Khuyến khích và thúc đẩy sử dụng xe điện

Việc phát triển ngành công nghiệp xe điện kéo theo nhu cầu lớn về sản xuất pin, thiết bị sạc, phần mềm quản lý và dịch vụ hậu mãi

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng nghiêm trọng, cùng với việc giá nhiên liệu hóa thạch liên tục biến động, xu hướng chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng điện đang trở thành lựa chọn tất yếu. Tại Việt Nam, với tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu đi lại tăng mạnh, việc thúc đẩy sử dụng xe điện được xem là giải pháp "kép" - vừa bảo vệ môi trường vừa hướng tới phát triển bền vững.

Lợi ích lớn

Thực tế cho thấy xe điện mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Trước hết là góp phần giảm phát thải và cải thiện chất lượng không khí. Khác với xe chạy xăng, xe điện không phát thải khí trực tiếp, nhờ đó giảm đáng kể lượng CO2, NOx, SOx và bụi mịn PM2.5… - những tác nhân gây ô nhiễm nghiêm trọng tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM. 

Theo các nghiên cứu gần đây, mỗi chiếc xe điện có thể giúp tiết kiệm khoảng 1,5 tấn CO2 mỗi năm so với xe xăng tương đương, đồng thời mức phát thải trong toàn vòng đời cũng thấp hơn khoảng 58%.

Trong bối cảnh ngành giao thông vận tải chiếm tỉ trọng lớn trong tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam, việc chuyển đổi sang xe điện sẽ góp phần quan trọng thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Bên cạnh đó, việc giảm thiểu bụi mịn còn mang lại lợi ích trực tiếp cho sức khỏe cộng đồng, góp phần giảm tỉ lệ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch và ung thư phổi.

Một lợi ích quan trọng khác là giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, qua đó tăng cường an ninh năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh và Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một phần xăng dầu, xe sử dụng nguồn năng lượng từ điện (thủy điện, điện gió, điện mặt trời) giúp giảm đáng kể nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ. Thực tế, trên quy mô toàn cầu, xe điện đã giúp tiết kiệm khoảng 2,3 triệu thùng dầu mỗi ngày vào năm 2025.

Về mặt kinh tế, xe điện cũng mang lại lợi ích rõ rệt cho người sử dụng. Chi phí vận hành của xe điện thấp hơn đáng kể so với xe xăng, chỉ bằng khoảng 1/4 - 1/3. Ngoài ra, xe điện có cấu tạo đơn giản hơn, ít bộ phận truyền động, không cần thay dầu máy, lọc nhớt hay bugi nên chi phí bảo dưỡng cũng giảm mạnh. Với điều kiện giá điện sinh hoạt hiện nay và quãng đường di chuyển trung bình, người sử dụng xe điện tại Việt Nam có thể thu hồi chi phí đầu tư nhanh hơn trong dài hạn.

Không chỉ dừng lại ở lợi ích cá nhân, xe điện còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Việc phát triển ngành công nghiệp xe điện kéo theo nhu cầu lớn về sản xuất pin, thiết bị sạc, phần mềm quản lý và dịch vụ hậu mãi, qua đó tạo nhiều việc làm mới. Đồng thời, việc thúc đẩy sản xuất trong nước cũng góp phần hình thành chuỗi cung ứng năng lượng sạch, giảm chi tiêu quốc gia cho nhập khẩu nhiên liệu, ổn định kinh tế vĩ mô và từng bước hạ giá năng lượng.

Ở góc độ đô thị, xe điện đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng môi trường sống bền vững. Không chỉ giúp giảm ô nhiễm không khí mà còn có thể góp phần giảm ùn tắc gián tiếp thông qua các chính sách ưu đãi như cấp biển số riêng, miễn hoặc giảm phí đỗ xe. Từ đó, chất lượng sống của người dân, đặc biệt tại các đô thị lớn, được cải thiện.

Có thể thấy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, giá năng lượng bất ổn và công nghệ pin ngày càng phát triển, xe điện mang lại lợi ích toàn diện, như môi trường sạch hơn, sức khỏe tốt hơn, chi phí thấp hơn, an ninh năng lượng cao hơn và kinh tế phát triển bền vững hơn.

Cần giải pháp mạnh mẽ hơn

Hiện tại, Việt Nam đang nổi lên là một trong những thị trường có tốc độ tăng trưởng xe điện nhanh trong khu vực, nhờ chính sách hỗ trợ và sự tham gia của các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này mạnh mẽ hơn, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước.

Trước hết, hoàn thiện khung chính sách ưu đãi. Chính phủ có thể xem xét giảm thuế tiêu thụ đặc biệt xuống 0% trong 5 năm đối với xe điện dưới 9 chỗ, đồng thời hỗ trợ vay vốn lãi suất 0% cho người dân và doanh nghiệp mua xe. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã thành công khi áp dụng miễn thuế GTGT, phí đăng ký, qua đó đưa tỉ lệ xe điện lên hơn 80% trên thị trường. Tại Việt Nam, có thể cân nhắc thêm chính sách trợ cấp trực tiếp khoảng 20-30 triệu đồng/xe cho người thu nhập trung bình, kết hợp miễn phí đỗ xe tại một số khu vực và giảm phí cầu đường để tăng sức hấp dẫn.

Bên cạnh đó, hạ tầng sạc điện cần được đầu tư mạnh mẽ. Hiện nay, số lượng trạm sạc còn hạn chế và phân bố chưa đồng đều, chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn. Nhà nước có thể hỗ trợ một phần kinh phí xây dựng, hướng tới mục tiêu 10.000 trạm sạc công cộng vào năm 2030, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia theo hình thức hợp tác công - tư (PPP). Việc tiêu chuẩn hóa cổng sạc theo quy chuẩn quốc tế cũng cần được đẩy nhanh để tránh lãng phí và tạo thuận lợi cho người dùng. Song song đó, phát triển hệ thống sạc nhanh và trạm đổi pin sẽ giúp rút ngắn thời gian nạp năng lượng, tăng tính tiện lợi.

Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển công nghiệp hỗ trợ cũng đóng vai trò quan trọng. Các chiến dịch truyền thông cần được triển khai rộng rãi nhằm giúp người dân hiểu rõ lợi ích của xe điện. Đồng thời, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao trong lĩnh vực pin và điện, cũng như ưu đãi đầu tư cho các nhà máy sản xuất linh kiện trong nước, hướng tới mục tiêu nội địa hóa 60% vào năm 2035.

Cuối cùng, cần áp dụng các cơ chế quản lý linh hoạt, như lộ trình áp thuế carbon đối với xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch từ sau năm 2030; ưu tiên phát triển các phương tiện công cộng chạy điện. Với doanh nghiệp vận tải, có thể hỗ trợ tài chính để chuyển đổi sang xe điện, đặc biệt trong lĩnh vực xe buýt và taxi.

Nếu được triển khai đồng bộ, những giải pháp này không chỉ giúp giảm 30%-40% lượng phát thải CO2 từ giao thông đường bộ mà còn tiết kiệm hàng tỉ USD chi phí nhập khẩu xăng dầu mỗi năm. Quan trọng hơn, đây sẽ là nền tảng để Việt Nam xây dựng hệ thống giao thông xanh, bền vững, góp phần nâng cao chất lượng sống và khẳng định vị thế trong tiến trình phát triển kinh tế toàn cầu.