Giảm nghèo cần tạo sinh kế bền vững

(NLĐO) - Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030, tỉ lệ nghèo đa chiều duy trì giảm từ 1 - 1,5%/năm và 100% xã nghèo thoát khỏi tình trạng nghèo.

Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới và giảm nghèo bền vững đến năm 2035 đã được các đại biểu Quốc hội thảo luận tại kỳ họp thứ 10. Tại chương trình, Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030, tỉ lệ nghèo đa chiều duy trì giảm từ 1-1,5%/năm và 100% xã nghèo thoát khỏi tình trạng nghèo.

Mở rộng việc làm phi nông nghiệp

Tham gia góp ý vào nội dung này, đại biểu Huỳnh Thị Ánh Sương (Đoàn Quảng Ngãi) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chính sách riêng đối với nhóm hộ nghèo không có khả năng lao động.

Theo bà Sương, hiện nay tỉ lệ hộ nghèo thuộc nhóm người già yếu, khuyết tật, bệnh mãn tính, không nơi nương tựa chiếm khoảng 25 - 30% tổng số hộ nghèo tại các tỉnh miền núi.

Vị đại biểu cho rằng đây là nhóm không thể thoát nghèo dù có tăng cường hỗ trợ sinh kế. Việc đưa nhóm đối tượng này vào nhóm bảo trợ xã hội sẽ đúng mục tiêu giảm nghèo, phản ánh đúng thực chất, đồng thời bảo đảm người không có khả năng lao động được hưởng chính sách an sinh phù hợp, ổn định lâu dài hơn.

Đại biểu Huỳnh Thị Ánh Sương cũng kiến nghị nghiên cứu ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới các cấp giai đoạn 2026 - 2035 và quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2035, nhằm tạo sự ổn định xuyên suốt trong toàn bộ giai đoạn 10 năm.

Bởi theo nữ đại biểu, việc ban hành thống nhất cho giai đoạn 2026 - 2035 sẽ giúp các tỉnh, thành phố chủ động trong rà soát, đánh giá, lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện chương trình, tránh phát sinh điều chỉnh lớn giữa các giai đoạn 5 năm.

Đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn Thái Nguyên) và nhiều đại biểu cho rằng, chương trình chưa có tiêu chí định lượng cho nên khó tránh khỏi phân bổ nguồn vốn dàn trải, cào bằng khi tổ chức thực hiện. Địa phương cần được tăng tính chủ động để khoanh vùng nhiệm vụ, đối tượng thụ hưởng và tập trung nguồn lực thực hiện.

Bên cạnh đó, tiêu chí phân bổ vốn cần dựa trên mức độ khó khăn, tỉ lệ hộ nghèo, tiến độ và số lượng tiêu chí, từ đó ưu tiên hơn cho địa bàn đặc biệt khó khăn, bảo đảm đầu tư đúng vùng lõi nghèo, đúng trọng tâm. Chính phủ cần có giải pháp để huy động các nguồn vốn của doanh nghiệp, hợp tác xã, nguồn vốn của người dân, để chia sẻ gánh nặng với ngân sách.

Cùng quan tâm đến mục tiêu giảm tỉ lệ nghèo đa chiều như Chính phủ đề ra, đại biểu Nàng Xô Vi (đoàn Quảng Ngãi) cho biết đến năm 2030, tỉ lệ người nghèo đa chiều của cả nước cần duy trì mức giảm từ 1 - 1,5%/năm, phấn đấu tỉ lệ hộ nghèo đa chiều vùng dân tộc thiểu số và miền núi giảm xuống 10%.

Nhận định đây là mục tiêu cốt lõi, bà Vi cho rằng không hướng tới việc thoát nghèo về thu nhập, mà hướng tới thoát nghèo về các năng lực tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, thông tin, bảo hiểm.

Để đạt mục tiêu đó, đại biểu Nàng Xô Vi nhấn mạnh việc hỗ trợ an sinh đơn thuần sẽ không đủ, mà cần tạo sinh kế bền vững, mở rộng việc làm phi nông nghiệp, phát triển kinh tế xanh, du lịch cộng đồng và nông nghiệp hàng hóa.

Theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh (đoàn Lai Châu), đối với các tỉnh miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chương trình mục tiêu quốc gia có ý nghĩa hết sức quan trọng. Đây là nguồn lực mang tính dẫn dắt, giúp đầu tư phát triển hạ tầng thiết yếu, giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển với các vùng có điều kiện thuận lợi, góp phần đảm bảo quốc phòng, an ninh, ổn định tình hình biên giới.

