Eo biển chiến lược đối mặt sóng gió: Tầm quan trọng vượt trội mang tên Gibraltar
Nhờ nằm gần các khu vực trọng yếu tại Bắc Phi và Trung Đông, eo biển Gibraltar trở thành trung tâm chiến lược trong sứ mệnh của các lực lượng đặc nhiệm
Dài 60 km và rộng chỉ 14 km, eo biển Gibraltar là cầu nối tự nhiên giữa Địa Trung Hải và Đại Tây Dương cũng như giữa châu Âu và châu Phi.
Trung tâm logistics quốc tế
Vị trí địa lý của eo biển khiến nó trở thành một trong những tuyến giao thông hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới. Eo biển Gibraltar là giải pháp thiết yếu giúp tối ưu hóa các chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ việc rút ngắn thời gian vận chuyển, từ đó cắt giảm chi phí logistics. Mỗi năm, khoảng 100.000 tàu thuyền đi qua tuyến đường này, vận chuyển hơn 10% khối lượng thương mại hàng hải toàn cầu.
Hơn 300 tàu thuyền đi qua vùng biển này mỗi ngày và sử dụng 2 làn đường thủy riêng biệt. Thậm chí, còn có một làn ở giữa dành cho tàu thuyền sử dụng trong những trường hợp đặc thù, như khi khẩn cấp hoặc thực hiện các thao tác chuyển hướng phức tạp. Quy trình di chuyển này được Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập vào năm 1970 và được điều chỉnh nhiều lần nhằm điều tiết lưu lượng giao thông và bảo đảm an toàn hàng hải.
Những năm gần đây, giá trị chiến lược của eo biển Gibraltar càng được nâng tầm nhờ các xu hướng đưa sản xuất về các quốc gia lân cận và sự hiện diện ngày càng tăng của các hãng vận tải biển. Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp như SAM Algeciras - một nền tảng logistics đa phương thức tại cảng Algeciras nằm ở phía Nam Tây Ban Nha - đóng vai trò then chốt. Với hệ thống cơ sở vật chất rộng hơn 120.000 m2 nằm kề cận các tuyến đường bộ, đường sắt và đường biển huyết mạch, trung tâm này kết nối Algeciras với phần còn lại của Tây Ban Nha, châu Âu và cả thế giới.
Tàu container chuẩn bị dỡ hàng tại cảng Algeciras ở TP Algeciras - Tây Ban Nha. Ảnh: BLOOMBERG
Theo trang samalgeciras.com, làn sóng đưa các hoạt động sản xuất đến gần hơn với thị trường tiêu thụ đã bồi đắp tầm quan trọng của khu vực này. Các công ty đa quốc gia đang không ngừng tìm cách giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu suất hoạt động. Morocco nói riêng là quốc gia được hưởng lợi lớn từ xu hướng trên, thu hút dòng vốn đầu tư đáng kể vào các lĩnh vực như công nghiệp ô tô và dệt may.
Sự dịch chuyển kể trên đã tác động trực tiếp đến lưu lượng giao thông hàng hải tại eo biển Gibraltar. Điển hình tại cảng Algeciras, khối lượng hàng hóa Ro-Ro (hàng hóa xe cơ giới tự hành lên xuống tàu) đã tăng vọt do sản lượng sản xuất tại Morocco xuất sang thị trường châu Âu ngày càng lớn. Tính đến năm 2024, khối lượng hàng hóa Ro-Ro giữa Algeciras (nằm ngay bờ phía Bắc của eo biển Gibraltar) và tổ hợp cảng Tangier Med (nằm ở bờ phía Nam của eo biển Gibraltar), ước tính vượt mốc 500.000 kiện, qua đó củng cố vị trí của tuyến đường này thành liên kết then chốt trong hoạt động vận tải hàng hóa giữa châu Âu và châu Phi.
Chốt chặn chiến lược của NATO
Nằm ở điểm giao thoa giữa Địa Trung Hải và Đại Tây Dương, Gibraltar (cùng tên eo biển Gibraltar) là vùng lãnh thổ hải ngoại của Anh nhưng lại nằm sát cực Nam của Tây Ban Nha. Gibralta trở thành "yết hầu" hàng hải quan trọng, cho phép Anh và các đồng minh giám sát giao thông, răn đe đối thủ và phản ứng nhanh với các mối đe dọa an ninh.
