Giữ chân người lao động gắn bó lâu dài

Theo các chuyên gia lao động, giữ chân người lao động không thể chỉ dựa vào việc tăng lương

Chi phí sinh hoạt ở thành phố tăng cao khiến nhiều lao động chọn cách quay lại quê nhà, buộc doanh nghiệp và cơ quan chức năng phải tìm giải pháp giữ chân nhân lực lâu dài

Áp lực chi phí sinh hoạt ở TP HCM ngày càng lớn đối với không ít người lao động (NLĐ). Nhiều người đang băn khoăn giữa việc tiếp tục bám trụ thành phố hay quay về quê nhà. Vì vậy, việc giữ chân nhân lực không còn là chuyện riêng của doanh nghiệp (DN) mà trở thành vấn đề phát triển bền vững của thành phố.

Lựa chọn đầy khó khăn

Một buổi chiều cuối tuần, anh Trần Văn H. - quê Đồng Tháp; công nhân (CN) ngành cơ khí tại KCX Tân Thuận, TP HCM - ngồi trầm ngâm trước căn phòng trọ rộng chưa tới 15 m². Sau 15 năm gắn bó với thành phố, anh đang đứng trước lựa chọn đầy khó khăn: trở về quê hay tiếp tục ở lại.

"Mỗi tháng, vợ chồng tôi thu nhập khoảng 22 triệu đồng. Dù thu nhập không quá thấp nhưng tiền thuê trọ, ăn uống, học hành của con và nhiều khoản phát sinh khác khiến chúng tôi không dư được bao nhiêu. Cảnh thiếu trước hụt sau khiến vợ chồng tôi rất khó khăn" - anh H. bày tỏ.

Tình cảnh như anh H. không phải cá biệt mà khá phổ biến. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại TP HCM liên tục tăng, nhiều NLĐ, nhất là lao động phổ thông, đang cân nhắc giữa việc ở lại hay về quê. Điều này khiến DN đối mặt nguy cơ thiếu hụt nhân lực, còn thành phố đứng trước thách thức duy trì lực lượng lao động - nền tảng cho tăng trưởng kinh tế.

Theo ghi nhận tại các KCX-KCN ở TP HCM, việc NLĐ trở về quê hoặc chuyển sang các tỉnh lân cận đang có xu hướng gia tăng. Một phần nguyên nhân là do mức chênh lệch thu nhập giữa TP HCM và các địa phương không còn quá lớn, trong khi chi phí sinh hoạt tại thành phố cao hơn đáng kể.

Chị Nguyễn Thị M. - quê Quảng Trị; CN may tại phường Tân Tạo, TP HCM - cho biết: "Lương dù tăng nhưng giá thuê nhà, tiền điện, nước, thực phẩm tăng còn nhanh hơn; chưa kể chi phí học hành, khám chữa bệnh cho con. Nhiều lúc tôi tính chuyện về quê làm CN để gần gũi gia đình, dù thu nhập thấp hơn".

Không chỉ là chuyện thu nhập, áp lực còn đến từ chất lượng sống, như chỗ trọ chật chội, thiếu tiện ích công cộng, khó tiếp cận nhà ở phù hợp... Những yếu tố này dần làm giảm sự gắn bó của nhiều NLĐ với thành phố.

Trong khi đó, các DN cũng cảm nhận rõ sức ép từ tình trạng thiếu hụt lao động. Đại diện một DN sản xuất linh kiện điện tử tại Khu Công nghệ cao TP HCM cho biết tỉ lệ biến động lao động sau Tết và giữa năm 2026 tăng mạnh so với trước đây.

"Chúng tôi tuyển dụng liên tục nhưng vẫn thiếu người. Nhiều NLĐ nghỉ việc sau 1 - 2 năm vì không chịu nổi chi phí sinh hoạt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất của DN, làm tăng chi phí đào tạo lại" - bà Lê Thị Tâm - trưởng bộ phận nhân sự một DN lắp ráp điện tử tại KCX Tân Thuận, TP HCM - nêu thực trạng.

