Đẩy lùi nỗi sợ

Thực tế, nhiều lao động trên 40 tuổi hiện nay không mất việc vì thiếu kinh nghiệm, mà vì thiếu kỹ năng số.

Gặp tôi ở một buổi tập huấn kỹ năng số dành cho người lao động tại một doanh nghiệp logistics ở phường Tây Thạnh (TP HCM), ông Đỗ Văn Thành, 49 tuổi, cầm chiếc điện thoại trên tay mà lật qua lật lại mãi vẫn chưa dám bấm. Ông cười ngại: "Tôi sợ bấm nhầm. Lỡ hư thì không biết sửa".

Hơn 20 năm làm tổ trưởng tổ kho bãi, ông Thành quen với sổ sách, bút mực. Mọi chỉ tiêu về năng suất, tiến độ, lỗi hàng... đều được ghi chép cẩn thận trong những cuốn sổ dày cộp. Nhưng vài năm gần đây, công ty chuyển sang dùng phần mềm, báo cáo điện tử, rồi bắt đầu thử nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) để thống kê, phân tích dữ liệu. "Nhìn mấy đứa trẻ làm cái rẹt, tôi cũng lo. Cảm giác việc của mình cứ hẹp dần lại. Không phải vì mình làm dở, mà vì mình… chậm hơn" - ông Thành nói.

Nỗi lo ấy không phải của riêng ông. Thực tế, nhiều lao động trên 40 tuổi hiện nay không mất việc vì thiếu kinh nghiệm, mà vì thiếu kỹ năng số. AI không còn là câu chuyện của dân công nghệ, mà đang len vào những công việc rất quen: soạn thảo văn bản, lập báo cáo, theo dõi tiến độ, tìm kiếm thông tin, chăm sóc khách hàng, quản lý kho, quản lý đơn hàng…

Có thời điểm, ông Thành nghĩ mình sẽ bị thay thế. Nhưng rồi ông nhận ra: "AI không lấy việc của tôi. Chính tôi tự bỏ việc mình nếu không chịu học. Giờ thì tôi cũng biết viết pờ-rom (prompt - câu lệnh) rồi". Và đó là lý do hơn 100 nhân sự lớn tuổi tại công ty ông phải dành nhiều tháng để làm quen và sử dụng AI.

Bà Trần Thị Hồng (47 tuổi, nhân viên hành chính), làm cùng công ty với ông Thành, kể: "Lúc đầu tôi không dám bấm gì hết. Nhưng công ty có chương trình "mỗi người trẻ kèm một người lớn tuổi". Tôi học chậm, nhưng chắc. Sau 2 tháng, tôi làm báo cáo nhanh gấp đôi". Theo bà Hồng, điều quan trọng nhất là dám thử. "Càng sợ, mình càng tụt lại".

Ông Thái Việt Tường, giám đốc kỹ thuật của doanh nghiệp, cho biết với đặc thù kho bãi rộng, hàng trăm đầu xe ra vào liên tục, hàng hóa đa dạng về kích thước, chủng loại, nếu không áp dụng công nghệ sẽ rất dễ rối, kém hiệu quả, trong khi yêu cầu của khách hàng ngày càng cao và nhanh.

"Chúng tôi có lộ trình rõ ràng cho từng bộ phận, nhất là lao động lớn tuổi. Họ được ưu tiên thời gian để làm quen, tiếp cận và sử dụng hiệu quả hơn. Dây chuyền hoạt động cũng bắt đầu sử dụng robot, nên người lao động phải học - hiểu để điều khiển nó" - ông Tường nói.

Với lao động trung niên, mục tiêu không phải là trở thành chuyên gia công nghệ, mà là biết dùng AI như một công cụ hỗ trợ. Những kỹ năng nên được ưu tiên gồm: soạn thảo văn bản, email, kế hoạch; tóm tắt tài liệu dài; lập bảng, thống kê cơ bản; tra cứu thông tin; lập lịch, nhắc việc, quản lý thời gian… "Giữ được lao động lớn tuổi là giữ được kinh nghiệm. Chúng tôi không cần họ thành chuyên gia AI, chỉ cần biết dùng nó như một công cụ" - ông Tường nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy khi được hướng dẫn đúng cách, người lớn tuổi học không hề thua kém. Họ có lợi thế là hiểu quy trình, hiểu việc - chỉ thiếu công cụ. Khi nỗi sợ được đẩy lùi nhờ người đồng hành và cách học phù hợp, AI không còn là mối đe dọa, mà trở thành "cánh tay nối dài" giúp họ tiếp tục bám trụ với công việc trong thời đại số.