Linh hoạt thích ứng với thị trường lao động

Chính sách mới về tiền lương, BHXH và chuyển đổi số từ năm 2026 sẽ tạo động lực thúc đẩy song cũng mở ra cuộc sàng lọc lớn trên thị trường lao động

Tiền lương có thể tăng, quyền lợi an sinh xã hội có thể được mở rộng nhưng cơ hội việc làm sẽ không còn "dễ thở" như trước. Từ năm 2026, khi hàng loạt chính sách mới về tiền lương, BHXH và chuyển đổi số đồng loạt tác động, cả doanh nghiệp (DN) lẫn người lao động (NLĐ) phải bước vào một giai đoạn đầy áp lực để thích ứng với thị trường lao động.

Khả năng thích ứng

Thông điệp này được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại talkshow "Chính sách mới 2026: Cú hích nào cho thị trường lao động?" do Báo Người Lao Động phối hợp với Nền tảng tuyển dụng Việc Làm Tốt tổ chức ngày 7-5.

Các chuyên gia nhận định sau giai đoạn phục hồi hậu đại dịch COVID-19, thị trường lao động đang chuyển sang trạng thái hoàn toàn khác. Nếu trước đây, DN ưu tiên tuyển lao động nhanh để lấp chỗ trống sản xuất thì nay, xu hướng đã đổi chiều: tuyển ít hơn nhưng chọn lọc hơn.

Ông Dương Việt Linh, Phó Giám đốc Nền tảng tuyển dụng Việc Làm Tốt, cho rằng nhiều DN hiện không còn đặt nặng về số lượng lao động như trước mà chú trọng khả năng thích ứng, tính ổn định và kỹ năng sử dụng công nghệ. Điều này phản ánh rõ sự chuyển động của thị trường lao động: Cuộc cạnh tranh việc làm đang dịch chuyển từ "có việc hay không" sang "ai phù hợp hơn".

Theo khảo sát do Việc Làm Tốt công bố tại talkshow, nhiều NLĐ hiện không còn xem lương là yếu tố duy nhất khi tìm việc. Sau giai đoạn kinh tế nhiều biến động, xu hướng ưu tiên của NLĐ đã thay đổi rõ rệt. Việc làm ổn định, môi trường có thể gắn bó lâu dài, cơ hội phát triển nghề nghiệp và chế độ an sinh đang được nhiều người đặt ngang, thậm chí cao hơn mức lương ngắn hạn.

Sự thay đổi này cho thấy tâm lý của NLĐ ngày càng thận trọng hơn. Làn sóng nhảy việc từng diễn ra mạnh mẽ vài năm trước bắt đầu chậm lại, khi thị trường lao động không còn quá dễ dàng cho người tìm việc.

Trong khi đó, DN cũng đối mặt áp lực chưa từng có về chi phí lao động. Việc điều chỉnh tiền lương, mở rộng chính sách BHXH và yêu cầu nâng chuẩn nhân sự khiến nhiều DN buộc phải tái cấu trúc chiến lược tuyển dụng. Đáng chú ý, các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày, gỗ, logistics hay dịch vụ đang chịu sức ép lớn trong việc cân đối giữa chi phí và khả năng giữ chân nhân sự.

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất tại talkshow là tác động của việc cải cách tiền lương từ năm 2026. Theo ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc BHXH TP HCM, việc cải cách không đơn thuần là tăng lương bao nhiêu, mà hướng đến xây dựng cơ chế trả lương minh bạch hơn, gắn với năng suất và hiệu quả công việc.

Điều này đồng nghĩa thị trường lao động sẽ bước vào giai đoạn cạnh tranh cao hơn. Những vị trí có tính lặp lại, ít kỹ năng hoặc dễ thay thế bằng công nghệ sẽ chịu áp lực lớn nhất. Ngược lại, nhóm lao động có tay nghề, khả năng sử dụng công nghệ, ngoại ngữ hoặc làm việc đa kỹ năng sẽ có lợi thế rõ rệt.

Thay đổi tư duy nghề nghiệp

Trong thời đại chuyển đổi số, DN không chỉ cần người chăm chỉ mà còn cần người có khả năng học hỏi nhanh, thích nghi nhanh và làm việc linh hoạt hơn.

Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP HCM, nhận xét xu hướng tuyển dụng hiện nay cho thấy DN ngày càng ưu tiên tuyển nhân sự có thể đảm nhận nhiều công việc cùng lúc, biết ứng dụng công nghệ và chủ động nâng cấp kỹ năng nghề nghiệp. Điều đó cũng đồng nghĩa áp lực đào tạo lại lao động sẽ tăng mạnh trong những năm tới.

