Phát huy hiệu quả bảo hiểm thất nghiệp

Cùng với những chính sách đổi mới, Luật Việc làm năm 2025 mở hướng để bảo hiểm thất nghiệp vận hành hiệu quả hơn cho thị trường lao động

Luật Việc làm năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1-1-2026) đã mang đến những thay đổi mang tính nền tảng đối với chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Theo các chuyên gia, với những điều chỉnh này, BHTN đang được tái định vị từ một chính sách hỗ trợ thụ động sang công cụ chủ động trong quản trị thị trường lao động.

Từ bị động sang chủ động

Ông Trần Tuấn Tú, Trưởng Phòng BHTN, Cục Việc làm - Bộ Nội vụ, đánh giá BHTN là một trong những trụ cột của hệ thống an sinh xã hội. Trước đây, chính sách này còn nhiều bất cập như: diện bao phủ thấp, chưa mở rộng đối tượng tham gia; thiên về hỗ trợ bị động khi người lao động (NLĐ) mất việc; thiếu vai trò điều tiết thị trường lao động; mức đóng chưa linh hoạt; chính sách hỗ trợ NLĐ quay lại thị trường còn hạn chế…

Luật Việc làm năm 2025 đã cơ bản khắc phục các bất cập nêu trên. Trong đó, đáng chú ý là mở rộng đối tượng tham gia BHTN; linh hoạt mức đóng; cải tiến điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp; đồng thời cho phép giải quyết chế độ phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo Luật Việc làm năm 2025, chính sách hỗ trợ đào tạo có bước tiến quan trọng. Nếu như trước đây, NLĐ chỉ được hỗ trợ học nghề sau khi thất nghiệp thì nay, người đang làm việc cũng có thể tham gia chương trình đào tạo nâng cao kỹ năng. Điều này giúp NLĐ chủ động thích ứng với biến động của thị trường lao động, chuyển từ "cứu trợ tài chính" sang nâng cao năng lực bản thân để duy trì việc làm bền vững.

Bên cạnh đó, luật bổ sung các quy định về hệ thống thông tin thị trường lao động, tổ chức dịch vụ việc làm, Sàn Giao dịch việc làm quốc gia… Đây là nền tảng quan trọng giúp chính sách BHTN phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Ông Trần Tuấn Tú cho rằng để chính sách sớm đi vào cuộc sống, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về tổ chức dịch vụ việc làm, kết nối cung - cầu lao động, phát triển hệ thống thông tin và phương án hỗ trợ việc làm cho nhóm lao động đặc thù. Chỉ khi đó, BHTN mới thực sự trở thành công cụ quản trị thị trường lao động hiệu quả.

Ông Lê Quang Trung, chuyên gia lao động - việc làm, đánh giá cao những điểm mới của Luật Việc làm năm 2025 khi tác động tích cực đến NLĐ và thị trường lao động. Để chính sách phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, ban hành hướng dẫn rõ ràng, dễ thực hiện. Ngoài ra, cần đẩy mạnh truyền thông để NLĐ và doanh nghiệp (DN) dễ tiếp cận, dễ áp dụng; chuẩn bị đầy đủ điều kiện triển khai, nhất là hạ tầng công nghệ số; đơn giản hóa thủ tục hành chính; nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện, hoàn thiện quy trình và tiêu chuẩn nghiệp vụ.

"Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức của NLĐ, tránh tâm lý trông chờ vào trợ cấp. BHTN chỉ là "lưới an sinh an toàn" khi NLĐ gặp rủi ro, còn mục tiêu chính vẫn là duy trì việc làm ổn định. Việc hưởng 60% trợ cấp thất nghiệp không thể bằng nhận đủ 100% tiền lương hằng tháng" - ông Lê Quang Trung nhấn mạnh.

Chú trọng dự báo

Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh và khó lường, không chỉ lao động giản đơn mà cả người trình độ cao cũng đối mặt nguy cơ mất việc. Vì vậy, để BHTN vừa hỗ trợ thiết thực NLĐ vừa là công cụ quản trị thị trường lao động hiệu quả trong điều kiện mới, khâu dự báo đóng vai trò then chốt.

Ông Nguyễn Trung Kiên - giám đốc nhân sự một DN nước ngoài có trụ sở tại phường Tân Định, TP HCM - nhận xét thông tin thị trường lao động là kênh quan trọng giúp DN nắm bắt xu hướng tuyển dụng, nhu cầu nhân lực. NLĐ cũng có cơ sở để tự đánh giá năng lực, định hướng nghề nghiệp và chuẩn bị kỹ năng phù hợp nhờ nắm bắt thông tin thị trường lao động. Theo ông, các quy định liên quan hệ thống thông tin thị trường lao động, quản lý và vận hành dữ liệu... cần được triển khai thực chất, hiệu quả để hỗ trợ cả DN và NLĐ.

Ông Lê Quang Trung nhận định trong thời gian tới, nhiều ngành nghề mới, nhất là liên quan trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, công nghệ sinh học… sẽ phát triển nhanh. Việc dự báo nhu cầu nhân lực trong ngắn hạn, trung và dài hạn sẽ giúp định hướng khâu đào tạo và sử dụng lao động.

DN có nhiều lợi thế trong dự báo nhu cầu nhân lực, nhất là ở lĩnh vực hoạt động của mình. Nếu kết hợp với các cơ sở đào tạo, hai bên có thể phát huy thế mạnh về kỹ năng, công nghệ và phương pháp giảng dạy. "Thực hiện mô hình "3 cùng" - cùng tuyển sinh, cùng đào tạo, cùng sử dụng lao động sau đào tạo - sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho cả NLĐ - DN và thị trường" - ông Trung nhìn nhận.

Ngoài ra, cần đổi mới căn bản việc tư vấn nghề nghiệp và giới thiệu việc làm. Hoạt động này không chỉ dành cho người thất nghiệp mà cần thực hiện ngay khi NLĐ đang làm việc, giúp họ chủ động nâng cao kỹ năng và thích ứng với thay đổi.

Việc phân loại đối tượng lao động cũng cần được thực hiện chi tiết, từ đó xây dựng giải pháp hỗ trợ phù hợp với từng nhóm, nâng cao hiệu quả của chính sách BHTN.