An toàn lao động không thể quản lý kiểu cũ

Kỷ nguyên số làm phát sinh nhiều rủi ro mới về lao động, đòi hỏi Công đoàn và doanh nghiệp đổi mới phương thức quản lý an toàn

Ngày 8-5, tại TP HCM, Tổng LĐLĐ Việt Nam tổ chức hội thảo "Công đoàn đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động (AT-VSLĐ) trong kỷ nguyên số".

Tại hội thảo, các đại biểu cùng nhận diện những thách thức mới đối với công tác AT-VSLĐ trong kỷ nguyên số; làm rõ vai trò, trách nhiệm và phương thức hoạt động của Công đoàn trong bối cảnh mới; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nhằm đổi mới mạnh mẽ công tác AT-VSLĐ thời gian tới.

Nhiều rủi ro mới trong môi trường số

Phát biểu tại hội thảo, ông Tống Văn Băng - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng Ban Quan hệ lao động Tổng LĐLĐ Việt Nam - cho biết cùng với sự phát triển của đất nước, công tác AT-VSLĐ luôn được Đảng, Nhà nước và tổ chức Công đoàn đặc biệt quan tâm. Các cấp Công đoàn đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, góp phần cải thiện điều kiện làm việc, giảm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (BNN), bảo vệ sức khỏe và tính mạng người lao động (NLĐ).

Song, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang làm thay đổi phương thức sản xuất, tổ chức lao động. Các mô hình việc làm mới xuất hiện ngày càng nhiều, kéo theo những rủi ro AT-VSLĐ mới, khó nhận diện hơn. Cùng với đó, áp lực công việc, căng thẳng tâm lý, các vấn đề sức khỏe tinh thần và BNN trong môi trường số cũng gia tăng. 

"Những biến đổi này cho thấy công tác AT-VSLĐ không thể tiếp cận theo cách truyền thống mà đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ về tư duy, phương thức và công cụ triển khai" - ông Băng nhấn mạnh.

Theo GS-TS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật AT-VSLĐ Việt Nam, cùng với sự phát triển công nghệ sản xuất, rủi ro AT-VSLĐ cũng chuyển từ các nguy cơ truyền thống sang những mối nguy tiềm ẩn, phức tạp hơn trong kỷ nguyên số. Tai nạn cơ học giảm nhưng các BNN liên quan sức khỏe tinh thần, áp lực công việc và rối loạn cơ xương khớp do ngồi lâu lại gia tăng.

Ngoài ra, tác động của tự động hóa, AI và robot cũng tạo ra những rủi ro mới trong tương tác giữa người và máy. Sự phát triển của kinh tế nền tảng khiến người lao động tự do (freelancer) đối mặt với nhiều bất ổn, thiếu bảo đảm an toàn hơn so với người lao động truyền thống.

Trong bối cảnh đó, TS Nguyễn Anh Thơ, Viện trưởng Viện Khoa học AT-VSLĐ, cho rằng phương thức quản lý AT-VSLĐ truyền thống hiện còn nhiều hạn chế. Tại nhiều doanh nghiệp (DN), hoạt động quản lý vẫn chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, báo cáo thủ công và kiểm tra trực tiếp tại hiện trường.

"Phương thức này từng góp phần hình thành nền tảng quản lý an toàn trong thời gian dài. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng và yêu cầu quản trị ngày càng cao, những hạn chế của mô hình truyền thống dần bộc lộ rõ" - ông Thơ nhìn nhận.

Ứng dụng công nghệ để phòng ngừa

Các đại biểu cho rằng trong giai đoạn sản xuất mới, chuyển đổi số và tự động hóa không chỉ thay đổi quy trình làm việc mà còn mở ra những phương thức bảo vệ NLĐ hiện đại hơn. Những khoảng trống mà phương thức quản lý AT-VSLĐ truyền thống để lại có thể được công nghệ số hỗ trợ khắc phục nếu áp dụng đúng cách.

Theo TS Nguyễn Anh Thơ, công nghệ số giúp tập trung và chuẩn hóa dữ liệu an toàn. Khi thông tin liên quan đến huấn luyện, kiểm tra hiện trường, tai nạn lao động, sức khỏe NLĐ hay đánh giá rủi ro được lưu trữ trong hệ thống dữ liệu chung, DN có thể dễ dàng truy xuất, tổng hợp thông tin phục vụ quản lý. Điều này giúp giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ và tăng tính minh bạch.

Bên cạnh đó, thông qua các nền tảng số, NLĐ và cán bộ quản lý có thể ghi nhận ngay các nguy cơ mất an toàn tại hiện trường và truyền dữ liệu về trung tâm để bộ phận quản lý kịp thời xử lý.

Việc ứng dụng công nghệ số còn tăng khả năng phân tích, dự báo rủi ro, giúp DN nhận diện xu hướng tai nạn, sự cố hoặc hành vi không an toàn để chủ động phòng ngừa thay vì chỉ phản ứng sau khi sự cố xảy ra. Quan trọng hơn, khi được triển khai phù hợp, công nghệ có thể tăng cường sự tham gia của NLĐ vào hệ thống quản lý an toàn - yếu tố quan trọng để xây dựng văn hóa an toàn trong DN.

Để giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh mới, GS-TS Lê Vân Trình cho rằng DN cần tập trung vào các nhóm giải pháp đột phá như ứng dụng công nghệ giám sát, cảnh báo thông minh; tự động hóa các công việc nguy hiểm; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực số; quản lý rủi ro tâm lý và an ninh mạng; hoàn thiện chính sách, quy trình quản lý.

Đối với tổ chức Công đoàn, các đại biểu cho rằng cần chuyển từ bảo vệ thụ động sang quản trị rủi ro chủ động; từ phản ứng sang dự báo và dẫn dắt công tác AT-VSLĐ trong môi trường số. Theo đó, Công đoàn cần tham gia đề xuất, xây dựng chính sách cho lao động nền tảng, lao động làm việc từ xa và trong môi trường số hóa; giám sát các rủi ro mới tại nơi làm việc; tập trung bảo vệ NLĐ trước tình trạng căng thẳng do công nghệ, quá tải thông tin và các vấn đề sức khỏe tinh thần.

Ngoài ra, Công đoàn cần tham gia đàm phán với người sử dụng lao động về quyền được ngắt kết nối, hạn chế giám sát bằng thuật toán và thúc đẩy "vệ sinh kỹ thuật số" nhằm hạn chế kiệt sức, bảo vệ sức khỏe tinh thần cho NLĐ. Đồng thời, cần tăng cường chuyển đổi số trong hoạt động Công đoàn để nâng cao hiệu quả công tác AT-VSLĐ.