Theo trang web của Nghị viện Anh, chiến dịch Sea Guardian (tạm dịch: Người bảo vệ biển cả) của khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), với trọng tâm là duy trì an ninh ở Địa Trung Hải, được hưởng lợi trực tiếp từ các cơ sở vật chất và vị trí chiến lược của Gibraltar. Vai trò này càng được củng cố khi hệ thống cảng và căn cứ quân sự đặt tại vùng lãnh thổ Gibraltar có khả năng hỗ trợ hậu cần và tác chiến cho Hải quân Mỹ cùng tàu của các đồng minh khác, bảo đảm một bến cảng an toàn và đáng tin cậy trong khu vực.
Khả năng triển khai và duy trì lực lượng hải quân hiệu quả ở Địa Trung Hải và các khu vực xa hơn của Anh phụ thuộc rất lớn vào các trung tâm hàng hải trọng yếu như Gibraltar. Đáng chú ý, Hải quân Mỹ tiếp tục tin tưởng lựa chọn Gibraltar làm điểm dừng chân cho các tàu ngầm hạt nhân nhờ mức độ an ninh cao, vị trí địa lý chiến lược, công suất bến cảng và xưởng tàu.
Vị trí của Gibraltar biến nơi đây thành nút giao trọng yếu cho việc giám sát hàng hải, chẳng hạn như theo dõi "hạm đội bóng tối" của Nga và bảo đảm tuân thủ các lệnh trừng phạt quốc tế, cũng như các hoạt động tác chiến chống ngầm. Bên cạnh đó, vị trí của Gibraltar cung cấp nền tảng lý tưởng để bố trí và triển khai các hệ thống phòng không di động nhằm bảo vệ các tài sản chủ lực, tàu thuyền qua lại eo biển cũng như mở rộng ra khu vực Địa Trung Hải và Đông Đại Tây Dương. Cũng nhờ lợi thế địa lý đặc biệt của mình mà Gibraltar hỗ trợ sâu rộng các hoạt động tình báo, giám sát và trinh sát (ISR). Tại đây đặt nhiều nền tảng giám sát và điều phối hoạt động chia sẻ thông tin tình báo giữa các đồng minh NATO với nhau.
Eo biển Gibraltar có vị trí chiến lược. Ảnh: NASA
Các tuyến cáp liên lạc dưới đáy biển khu vực này truyền tải tới 95% lưu lượng không gian mạng toàn cầu. Gibraltar vì thế có thể đóng vai trò là một nút thắt an toàn cho các hoạt động hỗ trợ không gian mạng trong khu vực Địa Trung Hải.
Không dừng lại ở đó, sự gần gũi về mặt địa lý của Gibraltar với các khu vực trọng yếu tại Bắc Phi và Trung Đông biến nơi đây thành một trung tâm chiến lược quan trọng trong các sứ mệnh của lực lượng tác chiến đặc nhiệm.
Ngoại trừ khu vực cực Đông, eo biển này nằm trọn trong vùng lãnh hải của Tây Ban Nha và Morocco. Anh cũng tuyên bố chủ quyền phạm vi 3 hải lý, khoảng 5,6 km bao quanh Gibraltar ở bờ phía Bắc, đồng nghĩa với việc một phần eo biển nằm trong lãnh hải của Anh. Do phạm vi này nhỏ hơn mức giới hạn tối đa là 12 hải lý (22 km), theo tuyên bố của Anh, một phần của eo biển nằm trong vùng biển quốc tế.
Dù vậy, Tây Ban Nha vẫn đang tranh chấp quyền sở hữu đối với cả vùng lãnh thổ Gibraltar lẫn vùng lãnh hải của khu vực này. Tương tự, ở bờ biển phía Nam, Morocco tranh chấp chủ quyền với Tây Ban Nha tại khu tự trị Ceuta.
Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS), các tàu thuyền khi đi qua eo biển này sẽ được áp dụng quy chế "quyền quá cảnh", thay vì quyền qua lại vô hại vốn hạn chế hơn như ở hầu hết các vùng lãnh hải khác.
(Còn tiếp)
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 4-5