Không để công nhân - lao động phải lo toan

Một đô thị chỉ thật sự phát triển bền vững khi người lao động bình thường nhất cũng cảm thấy mình được lắng nghe, thấu hiểu và được chăm lo thiết thực

Thành phố có thể phát triển từng ngày song nếu công nhân - lao động vẫn còn lo toan về nhà ở, việc làm, y tế, giáo dục hay tương lai nghề nghiệp thì sự tăng trưởng ấy chưa được bền vững.

Trong hành trình phát triển nhanh và hội nhập sâu rộng, TP HCM không chỉ theo đuổi các chỉ số tăng trưởng mà ngày càng chú trọng chất lượng sống của người dân, nhất là người lao động (NLĐ). Từ việc chăm lo an sinh xã hội, cải thiện điều kiện làm việc đến đầu tư đào tạo kỹ năng, thành phố đang từng bước khẳng định quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm, xem NLĐ là nền tảng của sức bật kinh tế.

Nền móng phát triển

Sau chuyến thăm hỏi, động viên công nhân (CN) tại TP HCM của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mới đây, thông điệp chăm lo thực chất cho NLĐ càng được khẳng định rõ hơn. Theo đó, tăng trưởng kinh tế phải đi cùng an sinh xã hội, năng suất lao động phải gắn với chất lượng sống, còn chuyển đổi số phải mở ra cơ hội học tập, nâng cao tay nghề và vươn lên cho NLĐ.

TP HCM là nơi hội tụ đông đảo NLĐ đến làm việc, lập nghiệp, được nhận diện bởi những tuyến đường vành đai, các khu công nghiệp (KCN) sáng đèn và những trung tâm dịch vụ nhộn nhịp. Sâu xa hơn, thành phố từng bước phát triển nhờ hàng triệu bàn tay lao động. Đó là những CN trong nhà máy, kỹ sư bên dây chuyền tự động hóa, tài xế công nghệ trên đường phố, nhân viên dịch vụ trong các ca đêm...

Dù lặng thầm nhưng họ bền bỉ góp phần tạo nên sức bật của thành phố mang tên Bác. Với TP HCM, mức độ phát triển không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng GRDP hay quy mô đầu tư mà còn được nhìn từ chất lượng sống của NLĐ: Bữa cơm giữa ca đủ dinh dưỡng hơn, phòng trọ an toàn hơn, thu nhập ổn định hơn và con em họ có điều kiện học tập tốt hơn. Một đô thị chỉ thật sự phát triển bền vững khi những NLĐ bình thường nhất cũng cảm thấy mình được lắng nghe, thấu hiểu và được chăm lo thiết thực.

Để duy trì và nâng cao những con số tăng trưởng, TP HCM cần một lực lượng lao động đông đảo, có khả năng thích ứng với môi trường sản xuất mới. Khi dịch vụ mở rộng, công nghiệp phục hồi, doanh nghiệp (DN) gia tăng và dòng vốn đầu tư tiếp tục đổ vào thành phố, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô kinh tế mà còn phải bảo đảm việc làm ổn định, nâng cao kỹ năng và cải thiện điều kiện sống cho NLĐ.

Không có CN sẽ không có những dây chuyền sản xuất vận hành liên tục; không có lao động dịch vụ sẽ không có một đô thị hoạt động suốt ngày đêm; không có đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên, chuyên gia công nghệ thì chuyển đổi số khó có thể diễn ra mạnh mẽ... NLĐ không phải là "phần phụ" của tăng trưởng mà chính là nền móng tạo nên tăng trưởng.

Vì vậy, quan điểm không đánh đổi an sinh xã hội, môi trường và văn hóa để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần cần trở thành nguyên tắc trong quản trị phát triển đô thị. Thành phố có thể thu hút đầu tư, mở rộng hạ tầng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, song nếu NLĐ vẫn lo toan về nhà ở, việc làm, y tế, giáo dục hay tương lai nghề nghiệp... thì sự tăng trưởng ấy sẽ khó bền vững.

Xây dựng hệ sinh thái an sinh xã hội

Thời gian qua, TP HCM đã triển khai nhiều mô hình chăm lo thiết thực cho NLĐ. Trong Tháng CN năm nay, tổ chức Công đoàn tại các địa phương và KCX-KCN đã hỗ trợ hàng ngàn NLĐ khó khăn thông qua hàng loạt chương trình phúc lợi: xây dựng, sửa chữa "Mái ấm Công đoàn"; bán hàng giảm giá; khám chữa bệnh miễn phí; tặng quà cho người có hoàn cảnh khó khăn, trao học bổng cho con em CN...

Những hoạt động ấy không chỉ mang giá trị vật chất mà còn giúp NLĐ cảm nhận được sự hỗ trợ, sẻ chia kịp thời giữa nhịp sống đô thị nhiều áp lực. Đó là những chuyến xe nghĩa tình, những bữa cơm ấm áp hay những phần quà giúp NLĐ thêm động lực gắn bó với TP HCM.

