Sân vận động và khát vọng vươn tầm (*): Phép thử cho bài toán quản trị

Việc 3 sân vận động tại Hưng Yên, Hà Nội và TP HCM được khởi công với hàng vạn chỗ ngồi mỗi sân mở ra một chương mới cho hạ tầng của thể thao Việt Nam

Trong bối cảnh nhiều năm qua, nền thể thao quốc gia thiếu các công trình đạt tầm cỡ quốc tế, đây có thể xem là bước tiến mang tính bản lề, tạo nền tảng để Việt Nam tự tin hơn với tham vọng đăng cai các sự kiện tầm châu lục và thế giới như ASIAD, thậm chí World Cup.

Cỗ máy kinh tế

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy xây sân quy mô lớn chỉ là bước khởi đầu và bài toán thật sự nằm ở khâu vận hành, khai thác và quản trị. Nếu làm tốt, các sân vận động hoặc tổ hợp sân có thể trở thành "cỗ máy kinh tế" cho nền thể thao, kể cả ngành công nghiệp văn hóa.

Không khó nhận ra điểm nghẽn lâu nay của thể thao Việt Nam là thiếu các sân vận động đạt chuẩn quy mô lớn. Những sự kiện tầm cỡ như ASIAD hay World Cup luôn đặt ra yêu cầu khắt khe về sức chứa, hạ tầng kỹ thuật và năng lực tổ chức. Khi 3 sân vận động có sức chứa 60.000 - 135.000 chỗ ngồi đi vào hoạt động giai đoạn 2027-2029, bức tranh toàn cảnh sẽ rất khác.

Về lý thuyết, chỉ riêng yếu tố cơ sở vật chất đã giúp Việt Nam bước đầu có khả năng tham gia các cuộc đua đăng cai. Thực tế cho thấy các quốc gia muốn tổ chức sự kiện lớn đều phải đi trước một bước về hạ tầng. Nhật Bản, Hàn Quốc hay gần đây là Qatar đều đầu tư mạnh tay cho hệ thống sân vận động trước khi nghĩ đến việc đệ trình hồ sơ đăng cai các giải đấu thể thao quy mô lớn.

Lợi thế từ dòng vốn tư nhân

Điểm tích cực đáng chú ý là các dự án lần này hoàn toàn do các doanh nghiệp tư nhân chủ động thu xếp vốn. Điều này đồng nghĩa áp lực hiệu quả tài chính sẽ lớn hơn, buộc chủ đầu tư phải tính toán bài bản ngay từ đầu. So với một số công trình công trước đây, các sân vận động tư nhân có động lực tự thân để tối ưu công suất khai thác.

Trên thế giới, xu hướng thương mại hóa sân vận động đã rất rõ nét. Những công trình hiện đại như Santiago Bernabeu, Nou Camp (Tây Ban Nha) hay Wembley (Anh) đều được vận hành như một trung tâm giải trí đa năng với rất nhiều sự kiện đa ngành nghề, hoạt động gần như quanh năm (ước từ 150 ngày lên đến 250 ngày/năm). Bóng đá chỉ còn là một phần trong bức tranh doanh thu tổng thể dù việc bán tên sân cũng mang lại nguồn thu đáng kể.

Ngay cả ở châu Âu, doanh thu từ ngày thi đấu bóng đá (match day) thường chỉ chiếm khoảng 20%-35% tổng nguồn thu của một sân hiện đại. Trong bối cảnh thị trường trong nước còn đang phát triển, kỳ vọng các sân có sức chứa 60.000 đến hơn 100.000 chỗ được "nuôi" chủ yếu bằng khán giả V-League là thiếu thực tế.

Muốn vận hành hiệu quả, các sân mới buộc phải trở thành tổ hợp đa chức năng: Tổ chức concert quốc tế, sự kiện thể thao ngoài bóng đá, hội nghị - triển lãm, dịch vụ hospitality cao cấp, du lịch tham quan… Đây là nguồn thu giúp nhiều sân lớn trên thế giới cân bằng tài chính, như Santiago Bernabeu (CLB Real Madrid) thu về 300 - 400 triệu euro/năm, Nou Camp (CLB Barcelona) khoảng 250 - 300 triệu euro trong khi Wembley (CLB Liverpool) đạt bằng phân nửa khoản thu sân bóng của Barcelona.

Đặc biệt, thị trường biểu diễn âm nhạc quy mô lớn tại Đông Nam Á đang tăng trưởng nhanh. Nếu chuẩn bị tốt về hạ tầng kỹ thuật, giao thông và cơ chế cấp phép, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành điểm dừng chân của các tour châu Á - một "mỏ vàng" mà nhiều quốc gia trong khu vực đang khai thác rất hiệu quả.

3 điểm nghẽn cần giải quyết

Dù vậy, rủi ro vẫn hiện hữu nếu tư duy vận hành không theo kịp quy mô đầu tư. Kinh nghiệm quốc tế chỉ ra 3 điểm nghẽn mà nếu giải quyết tốt, công suất khai thác sân sẽ rất lạc quan. Thứ nhất, sân vận động hiện đại đòi hỏi bộ máy kinh doanh chuyên nghiệp, có khả năng bán sự kiện toàn cầu và tối ưu doanh thu từng ngày, không vận hành theo kiểu "đợi khách đến thuê". Thứ hai, chiến lược sự kiện dài hạn giúp đơn vị tổ chức thương lượng thành công các tour âm nhạc quốc tế trước 18-24 tháng. Thứ ba là bài toán hạ tầng kết nối. Với các sự kiện 50.000 - 80.000 khán giả, yếu tố giao thông, bãi đỗ xe, metro và kiểm soát tiếng ồn có vai trò quyết định. Đây là vấn đề cần được tính đồng bộ với quy hoạch đô thị.

Sự xuất hiện của 3 sân vận động quy mô lớn là tín hiệu đáng mừng cho thể thao Việt Nam. Nếu được vận hành đúng hướng, đây sẽ là bước đệm quan trọng để nâng tầm vị thế quốc gia trên bản đồ thể thao châu lục, đồng thời mở ra một ngành công nghiệp sự kiện - giải trí - văn hóa đầy tiềm năng. 

Thực tế ở không ít quốc gia cho thấy vẫn có thể xuất hiện những "lỗ hổng" tại các công trình hiện đại và vốn đầu tư lớn, chủ yếu từ năng lực quản trị, tư duy thị trường và mức độ chuyên nghiệp trong khai thác. 

Các đơn vị quản lý chuyên nghiệp được thuê từ nước ngoài chính là giải pháp cho các sân, tổ hợp sân hoặc khu liên hợp thể dục thể thao mới. 

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 24-2