Học tập trải nghiệm khi bằng ĐH không còn là “vé bảo đảm”

(NLĐO) - Bằng ĐH không còn là bảo chứng cho một sự nghiệp thành công nếu người học thiếu trải nghiệm thực tiễn và năng lực thích ứng với thị trường lao động.

Đây là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia trong và ngoài nước nhấn mạnh tại Hội thảo quốc tế "Học tập trải nghiệm trong giáo dục ĐH định hướng đổi mới sáng tạo: Từ thực tiễn đến chiến lược", do ĐHQG TPHCM tổ chức ngày 31-1.

Phát biểu tại hội thảo với chủ đề "Học tập trải nghiệm như một trụ cột chiến lược trong giáo dục đại học", GS-TS Sukhwant Jhaj, Phó Hiệu trưởng phụ trách Đổi mới học thuật và thành công người học, ĐH Bang Arizona (ASU, Mỹ), cho rằng nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra nghịch lý đáng lo ngại: Tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp làm việc không đúng chuyên môn hoặc dưới trình độ đào tạo vẫn ở mức cao, trong khi phần lớn người học thiếu cơ hội trải nghiệm nghề nghiệp sớm để hiểu rõ bản thân và yêu cầu của thị trường lao động.

Theo GS Jhaj, nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc các mô hình thực tập truyền thống chưa đủ khả năng mở rộng, thiếu tính công bằng và không tiếp cận được số đông sinh viên. 

Trong bối cảnh đó, học tập tích hợp công việc (Work-integrated Learning – WIL) được xem là giải pháp mang tính chiến lược. 

WIL bao gồm các hình thức học tập trong bối cảnh công việc thực hoặc mô phỏng, có sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp, tổ chức xã hội hay cộng đồng. 

Không chỉ dừng ở thực tập, WIL còn mở rộng sang các dự án doanh nghiệp, nghiên cứu ứng dụng, học qua phục vụ cộng đồng, mô phỏng nghề nghiệp, làm việc bán thời gian có định hướng hay các cuộc thi đổi mới sáng tạo, với yêu cầu cốt lõi là phải được thiết kế có chủ đích và gắn với chuẩn đầu ra.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Kevin Koh, chuyên gia đến từ Đại học Quản lý Singapore (SMU), giới thiệu mô hình SMU-X – chương trình học tập trải nghiệm dựa trên dự án với doanh nghiệp và cộng đồng. 

Theo ông, SMU-X được phát triển từ những thí điểm nhỏ, sau đó mở rộng thành chương trình có tính hệ thống và dần trở thành năng lực cốt lõi mang tính thể chế của nhà trường. Triết lý xuyên suốt của SMU-X là bắt đầu từ mục tiêu đầu ra của người học, thay vì xuất phát từ phương pháp giảng dạy, nhằm phát triển những năng lực mà lớp học truyền thống khó đáp ứng như tư duy phản biện, sáng tạo, lãnh đạo, hiểu biết liên văn hóa và trách nhiệm xã hội.

Ở góc độ trong nước, TS Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo ĐHQG TP HCM, cho biết khảo sát 438 giảng viên thuộc 8 trường thành viên cho thấy hơn 94% giảng viên đã từng triển khai các hoạt động học tập trải nghiệm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại khoảng cách giữa nhận thức và thực thi, đặc biệt ở khâu suy ngẫm và đánh giá trải nghiệm. Các rào cản về sĩ số lớp học, kinh phí, cơ chế hỗ trợ và chính sách ghi nhận công sức giảng viên cũng đang hạn chế hiệu quả triển khai.

Từ thực tiễn đó, các chuyên gia thống nhất nhận định học tập trải nghiệm chỉ thực sự phát huy tác dụng khi được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn, gắn với đổi mới chương trình đào tạo, phát triển năng lực giảng viên và xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa nhà trường – doanh nghiệp – cộng đồng. Đây được xem là hướng đi tất yếu để giáo dục đại học nâng cao giá trị, giúp sinh viên không chỉ có bằng cấp mà còn đủ năng lực thành công trong thế giới việc làm đầy biến động.

Phát biểu bế mạc hội thảo, GS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐHQG TP HCM, nhấn mạnh qua các phiên thảo luận có thể thấy rõ một điểm chung ở các đại học hàng đầu thế giới: học tập trải nghiệm không phải là hoạt động bổ trợ, mà là cấu phần trung tâm của mô hình đại học đổi mới sáng tạo. Hoạt động này được định hướng từ tầm nhìn lãnh đạo, thiết kế bài bản, triển khai có hệ thống và được bảo đảm chất lượng nghiêm túc.

Theo GS Nguyễn Thị Thanh Mai, ĐHQG TP HCM đã hình thành những nền tảng ban đầu cho học tập trải nghiệm thông qua nhiều mô hình và sáng kiến tại các đơn vị thành viên. Tuy nhiên, để học tập trải nghiệm thực sự trở thành trụ cột chiến lược, toàn hệ thống cần chuyển từ các cách làm riêng lẻ sang một cách tiếp cận tổng thể, có điều phối thống nhất, có tiêu chuẩn chung và có cơ chế đánh giá hiệu quả rõ ràng...