Dù vậy, việc chăm lo cho NLĐ trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng ở chuyện hỗ trợ theo đợt. TP HCM đang chuyển mạnh từ việc "chăm lo ngắn hạn" sang xây dựng hệ thống thiết chế an sinh xã hội bền vững; từ trao quà sang tạo điều kiện sống lâu dài; từ hỗ trợ khó khăn sang nâng cao năng lực phát triển cho NLĐ.

NLĐ cần nhiều hơn những khoản hỗ trợ tức thời. Họ cần nhà ở xã hội, nhà lưu trú, trường mầm non gần KCN, trạm y tế thuận tiện, cần hệ thống giao thông công cộng kết nối nơi ở với nơi làm việc. Họ cũng cần môi trường làm việc an toàn, pháp lý lao động minh bạch, bữa ăn ca bảo đảm dinh dưỡng và cơ hội học nghề liên tục.

Trong một đô thị có mức sống cao như TP HCM, chỉ cần tiền thuê chỗ trọ, học phí hay việc làm biến động cũng có thể khiến đời sống của nhiều gia đình CN chao đảo. Vì thế, chăm lo cho NLĐ không dừng ở mức độ hỗ trợ mà còn trở thành cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị.

Nhà ở, y tế, giáo dục, giao thông, đào tạo nghề, văn hóa DN và an toàn lao động cần được xem là những trụ cột của hệ sinh thái an sinh xã hội tại đô thị. Khi NLĐ có chỗ ở ổn định, được tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, được bảo đảm điều kiện sống tối thiểu, họ mới có thể yên tâm gắn bó lâu dài với thành phố.

Vai trò đặc biệt của tổ chức Công đoàn

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa, vai trò của CN đang thay đổi nhanh chóng. NLĐ hôm nay không chỉ vận hành máy móc mà còn phải làm chủ quy trình sản xuất, dữ liệu, kỹ năng số và công nghệ xanh.

Nếu không được đào tạo lại, một bộ phận lao động giản đơn có nguy cơ bị thay thế. Ngược lại, nếu được đầu tư đúng mức, họ có thể bước lên những nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất hiện đại. Vì vậy, việc chăm lo cho NLĐ trong bối cảnh hiện nay không chỉ là tăng phúc lợi mà còn cần phải bảo đảm quyền được học tập, được chuyển đổi nghề nghiệp, được tiếp cận công nghệ mới...

DN cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Nếu DN xem các khoản phúc lợi là chi phí đơn thuần thì sẽ khó giữ chân nhân lực chất lượng cao. Còn nếu DN xem NLĐ là tài sản thì sẽ xây dựng được đội ngũ ổn định, năng suất cao và văn hóa phát triển bền vững. Nhà lưu trú, xe đưa rước, khám sức khỏe định kỳ, đào tạo kỹ năng, đối thoại lao động... không phải phần "thêm vào" trong quản trị DN mà chính là nền tảng của năng suất lao động.

Trong khi đó, NLĐ cũng cần chủ động thích ứng với những chuẩn mực mới của thị trường lao động hiện đại. Kỷ luật lao động, tác phong công nghiệp, kỹ năng số và tinh thần học tập suốt đời cần phải trở thành hành trang quan trọng để NLĐ không bị tụt lại phía sau.

NLĐ nhập cư cần được nhìn nhận như một phần máu thịt của thành phố. Họ không chỉ đến TP HCM để mưu sinh, lập nghiệp mà còn góp phần vận hành các KCN, dịch vụ và tạo ra giá trị cho nền kinh tế đô thị. Do đó, chính sách dành cho lao động nhập cư không thể mang tính tạm thời mà cần bảo đảm để họ tiếp cận công bằng hơn với nhà ở, giáo dục, y tế, văn hóa và dịch vụ công.

Trong hành trình ấy, tổ chức Công đoàn TP HCM giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Công đoàn không chỉ bảo vệ quyền lợi NLĐ khi xảy ra tranh chấp mà còn chủ động tham gia xây dựng chính sách, giám sát chất lượng bữa ăn giữa ca, an toàn lao động, tiền lương, thời giờ làm việc, điều kiện phúc lợi... Công đoàn càng gần NLĐ thì chính sách càng sát thực tế.

Tiếng nói của CN - lao động cũng cần được lắng nghe nhiều hơn trong quá trình hoạch định chính sách đô thị. Chính NLĐ là người hiểu rõ nhất những bất cập trong đời sống hằng ngày về nhà trọ, giao thông, trường học hay chi phí sinh hoạt. Khi họ được tham gia đóng góp ý kiến, chính sách sẽ thực chất hơn và niềm tin xã hội càng được củng cố hơn. 

(Còn tiếp)