Tăng chế tài để bảo vệ cán bộ Công đoàn

Việc xử phạt, khắc phục hậu quả đối với một số hành vi vi phạm pháp luật về Công đoàn đang được đề xuất sửa đổi để phù hợp thực tiễn

Từ khi thay đổi chủ doanh nghiệp (DN), Công ty TNHH May mặc T.T (tỉnh Đồng Nai) - nơi bà L.T.T làm việc - thực hiện nhiều chính sách mới, trong đó có việc cắt giảm quyền lợi của người lao động (NLĐ). Là Chủ tịch Công đoàn, bà T. đại diện đoàn viên - lao động bày tỏ sự không đồng tình với các chính sách này. Từ đó, công ty đã có nhiều hành vi phân biệt đối xử với bà.

Chèn ép, trù dập

Bà T. là nhân viên thẩm định bộ phận IE của Công ty T.T và đã ký hợp đồng lao động (HĐLĐ) không xác định thời hạn. Suốt quá trình làm việc, bà luôn hoàn thành tốt công việc được giao, không vi phạm kỷ luật; được NLĐ tin tưởng bầu làm Chủ tịch Công đoàn công ty từ tháng 7-2009.

Xuất phát từ việc bà T. lên tiếng bảo vệ quyền lợi của NLĐ, từ tháng 12-2016 đến tháng 9-2020, Công ty T.T đã có những hành động chèn ép, phân biệt đối xử đối với bà. Cụ thể, DN không bố trí công việc chuyên môn, chỉ làm công tác Công đoàn; bố trí nơi làm việc cách xa khu xưởng may chính, gây khó khăn cho hoạt động Công đoàn, tiếp cận NLĐ. DN yêu cầu bà thực hiện các công việc không thuộc chuyên môn và HĐLĐ đã ký; yêu cầu ký quy chế đánh giá mức độ hoàn thành công việc với các điều khoản khắc nghiệt, không hợp lý…

Vì không đồng ý với các yêu cầu của công ty, bà T. đã phải nhận 34 quyết định kỷ luật với hình thức khiển trách. Đỉnh điểm là sau đó, DN đã ban hành quyết định chấm dứt HĐLĐ với bà, lý do là không thực hiện công việc theo HĐLĐ.

Bà T. đã làm đơn khởi kiện DN ra tòa. Vừa qua, với sự trợ giúp của Trung tâm Tư vấn pháp luật - LĐLĐ tỉnh Đồng Nai, bà thắng kiện và Công ty T.T bị buộc phải bồi thường tổng số tiền hơn 620 triệu đồng. Nhưng để có kết quả ấy, bà đã mất hơn 3 năm theo đuổi vụ kiện và gặp vô vàn khó khăn trong cuộc sống vì mất việc làm.

Theo ông Vũ Ngọc Hà, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật - LĐLĐ tỉnh Đồng Nai, ngoài trường hợp bà T., không ít cán bộ Công đoàn cũng bị chủ sử dụng lao động sa thải khi đứng về phía NLĐ. Trong đó, có những vụ việc cán bộ Công đoàn đề nghị bảo vệ quyền lợi mà trung tâm không giúp được vì DN tìm cách lách luật.

Ông T.N.V - Chủ tịch Công đoàn một công ty ở phường Bình Dương, TP HCM - cũng đồng tình với ý kiến trên vì đã chứng kiến nhiều trường hợp tương tự. Theo ông, pháp luật quy định người sử dụng lao động (NSDLĐ) không được đơn phương chấm dứt HĐLĐ, sa thải, buộc thôi việc hoặc thuyên chuyển công tác đối với cán bộ Công đoàn không chuyên trách, nếu không có ý kiến thỏa thuận bằng văn bản của Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở hoặc Công đoàn cấp trên.

Tuy nhiên, người trong Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở đều là NLĐ của DN. Có trường hợp chủ DN muốn sa thải chủ tịch Công đoàn cơ sở, họ lách luật bằng cách lấy ý kiến Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở. Khi lấy ý kiến, chỉ duy nhất Chủ tịch Công đoàn bỏ phiếu chống, còn những thành viên khác đều đồng ý sa thải người này.

Khắc phục các lỗ hổng

Nhằm khắc phục các tồn tại trong thực tiễn và phù hợp với Luật Công đoàn mới, tại dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 12/2022 (về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng), Bộ Nội vụ đã đề xuất sửa đổi, bổ sung hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với một số hành vi vi phạm pháp luật của NSDLĐ về Công đoàn.

Cụ thể là vi phạm quy định về bảo đảm thực hiện quyền của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở, như không bố trí nơi làm việc, phương tiện làm việc và điều kiện cần thiết cho Công đoàn cùng cấp hoạt động theo quy định; không bố trí thời gian cho cán bộ Công đoàn không chuyên trách để làm công tác Công đoàn mà vẫn được NSDLĐ trả lương; không bố trí nghỉ làm việc cho cán bộ Công đoàn trong những ngày tham dự đại hội, cuộc họp, hội nghị, hội thảo, tập huấn, đào tạo do Công đoàn cấp trên triệu tập theo quy định…

Đáng chú ý, hành vi NSDLĐ vi phạm thời gian báo trước hoặc không thỏa thuận bằng văn bản với Công đoàn cấp trên trực tiếp khi đơn phương chấm dứt HĐLĐ, hợp đồng làm việc, sa thải, buộc thôi việc, chuyển làm công việc khác đối với cán bộ Công đoàn không chuyên trách… được ban soạn thảo đề xuất mức phạt từ 15 - 30 triệu đồng.

Liên quan hành vi vi phạm nêu trên, Tổng LĐLĐ Việt Nam đề nghị bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả là buộc NSDLĐ nhận NLĐ trở lại làm việc; trả đủ tiền lương, BHXH, BHYT trong những ngày họ không được làm việc. Bởi lẽ, hành vi NSDLĐ kỷ luật sa thải NLĐ trái quy định pháp luật (vi phạm về trình tự, thủ tục) phải được giải quyết theo Nghị định 145/2020, tức NSDLĐ có nghĩa vụ thực hiện quy định tại điều 41 Bộ Luật Lao động.

Bên cạnh đó, việc vi phạm quy định về lấy ý kiến Công đoàn cấp trên trực tiếp là vi phạm nghĩa vụ báo trước với cơ quan chuyên môn khi xử lý kỷ luật sa thải đối với cán bộ Công đoàn không chuyên trách. "Do vậy, việc buộc NSDLĐ phải nhận lại NLĐ làm việc theo HĐLĐ đã giao kết là phù hợp, góp phần xử lý nghiêm các hành vi phân biệt đối xử đối với cán bộ Công đoàn" - Tổng LĐLĐ Việt Nam nhấn mạnh.

Ngoài ra, Tổng LĐLĐ Việt Nam cũng đề nghị buộc NSDLĐ gia hạn HĐLĐ đã giao kết đến hết nhiệm kỳ đối với NLĐ là thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở, cán bộ Công đoàn không chuyên trách, nhằm thống nhất với quy định của Luật Công đoàn 2024 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).