Nguồn nhân lực tạo sự bứt phá

Nếu hạ tầng là "xương sống" của nền kinh tế, thì nguồn nhân lực là "trái tim" tạo nên khả năng bứt phá của TP HCM

Trong bối cảnh TP HCM đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới, bài toán nguồn lực không còn dừng lại ở vốn đầu tư hay hạ tầng, mà ngày càng xoay trục mạnh mẽ sang yếu tố con người. Từ góc nhìn quản lý nhà nước đến thực tiễn thị trường lao động, một nhận thức chung đang dần hình thành: nếu không giải được bài toán nguồn nhân lực, việc tăng trưởng nhanh và bền vững đều có nguy cơ "đứt gãy".

Điều kiện cần và đủ

Theo Sở Nội vụ TP HCM, nguồn nhân lực "luôn là một trong những yếu tố nắm giữ vị trí hàng đầu" trong tổng thể các nguồn lực phát triển, nhất là với mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Điều này càng trở nên rõ nét khi TP HCM sau sắp xếp đã trở thành siêu đô thị với hơn 14 triệu dân và trên 7,5 triệu người tham gia nền kinh tế.

Quy mô lớn tạo ra lợi thế về thị trường và lao động, nhưng cũng đặt ra áp lực lớn về chất lượng nguồn nhân lực. Trong giai đoạn mới, TP HCM không còn dựa chủ yếu vào các ngành thâm dụng lao động, mà đang chuyển dịch mạnh sang các lĩnh vực giá trị gia tăng cao như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, tài chính quốc tế, logistics, giáo dục chất lượng cao.

Ở góc độ này, nguồn nhân lực không chỉ là "điều kiện cần" mà trở thành "điều kiện đủ" để hiện thực hóa chiến lược tăng trưởng. Một nền kinh tế hướng đến đổi mới sáng tạo sẽ không thể vận hành nếu thiếu đội ngũ lao động có kỹ năng cao, tư duy công nghệ và khả năng thích ứng nhanh.

"Trong giai đoạn phát triển mới, lợi thế cạnh tranh của các đô thị lớn không còn nằm ở đất đai hay lao động giá rẻ, mà ở chất lượng nguồn nhân lực và năng lực sáng tạo. TP HCM muốn tăng trưởng 2 con số thì phải đi bằng "đôi chân" là công nghệ và con người" - bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP HCM, nói.

Một trong những cảnh báo đáng chú ý từ Sở Nội vụ là nguy cơ "mất cân đối giữa cơ cấu lao động và cơ cấu tăng trưởng" nếu không kịp thời nâng cao chất lượng nhân lực. Đây chính là điểm nghẽn mang tính cấu trúc, có thể làm chậm lại toàn bộ guồng quay phát triển.

ThS hành chính công Nguyễn Tuấn Anh cho rằng tăng trưởng 2 con số không thể dựa vào mở rộng số lượng lao động, mà phải dựa vào nâng cao năng suất. Nếu lực lượng lao động không được đào tạo lại, không được nâng cấp kỹ năng, thì chính họ sẽ trở thành rào cản cho tăng trưởng.

"Không chỉ khu vực doanh nghiệp (DN,) khu vực công cũng đối mặt với thách thức tương tự. Trong bối cảnh xây dựng chính quyền đô thị hiện đại, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức không còn dừng ở năng lực hành chính truyền thống, mà phải có tư duy đổi mới, khả năng quản trị và hiểu biết công nghệ" - ThS Nguyễn Tuấn Anh đánh giá.

Rút ngắn khoảng cách cung - cầu

Trước yêu cầu đó, TP HCM đang triển khai nhiều chính sách mang tính đột phá nhằm thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đáng chú ý là việc tận dụng các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24-6-2023 của Quốc hội (về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP HCM) để "mời gọi nhân tài", nhất là chuyên gia, nhà khoa học, người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo Sở Nội vụ, TP HCM đang đẩy mạnh thu hút nhân lực cho các lĩnh vực chiến lược như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, công nghệ số, AI, năng lượng mới. Đây đều là những ngành có yêu cầu rất cao về chất lượng lao động, đồng thời có khả năng tạo đột phá về tăng trưởng.

Ở khu vực công, loạt giải pháp đang được triển khai như bố trí "đúng người - đúng việc", đánh giá cán bộ theo sản phẩm cụ thể, tạo môi trường làm việc sáng tạo và trao quyền cho người có năng lực. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm biến khu vực công thành "điểm đến hấp dẫn" của nhân tài, thay vì chỉ là nơi ổn định việc làm như trước.

Song song đó, thị trường lao động cũng đang được tái cấu trúc theo hướng linh hoạt và hiện đại. TP HCM đặt mục tiêu tạo mới 180.000 việc làm trong năm 2026 và khoảng 900.000 việc làm trong giai đoạn 2026 - 2030. Đáng chú ý là việc phát triển các sàn giao dịch việc làm chuyên biệt, kết nối trực tiếp DN - cơ sở đào tạo - người lao động (NLĐ), qua đó rút ngắn khoảng cách cung - cầu.

"Điểm mới của TP HCM là không chỉ tạo việc làm, mà còn tạo hệ sinh thái việc làm. Khi DN, trường học và NLĐ được kết nối chặt chẽ, thì quá trình đào tạo sẽ sát với nhu cầu thực tế hơn, giảm tình trạng "thừa thầy thiếu thợ'" - bà Tới nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của TP HCM là cách tiếp cận liên ngành. Sở Nội vụ nhấn mạnh đây không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan, mà cần sự phối hợp của nhiều đơn vị như giáo dục, khoa học - công nghệ, công thương...

Trong đó, ngành giáo dục giữ vai trò then chốt trong định hướng nghề nghiệp và đào tạo lại lực lượng lao động; ngành khoa học - công nghệ đóng vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo; còn ngành công thương giúp xác định nhu cầu kỹ năng theo từng chuỗi ngành.

Tuy nhiên, bên cạnh chính sách và hệ thống, một yếu tố không kém phần quan trọng là thay đổi tư duy xã hội về lao động và nghề nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế số, vòng đời của kỹ năng ngày càng ngắn, NLĐ buộc phải học tập suốt đời và sẵn sàng chuyển đổi nghề nghiệp.