Từ quy chế mới, tác giả sân khấu khao khát kiến tạo tác phẩm hay

Tác giả sân khấu TP HCM hào hứng với quy định mới về trại sáng tác kịch bản 2026 do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ban hành

Những hiến kế xoay quanh Thông tư số 11/2026/TT-BVHTTDL quy định định mức kinh tế - kỹ thuật hỗ trợ hoạt động sáng tác của văn nghệ sĩ tại các trại sáng tác phục vụ nhiệm vụ chính trị đang tạo nên sự quan tâm lớn trong giới sáng tác sân khấu TP HCM.

Hướng tới tác phẩm sống được trên sân khấu

Từ ngày 6-7-2026, khi thông tư chính thức có hiệu lực, hoạt động tổ chức trại sáng tác sẽ có một bộ tiêu chí và định mức cụ thể để triển khai. Với giới tác giả sân khấu TP HCM, lực lượng vốn nhiều năm quen với cách vận hành mang tính phong trào hoặc phụ thuộc từng đơn vị tổ chức, đây được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý.

"Điểm khiến nhiều tác giả sân khấu TP HCM quan tâm không nằm ở con số hỗ trợ, mà ở việc lần đầu tiên quy trình tổ chức một trại sáng tác được lượng hóa khá đầy đủ" - tác giả Trần Văn Hưng, Chi hội trưởng Chi hội Tác giả, nói.

Theo quy định mới, một trại sáng tác được xây dựng với quy mô chuẩn gồm 15 người trong 15 ngày, đi kèm hệ thống công việc từ khảo sát, truyền thông, tiếp nhận hồ sơ, xây dựng đề cương, thành lập hội đồng thẩm định, tổ chức tọa đàm chuyên đề đến tổng kết, đánh giá và cập nhật tác phẩm sau trại.

Điều này cho thấy cách tiếp cận mới: Tác phẩm không còn được hiểu đơn thuần là kết quả của cảm hứng cá nhân mà là sản phẩm sáng tạo cần có điều kiện lao động, cơ chế phản biện và quy trình hỗ trợ tương xứng.

Tác giả Đức Hiền cho rằng đây là thay đổi tích cực bởi thực tế nhiều năm qua, không ít trại sáng tác kết thúc nhưng số lượng tác phẩm được dàn dựng hoặc đi vào đời sống còn khiêm tốn.

"Việc yêu cầu thẩm định đề cương trước khi vào trại và đánh giá kết quả sau trại có thể giúp nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp của cả người tổ chức lẫn người sáng tác. Nhất là những kịch bản cải lương đi trại rất khiêm tốn, nay với quy định mới, đầu ra có sáng sủa hơn, nên chúng tôi rất tin tưởng" - soạn giả Đức Hiền nói.

Thay đổi tư duy "viết để hoàn thành"

TP HCM nhiều năm qua luôn là địa phương có đời sống sân khấu năng động, với hơn 50 tác giả chuyên nghiệp từ khi sáp nhập thêm Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương, chưa kể lực lượng hơn 20 cây bút trẻ. Tuy nhiên, lâu nay TP HCM cũng đối mặt với bài toán thiếu kịch bản mới.

Năm 2025, Hội đồng Nghệ thuật đã thẩm định 88 vở diễn, bằng chứng là đời sống sân khấu TP HCM rất năng động. Điều đáng mừng là trong số đó có 2/3 là kịch bản đã tham gia các trại sáng tác do Hội Sân khấu thành phố tổ chức.

Với quy định mới này, tin rằng đội ngũ tác giả trẻ, có năng lực sáng tạo sẽ có nhiều cơ hội được nuôi dưỡng trong môi trường sáng tác chuyên nghiệp.

Tác giả Đăng Minh cho rằng quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để trại sáng tác trở thành "phòng thí nghiệm nghệ thuật" thay vì nơi hoàn tất chỉ tiêu.

Đáng chú ý, thông tư xác định rõ định mức nhân công, thiết bị, vật liệu; đồng thời áp dụng thống nhất theo hệ thống vị trí việc làm chuyên ngành văn hóa theo quy định hiện hành.

Việc này không chỉ giúp minh bạch ngân sách mà còn gián tiếp thừa nhận lao động sáng tạo là một dạng lao động chuyên môn cần được tính toán khoa học.

Một số tác giả sân khấu tại TP HCM nhận định nếu triển khai tốt, các trại sáng tác tương lai hoàn toàn có thể trở thành nơi hình thành các dự án kịch bản dài hơi về lịch sử, đô thị, công nghiệp văn hóa, sân khấu học đường hoặc các vấn đề xã hội đương đại - những chủ đề đang cần thêm tác phẩm chất lượng.

Đầu tư cho sáng tác cũng là đầu tư cho thiết chế văn hóa

Ở góc nhìn rộng hơn, Thông tư số 11/2026/TT-BVHTTDL cho thấy một chuyển động đáng chú ý trong chính sách văn hóa: thay vì chỉ đầu tư cho biểu diễn, Nhà nước bắt đầu đi sâu hơn vào khâu tạo nguồn, tức quá trình hình thành tác phẩm. Tác giả Phạm Văn Đằng hiến kế: "Rất cần sự đầu tư thiết chế văn hóa gắn với các trại, để các chủ đề được viết sẽ tập trung hơn và đi đúng quỹ đạo phát triển".

PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái cho rằng điều này đặc biệt có ý nghĩa với sân khấu - lĩnh vực luôn chịu áp lực lớn về kịch bản. Một vở diễn thành công thường được nhìn thấy ở ánh đèn sân khấu nhưng giá trị cốt lõi lại bắt đầu từ bàn viết của tác giả, từ những ngày khảo sát, đối thoại chuyên môn, chỉnh sửa bản thảo và thử nghiệm tư duy nghệ thuật.

"Khi quy trình hỗ trợ sáng tác được chuẩn hóa, minh bạch và có cơ chế đánh giá rõ ràng, kỳ vọng không chỉ là những bản thảo được hoàn thành, mà là sự xuất hiện của những tác phẩm đủ sức đi vào đời sống, chạm đến công chúng và góp phần thực hiện các nhiệm vụ phát triển văn hóa trong giai đoạn mới" - PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái nhấn mạnh.

PGS-TS Trần Yến Chi hiến kế: "Khi kịch bản đã được góp ý, cần có cuộc gặp gỡ với các nhà sản xuất. Từ đó, chính tác giả nghe góp ý từ đơn vị đặt hàng, để sản phẩm ra đời đúng tầm".