TRÁI NGỌT TỪ SỰ TỬ TẾ (*): Bền vững từ sự gắn kết
Không chỉ là câu chuyện môi trường, "nhà máy xanh" ngày nay còn gắn chặt với chất lượng sống của người lao động
Trong bối cảnh thị trường lao động biến động mạnh và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, doanh nghiệp (DN) không còn nhiều lựa chọn ngoài việc thay đổi cách tiếp cận: từ khai thác lao động sang đồng hành cùng người lao động (NLĐ). Một trong những biểu hiện rõ nét của xu hướng này là mô hình "nhà máy xanh - NLĐ hạnh phúc", nơi môi trường làm việc, sức khỏe thể chất và tinh thần của NLĐ trở thành trọng tâm trong chiến lược phát triển DN.
"Xanh" từ môi trường làm việc
Nhiều năm qua, khái niệm "nhà máy xanh" thường được hiểu là giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng hay tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Nhưng cách hiểu này đang dần thay đổi: Một nhà máy chỉ thực sự "xanh" khi môi trường làm việc an toàn, thân thiện và giúp NLĐ duy trì trạng thái thể chất, tinh thần tích cực.
Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), điều kiện làm việc an toàn và lành mạnh không chỉ là quyền cơ bản của NLĐ mà còn là yếu tố trực tiếp quyết định năng suất và tính bền vững của DN. Các nghiên cứu cho thấy môi trường làm việc tích cực có thể giúp giảm đáng kể tỉ lệ nghỉ việc, tai nạn lao động, đồng thời cải thiện hiệu suất làm việc.
Thực tế tại nhiều DN cho thấy áp lực công việc kéo dài, không gian làm việc chật hẹp, thiếu khu vực nghỉ ngơi hoặc hỗ trợ tâm lý khiến NLĐ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe NLĐ mà còn làm giảm năng suất và gia tăng tỉ lệ nghỉ việc.
Ngược lại, những DN đầu tư bài bản vào không gian làm việc - từ ánh sáng, cây xanh, khu vực nghỉ ngơi đến các hoạt động chăm sóc đời sống tinh thần - đang ghi nhận những chuyển biến tích cực. NLĐ gắn bó hơn, ít nghỉ việc hơn và sẵn sàng cống hiến nhiều hơn cho DN.
Tại KCX Tân Thuận, TP HCM, một DN may mặc có vốn đầu tư nước ngoài đã cải tạo toàn bộ nhà xưởng theo hướng "xanh hóa". Không gian sản xuất được mở rộng, thông thoáng hơn; hệ thống chiếu sáng tự nhiên được tăng cường; khu vực nghỉ giải lao được bố trí riêng với cây xanh, nước uống và ghế nghỉ.
Nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư máy móc sản xuất hiện đại để người lao động làm việc nhẹ nhàng hơn
Chị Nguyễn Thị H., công nhân làm việc hơn 5 năm tại DN này, cho biết trước đây, những giờ tăng ca liên tục trong môi trường nóng bức khiến chị thường xuyên mệt mỏi, thậm chí có lúc muốn nghỉ việc. "Từ khi công ty cải tạo nhà xưởng, có chỗ nghỉ ngơi đàng hoàng, chúng tôi đỡ áp lực hơn nhiều. Công nhân làm việc cũng dễ chịu hơn, không còn cảm giác bị "vắt kiệt sức" như trước" - chị nhận xét.
Theo đại diện DN nêu trên, dù chi phí đầu tư ban đầu khá lớn nhưng đổi lại, tỉ lệ nghỉ việc giảm đáng kể, năng suất lao động tăng rõ rệt. DN cũng thuận lợi hơn khi làm việc với các đối tác quốc tế - vốn ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn môi trường và điều kiện lao động trong chuỗi cung ứng.
Chăm lo thực chất
Một điểm đáng chú ý là xu hướng "chăm lo thực chất" đang dần thay thế các chính sách phúc lợi mang tính hình thức. NLĐ ngày nay không chỉ quan tâm đến tiền lương mà còn kỳ vọng vào môi trường làm việc tích cực, cơ hội phát triển và sự tôn trọng.
Ông Triệu Thanh Thinh, Trưởng Bộ phận ESG và Truyền thông - Công ty CP Đầu tư Thế Giới Di Động, nhận định DN Việt Nam đang bước vào giai đoạn "cạnh tranh bằng trải nghiệm NLĐ", thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí lao động như trước. "Môi trường làm việc chất lượng sẽ giúp DN giữ chân nhân sự hiệu quả hơn bất kỳ chính sách lương thưởng ngắn hạn nào" - ông Thinh nhấn mạnh.
Nhiều DN đã tiên phong triển khai các giải pháp đồng bộ như: khám sức khỏe định kỳ, tư vấn tâm lý, xây dựng không gian thư giãn trong nhà máy, thậm chí bố trí ca làm việc linh hoạt nhằm giảm áp lực cho NLĐ. Bên cạnh đó, việc đào tạo kỹ năng chuyên môn và kỹ năng mềm cũng trở thành một phần không thể thiếu. Khi được trang bị năng lực mới, NLĐ không chỉ làm việc hiệu quả hơn mà còn cảm nhận được sự quan tâm và đầu tư từ DN.
Theo ông Thinh, việc tăng cường đối thoại và xây dựng văn hóa quản trị cởi mở cũng đóng vai trò quan trọng. Các kênh phản hồi hiệu quả giúp thu hẹp khoảng cách giữa DN với NLĐ, xây dựng niềm tin và hạn chế xung đột trong nội bộ.
Lợi thế cạnh tranh lâu dài
Trong bối cảnh nhiều ngành nghề đối mặt tình trạng thiếu hụt lao động, nhất là người có tay nghề, việc giữ chân nhân sự trở thành bài toán sống còn đối với DN.