Nếu như vài năm trước, nhiều NLĐ sẵn sàng nghỉ việc để tìm nơi có thu nhập nhỉnh hơn thì nay, tâm lý ấy thay đổi đáng kể. Theo dữ liệu từ Việc Làm Tốt, hiện nay, NLĐ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến các giá trị lâu dài như BHXH, cơ hội thăng tiến, môi trường làm việc và khả năng gắn bó ổn định.

Xu hướng này phản ánh tâm lý "phòng thủ" ngày càng rõ trên thị trường lao động. Ông Dương Việt Linh cho rằng việc tuyển dụng giờ đây kỹ lưỡng hơn, yêu cầu cao hơn về kỹ năng và mức độ phù hợp văn hóa DN, khiến NLĐ không còn dễ dàng chuyển việc như trước.

Trong bối cảnh đó, NLĐ buộc phải thay đổi tư duy nghề nghiệp. Thị trường không còn ưu tiên lao động giá rẻ hay chỉ dựa vào sức lao động đơn thuần, mà ngày càng đánh giá cao năng lực thích ứng và giá trị kỹ năng. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cảnh báo nhóm lao động phổ thông, lao động lớn tuổi hoặc kỹ năng thấp sẽ chịu rủi ro lớn nhất nếu không kịp nâng cấp năng lực.

Dù vậy, các lĩnh vực như công nghệ, thương mại điện tử, logistics, chăm sóc khách hàng chất lượng cao hay dịch vụ kỹ thuật lại đang có nhu cầu tuyển dụng mạnh. Sự phân hóa này cho thấy thị trường lao động đang bước vào một cuộc sàng lọc thực sự, nơi khoảng cách giữa lao động có kỹ năng và lao động giản đơn ngày càng bị kéo giãn.

Áp lực và cơ hội

Bên cạnh tiền lương, BHXH tiếp tục là vấn đề nóng của thị trường lao động. Dù chính sách đang được điều chỉnh theo hướng mở rộng quyền lợi và tăng tính hấp dẫn, thực tế vẫn còn nhiều NLĐ chọn rút BHXH một lần.

Theo ông Trần Dũng Hà, đây không đơn thuần là vấn đề nhận thức mà còn xuất phát từ áp lực cuộc sống và niềm tin dài hạn của NLĐ. Khi thu nhập giảm hoặc mất việc, nhiều người buộc phải rút BHXH một lần để giải quyết khó khăn trước mắt.

Lựa chọn này cũng đồng nghĩa đánh đổi cơ hội hưởng lương hưu và các quyền lợi an sinh lâu dài. Vì vậy, mục tiêu lớn nhất của chính sách BHXH thời gian tới không chỉ là mở rộng diện bao phủ mà còn phải giữ được NLĐ ở lại hệ thống.

Ông Trần Dũng Hà cho rằng để làm được điều đó, chính sách cần đi cùng khả năng tạo niềm tin thực sự cho NLĐ, từ quyền lợi thiết thực đến sự minh bạch và tính ổn định dài hạn. Trong bối cảnh thị trường lao động nhiều biến động, BHXH sẽ ngày càng trở thành "tấm đệm" quan trọng giúp NLĐ giảm rủi ro khi mất việc hoặc chuyển đổi nghề nghiệp.

Nhận định về thị trường lao động thời gian tới, các chuyên gia cho rằng Việt Nam sẽ không còn phù hợp với mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ, tuyển nhiều nhưng đào tạo ít. Khi chi phí lao động tăng lên, DN buộc phải thay đổi tư duy sử dụng nhân sự, đầu tư nhiều hơn cho đào tạo, công nghệ và môi trường làm việc nếu muốn giữ người.

Ông Dương Việt Linh đánh giá thị trường hiện không thiếu việc làm, mà thiếu sự phù hợp giữa nhu cầu DN và chất lượng nguồn lao động. Điều này đặt ra yêu cầu mới cho DN: Thay vì chỉ tuyển người làm được việc ngay, cần chú trọng khả năng phát triển dài hạn và tiềm năng thích ứng của NLĐ.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa phát triển nhanh, nhiều công việc mang tính lặp lại sẽ dần bị thay thế. Đồng thời, các vị trí đòi hỏi khả năng sáng tạo, kỹ năng công nghệ, quản lý vận hành và tương tác sẽ tăng mạnh. Đó vừa là áp lực vừa là cơ hội để tái cấu trúc thị trường lao động theo hướng chất lượng hơn.

Năm 2026 vì thế có thể trở thành cú hích lớn của thị trường lao động Việt Nam. Những chính sách mới sẽ tạo ra động lực quan trọng thúc đẩy tiền lương và an sinh xã hội, nhưng đồng thời cũng mở ra một cuộc sàng lọc mạnh mẽ chưa từng có. Trong cuộc chuyển động ấy, người chậm thích ứng có thể bị bỏ lại phía sau; còn DN chậm thay đổi sẽ khó giữ được lợi thế cạnh tranh trên thị trường lao động.