Về nguyên tắc phân bổ nguồn vốn Trung ương hỗ trợ thực hiện chương trình, đại biểu Khánh đề nghị cần căn cứ đầy đủ vào mức độ thiếu hụt, nhu cầu thực tiễn và khả năng hấp thụ của từng địa phương, đảm bảo đầu tư đúng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, dẫn đến kéo dài, kém hiệu quả.

Với nguồn lực có hạn, đại biểu Khánh lo ngại nếu phân bổ dàn trải sẽ không tạo được kết quả đột phá, không giải quyết được những nút thắt cơ bản. Đặc biệt, tính chất của chương trình mục tiêu quốc gia đòi hỏi sự đầu tư tập trung để giải quyết và xử lý các vấn đề nghèo đa chiều, thiếu hụt hạ tầng thiết yếu cũng như những đặc thù của vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Đại biểu Trần Quốc Khánh đề nghị nguyên tắc phân bổ vốn cần thiết kế dựa trên các yếu tố như mức độ khó khăn của địa phương, tỉ lệ hộ nghèo, tiến độ và số lượng tiêu chí chưa đạt của chương trình. Đây sẽ là cơ sở khách quan để đảm bảo công bằng, hiệu quả và tạo động lực thúc đẩy các địa phương vươn lên.

Đại biểu Đỗ Văn Yên (đoàn TPHCM) cũng kiến nghị ban soạn thảo cân nhắc bổ sung cơ chế bảo toàn vốn đầu tư phát triển cho hạ tầng thiết yếu, đối với các địa phương có tỉ lệ hộ nghèo cao và ngân sách còn khó khăn.

Theo ông Yên, nếu không có cơ chế bảo toàn vốn, một số địa phương có thể phải điều tiết sang nhiệm vụ chi cấp bách khác, dẫn đến đầu tư hạ tầng bị gián đoạn, kéo dài thời gian hoàn thành mục tiêu của nông thôn mới. Việc bảo toàn vốn đầu tư cho hạ tầng thiết yếu sẽ giúp bảo đảm tính nhất quán trong thực thi và nâng cao hiệu quả sử dụng vào ngân sách.

Cần cân đối nguồn lực phù hợp

Theo tờ trình của Chính phủ, tổng nhu cầu vốn cho Chương trình Mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến khoảng 500 ngàn tỉ đồng. Tuy nhiên, cách phân bổ nguồn vốn Nhà nước đang làm dấy lên lo ngại về vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, nhất là khi các địa phương thụ hưởng chính là vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số – nơi ngân sách địa phương vốn rất hạn hẹp.

Đại biểu Hà Sỹ Huân cho biết trong tổng 500 ngàn tỉ đồng vốn Nhà nước hỗ trợ, ngân sách Trung ương chỉ bố trí 100 ngàn tỉ đồng (20%), còn lại 400 ngàn tỉ đồng (80%) là từ ngân sách địa phương. Theo ông, cơ cấu này cho thấy tỉ trọng vốn Trung ương chưa tương xứng với vai trò chủ đạo, trong khi mức đối ứng yêu cầu từ địa phương quá cao, đẩy gánh nặng tài chính về phía các tỉnh khó khăn, nhất là khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có tỉ lệ hộ nghèo lớn.

Đồng tình với ý kiến trên, đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cho biết nhu cầu vốn tối thiểu cho giai đoạn 2026 - 2030 là 240 ngàn tỉ đồng, nhưng hiện mới cân đối được khoảng 100 ngàn tỉ đồng, tương đương 41,5% nhu cầu tối thiểu. Trong khi đó, yêu cầu huy động 33% từ ngân sách địa phương và 28% từ doanh nghiệp, cộng đồng theo ông là rất khó khả thi.

Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo xem xét lại tỉ lệ vốn đối ứng để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn. Để tháo gỡ những vướng mắc về nguồn lực, đa số đại biểu đề nghị tăng tỉ trọng ngân sách Trung ương trong tổng vốn Nhà nước, nhằm bảo đảm chương trình được triển khai hiệu quả và thể hiện đúng vai trò chủ đạo, dẫn dắt.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết mục tiêu tỉ lệ nghèo đa chiều duy trì giảm từ 1 - 1,5%/năm và 100% xã nghèo thoát khỏi tình trạng nghèo là mục tiêu được khẳng định tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và Chỉ thị số 05 của Ban Bí thư khóa XIII.

Theo ông Trần Đức Thắng, dự kiến tỉ lệ hộ nghèo chuẩn đa chiều đến cuối năm 2025 còn khoảng 0,9 đến 1%, với mức giảm bình quân trên 1% năm trong giai đoạn 2021 - 2025. Vì vậy, mục tiêu trên là phù hợp với chủ trương của Đảng, kết quả thực tiễn và có tính khả thi trong điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước ta trong giai đoạn 2026 - 2030.