Bà Ngân Lý, Giám đốc Khách hàng - Ipsos Việt Nam, cho rằng đầu tư vào điều kiện làm việc và phúc lợi không nên được xem là chi phí mà là khoản đầu tư có khả năng sinh lợi lâu dài. "DN càng chú trọng đến NLĐ thì càng có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động của thị trường lao động" - bà đánh giá.
Chi phí tuyển dụng và đào tạo mới ngày càng tăng, trong khi mất đi lao động có kinh nghiệm đồng nghĩa với việc mất đi tri thức và hiệu suất tích lũy. Vì vậy, DN giữ được NLĐ sẽ có lợi thế rõ rệt về sự ổn định sản xuất cũng như chất lượng sản phẩm.
Không chỉ vậy, môi trường làm việc tốt còn góp phần xây dựng thương hiệu tuyển dụng - yếu tố ngày càng quan trọng trong cuộc cạnh tranh nhân lực. NLĐ có xu hướng lựa chọn những nơi không chỉ trả lương phù hợp mà còn mang lại cảm giác an toàn, được tôn trọng và có cơ hội phát triển. Theo bà Ngân Lý, mô hình "nhà máy xanh - NLĐ hạnh phúc" không nên được xem đơn thuần là hoạt động trách nhiệm xã hội mà cần được tích hợp vào chiến lược phát triển dài hạn của DN.
Thực tế, nhiều thị trường nhập khẩu lớn đã đặt ra các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe liên quan đến điều kiện lao động, phúc lợi và môi trường làm việc. Những DN không đáp ứng được các tiêu chí này có nguy cơ mất đơn hàng hoặc bị loại khỏi chuỗi cung ứng. Do đó, đầu tư cho NLĐ không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là đòi hỏi từ thị trường.
Bà Nguyễn Xuân Thùy, Quản lý Phát triển bền vững khu vực - Tập đoàn Maersk, cho rằng DN có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn bằng cách tối ưu chi phí, song để phát triển bền vững thì yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định. NLĐ không chỉ là nguồn lực mà còn là đối tác trên hành trình phát triển của DN.
Khi DN xây dựng được môi trường làm việc xanh, an toàn, nhân văn và giàu cơ hội phát triển, NLĐ sẽ không chỉ làm việc mà còn gắn bó lâu dài. Chính sự gắn bó ấy tạo nên sức mạnh nội tại - yếu tố mà không lợi thế cạnh tranh nào có thể thay thế.
Ông NGUYỄN TRỌNG HOÀNG, Giám đốc Điều hành Công ty TNHH Bao bì Phúc Thịnh:
Doanh nghiệp tự tái cấu trúc
Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, chúng tôi nhận thấy áp lực lớn nhất hiện nay không chỉ là chi phí đầu vào hay đơn hàng, mà còn là việc duy trì đội ngũ nhân sự ổn định và chất lượng. NLĐ ngày càng có nhiều lựa chọn hơn, vì vậy DN buộc phải thay đổi cách tiếp cận, không thể chỉ dựa vào mức lương mà còn phải quan tâm đến môi trường làm việc, cơ hội phát triển và sự gắn kết lâu dài của họ.
Thực tế tại DN chúng tôi cho thấy nếu có chiến lược nhân sự bài bản, đầu tư vào đào tạo và tạo điều kiện để NLĐ nâng cao tay nghề, hiệu quả sản xuất tăng lên rõ rệt. Nhưng không phải DN nào cũng đủ nguồn lực để làm điều đó, nhất là DN vừa và nhỏ.
Tôi cho rằng trong giai đoạn này, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ chính sách, từ việc đào tạo nghề đến kết nối cung - cầu lao động. DN cũng cần chủ động hơn, không chờ đợi mà phải tự tái cấu trúc, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản trị. Khi đó, DN mới có thể thích ứng và phát triển bền vững.
Ông DƯƠNG VIỆT LINH, Phó Giám đốc nền tảng tuyển dụng Việc Làm Tốt:
Các bên trung gian cần tham gia
Từ góc độ đơn vị kết nối lao động, chúng tôi nhận thấy thị trường việc làm đang có sự lệch pha khá rõ. DN thiếu nhân lực, song NLĐ lại khó tìm được việc phù hợp. Nguyên nhân là ở khoảng cách về kỹ năng, kỳ vọng thu nhập và cả sự thay đổi trong tư duy làm việc của lực lượng lao động trẻ.
Nhiều ứng viên hiện nay không chỉ tìm công việc ổn định mà còn quan tâm đến sự linh hoạt, cân bằng cuộc sống và cơ hội phát triển cá nhân. Trong khi đó, một số DN vẫn giữ cách tuyển dụng truyền thống, chưa thực sự thích nghi với xu hướng mới. Điều này khiến quá trình tuyển dụng kéo dài, chi phí tăng nhưng hiệu quả chưa cao.
Theo tôi, giải pháp không chỉ ở phía DN hay NLĐ, mà cần sự tham gia của các bên trung gian, như nền tảng tuyển dụng, cơ sở đào tạo... Việc cập nhật kỹ năng, định hướng nghề nghiệp từ sớm là rất quan trọng. DN cũng cần minh bạch hơn về nhu cầu, chế độ đãi ngộ để thu hút đúng nhân sự.
Theo bà Nguyễn Xuân Thùy, trong bối cảnh nền kinh tế chuyển dịch theo hướng phát triển bền vững, thông điệp ngày càng rõ ràng: DN muốn đi xa thì không thể đi một mình, mà phải đi cùng NLĐ bằng những hành động cụ thể, nhất quán và lâu dài.
(Còn tiếp)
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 9-6