Mở ra dư địa phát triển mới cho TP HCM

Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng tạo đột phá thể chế, mở rộng phân quyền, khơi thông nguồn lực để TP HCM phát triển bền vững

Sáng 8-5, HĐND TP HCM phối hợp Trường Đại học Luật TP HCM tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề "Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TP HCM".

Đột phá của đột phá về thể chế

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó Chủ tịch HĐND TP HCM, cho biết thời gian qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, tạo điều kiện để TP HCM phát triển, đặc biệt thông qua các cơ chế thí điểm.

Song, thực tế cho thấy các cơ chế này thường bị giới hạn về thời gian và đôi khi thiếu đồng bộ với hệ thống pháp luật chung. "Việc chuyển từ nghị quyết thí điểm sang một đạo luật có tính ổn định, lâu dài như Luật Đô thị đặc biệt là yêu cầu cấp thiết nhằm kiến tạo khung thể chế linh hoạt, phù hợp yêu cầu phát triển dài hạn" - bà Nguyễn Trường Nhật Phượng nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch HĐND TP HCM đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung góp ý sâu vào các nội dung cốt lõi của dự thảo luật. Trong đó, chú trọng hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền đô thị hiện đại, linh hoạt, hiệu quả; xây dựng cơ chế huy động và khai thác hiệu quả các nguồn lực; đồng thời đề xuất chính sách mang tính kiến tạo cho các lĩnh vực mới như tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo…

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP HCM - cho rằng việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội để TP HCM tiếp tục phát triển. Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP HCM cần một mô hình quản trị phù hợp vai trò siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, diện tích hơn 6.700 km2 cùng nhiều tiềm năng, lợi thế và được xác định là đầu tàu phát triển kinh tế - xã hội của cả nước.

Cũng thông qua luật này, TP HCM sẽ có điều kiện xác lập rõ cơ chế phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố và chính quyền cơ sở; đồng thời tạo dư địa để khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực. Luật Đô thị đặc biệt sẽ là đột phá của đột phá về thể chế, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, vai trò và vị thế của TP HCM trong khu vực cũng như quốc tế.

"Đây không chỉ là một đạo luật mới mà còn phải là công cụ thể chế đủ mạnh để mở ra dư địa phát triển mới cho thành phố trong giai đoạn tới" - ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Phân quyền toàn diện, thực chất

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, không nên xây dựng Luật Đô thị đặc biệt áp dụng chung cho tất cả đô thị mà cần tập trung vào một đạo luật riêng dành cho TP HCM, nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp tinh thần "cả nước vì thành phố, thành phố vì cả nước".

Ông Nguyễn Thanh Tú gợi mở nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm cần đưa vào dự thảo luật như đổi mới thể chế; cụ thể hóa các nghị quyết của Trung ương; quy hoạch tầm nhìn 100 năm; huy động nguồn lực; thúc đẩy liên kết vùng; tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển của TP HCM.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp cũng lưu ý việc thiết kế cơ chế phải tuân thủ Hiến pháp và các quy định của Đảng. TP HCM cần phát huy các lợi thế riêng để đề xuất cơ chế vượt trội, đồng thời xây dựng mô hình liên kết vùng linh hoạt, cho phép các dự án liên tỉnh liên kết với TP HCM được hưởng ưu đãi từ Luật Đô thị đặc biệt.

Góp ý tại hội thảo, TS Nguyễn Thị Thiện Trí, giảng viên Khoa Luật Hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Luật TP HCM, cho rằng nguyên tắc phân định thẩm quyền cho chính quyền đô thị đặc biệt là nội dung cốt lõi cần được thể chế hóa theo hướng phù hợp đặc thù TP HCM.

Theo bà, để đáp ứng yêu cầu quản trị của một đô thị đặc biệt cần có cơ chế phân quyền mạnh, toàn diện, thực chất và kịp thời. "Cần xác định phân quyền toàn diện trên hầu hết lĩnh vực, trừ các vấn đề then chốt liên quan quốc phòng, an ninh, đối ngoại và thể chế chính trị" - TS Nguyễn Thị Thiện Trí nêu ý kiến.

PGS-TS Huỳnh Văn Thới, Học viện Hành chính và Quản trị công, cho rằng phân quyền thực chất không chỉ là mở rộng danh mục thẩm quyền cho TP HCM mà quan trọng hơn là xây dựng năng lực thực thi độc lập, hiệu quả và có trách nhiệm. "Nếu thẩm quyền chỉ tồn tại trên giấy, trong khi quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc cấp trên thì phân quyền khó trở thành động lực phát triển" - PGS-TS Huỳnh Văn Thới nhìn nhận.

Theo ông, mô hình phân quyền cho TP HCM cần bảo đảm 3 đặc trưng cơ bản: quyền lực tập trung vào các lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với phát triển đô thị; cơ chế kiểm soát linh hoạt, tăng hậu kiểm và trách nhiệm giải trình; hệ thống pháp lý mở, có khả năng điều chỉnh và thích ứng trong quá trình thực thi.