Mới đây, một DN sản xuất hàng tiêu dùng tại KCN Tây Bắc Củ Chi, TP HCM đã triển khai mô hình "khu lưu trú CN" với giá thuê thấp hơn thị trường khoảng 50%. Đại diện DN này giải thích: "Chúng tôi xác định nếu không hỗ trợ chỗ ở thì rất khó giữ NLĐ lâu dài. Bên cạnh đó, công ty còn phối hợp với trường mầm non để hỗ trợ học phí cho con CN".

Cần ổn định cuộc sống

Theo các chuyên gia lao động, giữ chân NLĐ không thể chỉ dựa vào việc tăng lương. TS Nguyễn Thụy Vũ, Viện trưởng Viện Đào tạo và Nâng cao TP HCM, cho rằng cần nhìn nhận vấn đề ở góc độ hệ sinh thái cuộc sống.

"NLĐ không chỉ làm việc để kiếm tiền mà còn để ổn định cuộc sống. Nếu môi trường sống không bảo đảm - từ nhà ở, giáo dục, y tế đến dịch vụ công - họ sẽ rời đi dù thu nhập có cải thiện" - TS Vũ phân tích.

Nhiều DN ở TP HCM đang đứng trước lựa chọn quan trọng: Tiếp tục phát triển theo chiều rộng bằng cách thu hút lao động qua cơ hội việc làm, hay chuyển sang phát triển chiều sâu - xây dựng hệ sinh thái sống đủ tốt để giữ chân NLĐ lâu dài.

TS Nguyễn Hữu Long, giảng viên Trường ĐH Mở TP HCM, cho rằng cần có chính sách đồng bộ hơn về nhà ở xã hội, trường học và bệnh viện dành cho NLĐ. "Nhiều chính sách vẫn còn rời rạc, chưa tạo được mạng lưới hỗ trợ toàn diện cho NLĐ" - ông nhận định.

Thực tế từ DN và ý kiến chuyên gia cho thấy để giữ chân NLĐ, cần có cách tiếp cận tổng thể, trước hết là vấn đề nhà ở. Theo TS Long, việc phát triển nhà ở xã hội và nhà lưu trú CN cần được đẩy nhanh với cơ chế linh hoạt hơn để thu hút DN tham gia. Khi có nơi ở ổn định với chi phí hợp lý, NLĐ sẽ yên tâm gắn bó lâu dài.

Hệ thống dịch vụ công cũng giữ vai trò quan trọng. Trường học, bệnh viện cùng các thiết chế văn hóa - thể thao cần được đầu tư đồng đều tại những khu vực tập trung đông NLĐ. Điều này không chỉ cải thiện chất lượng sống mà còn giúp NLĐ cảm thấy gắn bó hơn với thành phố.

Bên cạnh đó, DN cần xây dựng môi trường làm việc nhân văn, tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp cho NLĐ. Những yếu tố như đào tạo nâng cao kỹ năng, lộ trình thăng tiến và văn hóa DN ngày càng trở nên quan trọng.

Vai trò của chính quyền địa phương cũng không thể thiếu. TS Vũ đề xuất TP HCM nên có các chương trình cụ thể nhằm giữ chân NLĐ, nhất là lao động phổ thông - lực lượng chiếm tỉ lệ lớn trong nền kinh tế, như hỗ trợ chi phí sinh hoạt, ưu đãi dịch vụ công hoặc các chương trình an sinh dài hạn.

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, việc giữ chân NLĐ không chỉ là giải quyết bài toán nhân sự mà còn quyết định sức cạnh tranh của DN, tác động đến cả sự phát triển của thành phố.

Nếu không có giải pháp kịp thời, TP HCM có nguy cơ "chảy máu lao động" sang các địa phương lân cận - nơi chi phí sống thấp hơn nhưng cơ hội việc làm ngày càng cải thiện. Nếu xây dựng được môi trường sống đủ tốt, TP HCM không chỉ giữ được lao động mà còn có thể thu hút thêm nguồn nhân lực chất lượng cao từ nhiều nơi khác.