịch vụ.

Albania là một ví dụ điển hình. Quốc gia có khoảng 3 triệu dân này đón tới 12 triệu lượt khách quốc tế mỗi năm. Sự phát triển mạnh của ngành du lịch kéo theo nhu cầu lớn về nhân lực cho các khách sạn, nhà hàng và dịch vụ lưu trú.

Theo ông Vũ Văn Dưỡng, đại diện một DN hoạt động tại khu vực này, Albania có thể tiếp nhận từ 20.000 - 30.000 lao động nước ngoài trong thời gian tới. Trong đó, lao động Việt Nam được đánh giá cao nhờ sự chăm chỉ, khả năng thích nghi và kinh nghiệm trong lĩnh vực dịch vụ.

Các vị trí tuyển dụng chủ yếu gồm đầu bếp, nhân viên phục vụ, pha chế, buồng phòng khách sạn, bên cạnh các ngành xây dựng, nông nghiệp và sản xuất. Mức thu nhập trung bình khoảng 1.000 USD/tháng; riêng lĩnh vực du lịch - dịch vụ có thể đạt từ 1.500 - 2.500 USD/tháng, chưa kể tiền thưởng và tiền tip.

Nhiều DN tại đây còn hỗ trợ chi phí ăn ở, giúp NLĐ giảm chi tiêu và tăng khả năng tích lũy. Nhưng đây là thị trường mới nên NLĐ cần tìm hiểu kỹ thông tin và lựa chọn đơn vị uy tín để hạn chế rủi ro.

Tâm thế sẵn sàng

Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ Nội vụ), mỗi năm Việt Nam đưa khoảng 140.000 - 150.000 người đi làm việc ở nước ngoài, trong đó phần lớn vẫn tập trung tại các thị trường châu Á. Song, xu hướng lựa chọn điểm đến đang có sự thay đổi rõ rệt.

Tại các địa phương có truyền thống xuất khẩu lao động như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, ngày càng nhiều người tìm hiểu cơ hội việc làm tại Đức, Anh, Pháp thay vì chỉ hướng đến Nhật Bản hoặc Hàn Quốc.

Anh Ng.V.H. (quê Nghệ An), từng làm việc 3 năm tại Nhật Bản, cho biết đang học tiếng Đức để chuyển sang làm điều dưỡng tại châu Âu. "Thu nhập cao hơn, môi trường làm việc ổn định và có cơ hội ở lại lâu dài nên tôi muốn thử sức, dù biết yêu cầu rất khắt khe" - anh H. bày tỏ.

Thực tế, mức lương hấp dẫn và điều kiện làm việc tốt là những yếu tố thu hút NLĐ. Nhưng đi kèm cơ hội là không ít thách thức. Theo các chuyên gia, rào cản lớn nhất hiện nay là ngoại ngữ và kỹ năng nghề. Bên cạnh đó, tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật và khả năng tuân thủ pháp luật - những yếu tố được DN châu Âu đặc biệt xem trọng. Ngoài ra, chi phí tham gia các chương trình lao động tại châu Âu thường cao hơn so với những thị trường truyền thống, trong khi thời gian đào tạo kéo dài hơn. Điều này đòi hỏi NLĐ phải chuẩn bị kỹ cả về tài chính lẫn tâm lý.

Năm 2026, Cục Quản lý lao động ngoài nước đặt mục tiêu đưa khoảng 112.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, ưu tiên các thị trường có thu nhập cao và ổn định, trong đó có châu Âu. Để đạt mục tiêu này, công tác quản lý đang được điều chỉnh theo hướng tăng cường hậu kiểm và giám sát sau xuất cảnh. Điều đó đòi hỏi các DN dịch vụ phải hoạt động chuyên nghiệp hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền lợi NLĐ.

Bà Đỗ Thị Diệu Nhi, Phó Giám đốc một DN dịch vụ tại TP HCM, cho rằng để tận dụng cơ hội từ châu Âu cần có chiến lược chuẩn bị bài bản. Trước hết là nâng cao chất lượng đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế của từng thị trường. Chương trình đào tạo cần tích hợp kỹ năng nghề, ngoại ngữ và các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, xử lý tình huống.

Việc thúc đẩy ký kết các thỏa thuận hợp tác song phương với các quốc gia châu Âu sẽ góp phần tạo hành lang pháp lý minh bạch, bảo đảm tốt hơn quyền lợi NLĐ. Bên cạnh đó, NLĐ cần thay đổi tư duy từ "đi làm thuê" sang "đầu tư cho tương lai".