Gỡ "nút thắt" chất lượng nhân lực

TP HCM đẩy mạnh liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp để nâng chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu nhân lực trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh nền kinh tế số và sự phát triển nhanh của công nghệ đã làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng cấp thiết. Với vai trò đầu tàu kinh tế, TP HCM đang đẩy mạnh mô hình hợp tác "ba nhà" - Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp (DN) - để xây dựng lực lượng lao động đáp ứng giai đoạn phát triển mới.

Yêu cầu mới

Thị trường lao động toàn cầu đang biến đổi nhanh chóng dưới tác động của công nghệ. Báo cáo "Future of Jobs 2025" của Diễn đàn Kinh tế thế giới dự báo khoảng 39% kỹ năng hiện nay sẽ thay đổi trong giai đoạn 2025-2030 và 59% lực lượng lao động cần được đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng để thích ứng với trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa.

Xu hướng này đòi hỏi hệ thống giáo dục - đào tạo phải chuyển mình mạnh mẽ, không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng mà còn trang bị cho người học năng lực sáng tạo, khả năng thích ứng và tinh thần học tập suốt đời.

Đối với TP HCM, thách thức càng rõ nét hơn khi thành phố đang đặt mục tiêu phát triển mạnh kinh tế số, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ cao.

Theo nhiều chuyên gia, các mục tiêu này đều đòi hỏi một lực lượng lao động có trình độ quốc tế. Ông Manik Saha, Tổng Giám đốc SAP Labs Singapore và Việt Nam, cho biết AI có thể đóng góp từ 120-130 tỉ USD cho GDP Việt Nam vào năm 2040, tương đương 10%-12% tổng sản lượng quốc gia. Trong khi đó, lĩnh vực công nghệ tài chính được dự báo đạt quy mô 3,42 tỉ USD vào năm 2025 và tiếp tục tăng trưởng mạnh.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là chỉ khoảng 30% sinh viên công nghệ thông tin hiện nay có thể đáp ứng ngay yêu cầu công việc sau khi tốt nghiệp. Điều này phản ánh khoảng cách khá lớn giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế của DN.

PGS-TS Hoàng Kim Anh, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ Sài Gòn, cho rằng thị trường lao động đang chịu tác động mạnh của kinh tế tri thức. Tự động hóa, robot và AI đang thay thế nhiều công việc lặp lại, trong khi nhu cầu đối với các vị trí liên quan dữ liệu lớn, AI hay internet vạn vật ngày càng tăng. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực công nghệ thông tin mà còn ở nhiều ngành khác, từ nội dung số, công nghiệp sáng tạo đến tài chính - ngân hàng, logistics...

Theo PGS-TS Hoàng Kim Anh, thực tế cho thấy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không thể chỉ dựa vào nỗ lực của riêng ngành giáo dục, mà cần sự tham gia của cả hệ sinh thái phát triển, trong đó DN đóng vai trò dẫn dắt nhu cầu và thị trường lao động.

Đẩy mạnh hợp tác "ba nhà"

Mô hình liên kết "ba nhà" - Nhà nước, nhà trường và DN - đang được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực. Điển hình là Học viện Kstudy, Học viện Đào tạo Hoạt hình quốc tế SCONNECT, Trường Trung cấp quốc tế Phoenix và Công ty SCONNECT Việt Nam ký kết hợp tác đào tạo nhân lực trong lĩnh vực digital và animation.

Mô hình này hướng tới việc xây dựng chương trình đào tạo gắn với nhu cầu của DN, tăng cường thực hành tại môi trường sản xuất và mở rộng cơ hội tuyển dụng cho người học sau khi tốt nghiệp. Ông Tạ Mạnh Hoàng, Tổng Giám đốc Công ty SCONNECT Việt Nam, cho rằng việc gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và DN giúp người trẻ tiếp cận môi trường thực tiễn sớm hơn, từ đó phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Bà Trần Diệu Thúy, Giám đốc điều hành Học viện Kstudy, cho rằng AI không làm giảm nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực công nghệ số mà đang tái cấu trúc hệ kỹ năng. "Người lao động cần biết kết hợp công cụ, dữ liệu và tư duy sáng tạo để tạo ra giá trị mới" - bà Thúy nhấn mạnh.

Trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, sự hợp tác giữa DN AgriS và ĐHQG TP HCM cũng được kỳ vọng góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho nông nghiệp bền vững. Theo bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT AgriS, các viện, trường không chỉ cung cấp tri thức mà còn là nơi khởi nguồn nhiều ý tưởng đổi mới sáng tạo có thể ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. DN cần sự hỗ trợ chuyên môn từ giới khoa học để chuyển hóa công nghệ thành ứng dụng thực tế trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Một mô hình hợp tác khác là chương trình đào tạo nhân lực công nghệ cao giữa Tổng Công ty Viễn thông MobiFone và Công ty CP Giáo dục quốc tế Sun Edu nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. PGS-TS Bùi Thế Duy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đánh giá nguồn nhân lực trình độ cao chính là yếu tố quyết định sự thành công trong phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI hay bán dẫn. 

"Những mô hình hợp tác giữa DN và cơ sở đào tạo là minh chứng rõ nét cho quyết tâm thúc đẩy liên kết "ba nhà" trong phát triển khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực" - ông Duy nhận định.

Một lĩnh vực đặc biệt được quan tâm hiện nay là đào tạo nhân lực cho trung tâm tài chính quốc tế dự kiến đặt tại TP HCM. Theo định hướng của Chính phủ, việc xây dựng trung tâm tài chính không chỉ là câu chuyện hạ tầng hay chính sách, mà trước hết là bài toán con người. Các chương trình đào tạo mới đang được xây dựng theo hướng kết hợp giữa tài chính với các công nghệ mới như AI, phân tích dữ liệu và tài chính xanh.