NSND Tấn Giao, Hoàng Tấn sát cánh giữ gìn di sản từ gốc rễ cộng đồng

(NLĐO) - NSND Tấn Giao, Hoàng Tấn cùng nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ đã triển khai tổ chức giảng dạy đờn ca tài tử Nam Bộ tại Tây Ninh

Chiều 28-5, Đoàn nghệ nhân, nghệ sĩ TP HCM do NSND đạo diễn Trần Ngọc Giàu – Chủ tịch Hội Sân khấu TP HCM dẫn đầu đã có buổi làm việc với lãnh đạo UBND xã Mỹ Lệ - tỉnh Tây Ninh. Tham gia đoàn có: đạo diễn Tôn Thất Cần – Phó chủ tịch Thường trực Hội Sân khấu TP HCM; ông Nguyễn Tấn Anh – Giám đốc UNESCO Trung tâm Bảo tồn và phát triển ĐCTT Nam Bộ, Chuyên gia phát triển Văn hóa giáo dục quốc tế của Liên hiệp quốc tại Việt Nam; Nghệ nhân dân gian – Tiến sĩ Hoàng Tấn – Chi hội trưởng âm nhạc Hội Sân khấu TP HCM, NSND Tấn Giao, nghệ sĩ Kim Phượng, Thanh Tâm, Thanh Nhàn, Sơn Duy, nhạc sĩ Nguyễn Nghiệp, Nguyễn Sự, Quốc Đại…

Di sản muốn tồn tại phải bắt đầu từ cộng đồng, từ những người dân bình thường biết yêu, biết hát, biết gìn giữ.

Từ suy nghĩ đó, UBND xã Mỹ Lệ đã phối hợp cùng Hội Sân khấu TP HCM tổ chức lớp tập huấn Đờn ca tài tử và Cải lương năm 2026, hướng đến mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống ngay từ địa phương – nơi được xem là chiếc nôi nuôi dưỡng nhiều giá trị văn hóa Nam Bộ.

Không chỉ học hát, học đàn

Chương trình chia thành lớp cơ bản và nâng cao, dành cho cả người mới lẫn những người đã có nền tảng, dự kiến khai giảng ngày 13-6 tại xã Mỹ Lệ, tỉnh Tây Ninh - nơi có Đình Vạn Phước, thờ nhạc sư Nguyễn Quang Đợi - thầy Ba Đợi, ông Tổ của nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ.

Nội dung trải rộng từ kiến thức nguồn gốc, phong cách biểu diễn đến thực hành diễn tấu, kỹ năng tổ chức hoạt động câu lạc bộ và xây dựng phong trào tại địa phương.

"Đáng chú ý, chương trình tập huấn đi sâu vào hệ thống 20 bài bản tổ của nghệ thuật đờn ca tài tử cùng các thể điệu Nam, Bắc, Bắc lễ, Oán và vọng cổ – vốn được xem như "xương sống" của loại hình nghệ thuật này" – nghệ nhân dân gian Hoàng Tấn chia sẻ.

Kéo di sản về gần đời sống

Một trong những điểm đáng chú ý của lớp tập huấn là đối tượng tham gia rất rộng: từ thành viên các câu lạc bộ đờn ca tài tử, lực lượng văn nghệ quần chúng, cán bộ phụ trách phong trào đến những người yêu thích nghệ thuật truyền thống, không phân biệt độ tuổi.

Cách mở rộng đối tượng này phản ánh đúng tinh thần của di sản sống: nghệ thuật truyền thống không thể tồn tại nếu chỉ bó hẹp trong giới chuyên môn.

Việc tổ chức lớp học miễn phí với quy mô dự kiến từ 150–200 học viên cũng cho thấy nỗ lực xã hội hóa để đưa nghệ thuật đến gần cộng đồng hơn. 

Những đổi mới trong cách giảng dạy

NSND Trần Ngọc Giàu – Chủ tịch Hội Sân khấu TP HCM - nói rằng  khi bàn đến việc phát triển phong trào đờn ca tài tử gắn với sân khấu, chúng ta cần suy nghĩ kỹ về tinh thần và kỹ thuật của loại hình này, tránh việc vô tình đẩy nó đi theo hướng chuyên nghiệp hóa như sân khấu cải lương.

"Tôi đề xuất nên đặt trọng tâm vào đờn ca tài tử và ca ra bộ. Đây chính là tiền đề lịch sử và cũng là điểm khác biệt quan trọng so với sân khấu cải lương chuyên nghiệp. Chúng ta đều biết, giai đoạn đầu của cải lương không xuất phát từ trường lớp đào tạo bài bản" – NSND Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh.

Hướng đến liên hoan ĐCTT và ca ra bộ

Ông dẫn chứng những nghệ sĩ tiên phong như NSND Bảy Phùng Há và nhiều thế hệ đầu tiên bước lên sân khấu khi còn rất trẻ, hầu như không qua đào tạo chính quy.

Họ học bằng cách quan sát, học nghề trong đời sống, học từ đồng nghiệp, từ xã hội và từ thực tiễn biểu diễn.

Khởi điểm của cải lương chính là ca ra bộ – tức những động tác tạo hình, tạo dáng, diễn tả cảm xúc rất tự nhiên đi cùng lời ca.

Ban đầu chưa có hệ thống diễn xuất, chưa có vũ đạo hay công thức biểu diễn hoàn chỉnh. Những yếu tố đó chỉ dần được bổ sung khi sân khấu cải lương phát triển chuyên nghiệp hơn.