Khoảng trống chuyển tiếp
Giải quyết tốt bài toán cán bộ không chuyên trách không chỉ là câu chuyện an sinh, mà còn là cách củng cố niềm tin vào chính sách trong tương lai
Thời điểm 31-5-2026 đang đến gần. Đây không chỉ là một mốc thời gian hành chính mà còn thực sự trở thành "lằn ranh" tâm lý đối với đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở cơ sở. Đằng sau những con số liên quan việc tinh giản, sắp xếp bộ máy là hàng chục ngàn người với những băn khoăn rất đời thường: Đi hay ở, nghỉ hay chuyển việc, tương lai sẽ ra sao...?
Nhiều năm qua, lực lượng không chuyên trách ở cơ sở là "cánh tay nối dài" của chính quyền cấp xã. Họ đảm đương nhiều công việc thầm lặng nhưng quan trọng: từ công tác dân vận, hòa giải đến hỗ trợ an sinh, giữ gìn trật tự địa bàn. Họ không phải công chức, chế độ đãi ngộ còn hạn chế, song gắn bó mật thiết với cơ sở. Vì vậy, khi chủ trương kết thúc mô hình cán bộ không chuyên trách được triển khai, họ không chỉ lo lắng về thu nhập mà còn có cảm giác hụt hẫng về vai trò và sự ghi nhận.
Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở "khoảng trống chuyển tiếp". Chính sách hiện hành (Nghị định 154/2025 về tinh giản biên chế) đã quy định các chế độ như nghỉ hưu trước tuổi, thôi việc và hỗ trợ tài chính theo thời gian công tác. Tuy nhiên, với người ngoài 40-50 tuổi, việc bắt đầu lại trong thị trường lao động hiện nay là không hề đơn giản.
Nhiều người có kinh nghiệm thực tiễn phong phú nhưng lại thiếu bằng cấp, kỹ năng nghề phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp. Trong khi đó, cơ hội trở thành công chức rất hạn chế do chỉ tiêu ít, tiêu chuẩn cao.
Trong khi đó, những người được giữ lại hoặc bố trí công việc mới cũng đối diện áp lực không nhỏ. Bộ máy tinh gọn đồng nghĩa với việc mỗi người phải kiêm nhiệm nhiều hơn, cường độ công việc tăng lên, song chưa chắc chế độ đã tương xứng. Nếu không có cơ chế động viên hợp lý, nguy cơ "chảy máu" nguồn lực có kinh nghiệm ở cơ sở là điều có thể xảy ra.
Từ thực tế đó, chính sách đối với đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở cơ sở cần được nhìn nhận theo hướng nhân văn và dài hạn hơn, thay vì chỉ hỗ trợ tài chính một lần. Trước hết, cần thiết kế các chương trình chuyển đổi nghề có định hướng, gắn với nhu cầu thực tế của địa phương và doanh nghiệp.
Không chỉ hỗ trợ tìm việc, cơ quan chức năng có thể phối hợp đào tạo lại, ưu tiên tuyển dụng nhóm lao động này vào các vị trí phù hợp như hành chính, dịch vụ công cộng, quản lý cộng đồng - những lĩnh vực họ đã có kinh nghiệm.
Bên cạnh đó, nên mở rộng cơ chế chuyển tiếp linh hoạt trong khu vực công. Không nhất thiết tất cả cán bộ không chuyên trách đều trở thành công chức, nhưng có thể xem xét các vị trí hợp đồng chuyên môn, cộng tác viên dài hạn tại thôn, tổ dân phố hoặc các mô hình tự quản. Đây vừa là cách tận dụng nguồn lực sẵn có vừa giảm áp lực thất nghiệp đột ngột.
Tinh gọn bộ máy là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả quản trị. Dù vậy, việc cải cách chỉ thực sự trọn vẹn khi đi cùng sự chia sẻ và trách nhiệm với người bị tác động. Giải quyết tốt bài toán cán bộ không chuyên trách lúc này không chỉ là câu chuyện an sinh, mà còn là cách củng cố niềm tin vào chính sách trong tương lai.