Thách thức cho doanh nghiệp khởi nghiệp

Số lượng doanh nghiệp rút khỏi thị trường gia tăng đang phản ánh những khó khăn ngày càng lớn dành cho khu vực kinh tế tư nhân

Theo Cục Thống kê: Trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước có 142.600 doanh nghiệp (DN) thành lập và quay trở lại hoạt động, tăng 27,6% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, cũng trong thời gian này, có tới 129.300 DN rút lui khỏi thị trường, tương đương gần 26.000 DN mỗi tháng. Đáng chú ý, hơn 19.000 DN đã hoàn tất thủ tục giải thể, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Chi phí tăng, lợi nhuận ít

Theo khảo sát S&P Global, tốc độ tăng chi phí đầu vào của ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 5 đã lên mức cao nhất trong hơn 15 năm, chủ yếu do nhiên liệu, vận tải và chuỗi cung ứng. Điểm đáng chú ý là đà tăng đơn hàng không hoàn toàn phản ánh sức khỏe thực của nền kinh tế. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam tháng 5 đạt 52,8 điểm, cao nhất kể từ tháng 2-2026, cho thấy đơn hàng và sản lượng đều tăng trở lại.

Tuy nhiên, một phần nhu cầu tăng đến từ việc khách hàng tích trữ hàng tồn kho trong bối cảnh lo ngại gián đoạn chuỗi cung ứng và chi phí leo thang. Điều này khiến mức tăng sản xuất mang tính "kỹ thuật" nhiều hơn là sự phục hồi bền vững của tiêu dùng.

Trong thực tế vận hành, DN đang đối mặt với một nghịch lý: Đơn hàng không thiếu nhưng lợi nhuận lại ít đi.

Ông Tezuka Daisuke, Tổng Giám đốc AEON Việt Nam, cho rằng từ giữa tháng 3-2026, số lượng sản phẩm trong mỗi giỏ hàng đã giảm khoảng 2%-3% so với cùng kỳ. Còn tại Tổng Công ty Tín Nghĩa ghi nhận doanh thu quý I/2026 giảm gần 21%, trong khi lợi nhuận sau thuế giảm hơn 50% so với cùng kỳ. Kế hoạch cả năm cũng cho thấy doanh thu và lợi nhuận đều suy giảm mạnh so với năm trước.

Nếu chi phí là áp lực đầu vào thì dòng tiền chính là áp lực sống còn. Ông Nguyễn Ngô Long, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Cơ khí Thương mại Nhật Long, cho biết DN của ông duy trì dư nợ khoảng 10 tỉ đồng để bảo đảm vốn lưu động. "Nếu trước đây phần lợi nhuận chia cho ngân hàng khoảng 20% thì nay lên 40%-60%. Lãi suất vốn lưu động đã tăng từ khoảng 6,5% lên khoảng 8,5%-9%/năm, trong khi thời gian khách hàng thanh toán kéo dài thêm 2-3 tháng. Điều này khiến vòng quay vốn chậm lại, buộc DN phải phụ thuộc nhiều hơn vào tín dụng ngắn hạn" - ông Long bày tỏ.

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khu vực DN nhỏ và vừa hiện chiếm hơn 97% tổng số DN cả nước, nhưng phần lớn là DN siêu nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và khả năng chống chịu thấp trước biến động thị trường. Không ít DN phụ thuộc vào dòng tiền ngắn hạn, thiếu tích lũy dự phòng và thiếu công cụ quản trị rủi ro. Vì vậy, chỉ cần chi phí tăng hoặc doanh thu giảm trong thời gian ngắn, DN có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái mất thanh khoản.

Cạnh tranh khốc liệt

Làn sóng DN rút lui khỏi thị trường không phải hiện tượng ngắn hạn. Năm 2024, số DN rời thị trường đã lập kỷ lục gần 200.000. Năm 2025 tăng lên khoảng 227.200 DN và hiện vẫn duy trì ở mức cao trong năm 2026. Điều đó phản ánh một thực tế là sức chống chịu của khu vực DN nội địa đang suy giảm trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Ông Phạm Văn Việt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP HCM, cho rằng DN không chỉ chịu áp lực từ chi phí và đơn hàng mà còn từ tốc độ thay đổi quá nhanh của thị trường và mô hình kinh doanh. "Nhiều DN chậm thích ứng với chuyển đổi số và mô hình kinh doanh mới sẽ khó tồn tại, đặc biệt là DN nhỏ và vừa yếu về vốn và quản trị" - ông Việt chia sẻ.

Theo VCCI, áp lực chuyển đổi số cũng đang tạo ra sự phân hóa rõ rệt: DN có năng lực đầu tư và quản trị tốt sẽ tăng trưởng, trong khi phần còn lại dễ bị tụt lại do chi phí tăng nhưng hiệu quả không cải thiện tương ứng.

Ở góc nhìn dài hạn, TS Cấn Văn Lực cho rằng DN Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn hơn chi phí hay thị trường, đó là năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh tiêu chuẩn kinh tế số toàn cầu thay đổi nhanh, DN cần tái cấu trúc, nâng năng suất và thích ứng nhanh hơn với mô hình kinh doanh mới. 

Trong nền kinh tế thị trường, việc DN thành lập rồi rút lui là bình thường. Đó là một phần của cạnh tranh. Nhưng điều đáng lo là tốc độ rút lui đang tăng ở khu vực DN nhỏ và vừa, nhóm tạo ra phần lớn việc làm và đóng vai trò nền tảng của khu vực kinh tế tư nhân. Vấn đề không chỉ là có thêm bao nhiêu DN mới, mà là bao nhiêu DN có thể tồn tại đủ lâu để tích lũy, lớn lên và tạo giá trị bền vững. Bởi xét đến cùng, sức khỏe của nền kinh tế không được đo bằng số DN đăng ký, mà bằng khả năng DN tạo ra lợi nhuận và đứng vững qua các chu kỳ biến động.