Người đàn ông ngưng tim khi uống rượu, bác sĩ cảnh báo về ngộ độc methanol

(NLĐO)- Ngộ độc methanol làm bệnh nhân có thể đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, sau đó nhìn mờ, nhìn như có sương mù hoặc thấy trước mắt trắng xóa

Bệnh viện Đa khoa Đông Anh (Hà Nội) vừa thông tin về ca cấp cứu sau khi uống  rượu. Nam bệnh nhân 35 tuổi được đưa vào viện trong tình trạng hôn mê sâu sau khi uống một loại rượu ngoại. Khi nhập viện, bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy kịch: Hôn mê sâu, thở ngáp, nhịp thở rối loạn, da niêm mạc nhợt, hạ thân nhiệt, đại tiểu tiện không tự chủ. Ít phút sau, bệnh nhân ngừng tuần hoàn, mạch và huyết áp không đo được.

Methanol giết người âm thầm như thế nào?

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Oxy cao áp và Thể thao dưới nước) cho biết methanol là một loại cồn công nghiệp cực độc, thường bị lợi dụng để pha vào rượu giá rẻ hoặc rượu giả, gây mù mắt, hôn mê và tử vong, đặc biệt ở những người hay uống rượu nhưng khả năng tài chính hạn chế. 

Vậy cách methanol gây hại, bác sĩ "giải độc" như thế nào? Vì sao pha màu vào methanol chỉ giúp được một phần, và cần những giải pháp gì ở Việt Nam?

Methanol nhìn rất giống ethanol, cồn trong rượu bia: đều là chất lỏng trong suốt, dễ cháy, mùi cồn, nên nhiều người dễ nghĩ "cồn nào cũng như nhau". Tuy nhiên, ethanol ở liều vừa phải có thể uống được, còn methanol chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ gây tử vong hoặc mù vĩnh viễn.

Khi uống vào, methanol hấp thu nhanh qua dạ dày – ruột, vào máu và phân bố khắp cơ thể. Bản thân methanol chưa phải là chất độc mạnh nhất; "thủ phạm" chính là sản phẩm chuyển hóa của nó trong gan, chủ yếu là acid formic (acid formic, hay còn gọi là axit kiến).

Quá trình gây độc diễn ra qua hai bước chính:

- Enzyme alcohol dehydrogenase (ADH) trong gan biến methanol thành formaldehyde – chất rất độc, gây tổn thương tế bào, nhưng không tồn tại lâu.

- Enzyme aldehyde dehydrogenase (ALDH) tiếp tục biến formaldehyde thành acid formic – đây mới là chất độc chính gây tổn thương nặng trong ngộ độc methanol.

Acid formic tích tụ trong máu gây ra hai hậu quả lớn:

- Máu bị toan hóa: pH máu giảm, hệ thống sinh học trong tế bào rối loạn, tim dễ loạn nhịp, huyết áp tụt, người bệnh thở nhanh, thở sâu để cố "đẩy" bớt khí CO₂ ra ngoài.

- Ức chế việc tạo năng lượng trong tế bào: Acid formic ức chế một enzyme quan trọng trong ti thể – nơi sản xuất năng lượng cho tế bào. Kết quả là tế bào rơi vào tình trạng "thiếu oxy kiểu giả nghẹt": trong máu vẫn có oxy, nhưng tế bào không dùng được, lâu dần dẫn đến tổn thương hoặc chết tế bào.

Những cơ quan cần nhiều năng lượng như não, dây thần kinh thị giác, tim, thận là những "nạn nhân" đầu tiên. Người bệnh có thể đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, sau đó xuất hiện nhìn mờ, nhìn như có sương mù, như "tuyết rơi" hoặc thấy trước mắt trắng xóa. Đây là dấu hiệu tổn thương dây thần kinh thị giác. Nếu không được điều trị kịp, tổn thương này thường không hồi phục, dẫn đến mù vĩnh viễn. Khi tổn thương não và tim nặng hơn, có thể hôn mê, ngừng thở, ngừng tim, thậm chí tử vong.

Nguy hiểm nhất của ngộ độc methanol là giai đoạn "êm" sau khi uống. Người bệnh không "gục ngay" như với rượu say thông thường. Trong vài giờ đầu, triệu chứng rất giống say rượu bình thường: hơi chếnh choáng, buồn nôn, choáng váng, nên dễ chủ quan. Sau khoảng 12–24 giờ (thậm chí lâu hơn nếu trong rượu có cả ethanol), khi methanol đã được chuyển nhiều thành acid formic, người bệnh mới bắt đầu đau đầu nhiều, nôn, khó thở, rối loạn ý thức, nhìn mờ. Lúc đó, tổn thương đã nặng, điều trị rất khó, di chứng nặng.

Cảnh giác với rượu không rõ nguồn gốc

Với những người thu nhập thấp, thường uống rượu rẻ, rượu "quê", rượu trôi nổi không rõ nguồn gốc, nguy cơ gặp methanol còn cao hơn. Rượu thật được nấu từ gạo, ngô, mía… đúng cách vẫn có thể chứa một lượng nhỏ methanol, nhưng ở mức rất thấp, không gây ngộ độc cấp tính. Trong khi đó, rượu giả, pha bằng cồn công nghiệp lại hay dùng methanol vì rẻ hơn ethanol, nhưng vẫn tạo được cảm giác "nặng", nhanh say, khiến người uống khó nghi ngờ.

Mỗi ly rượu rẻ tiền, không nhãn mác, không hóa đơn, không kiểm định, thực chất có thể là "liều thuốc độc" mà người uống không hề biết.

Ngộ độc methanol rất nguy hiểm, nhưng nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng, vẫn có thể cứu sống người bệnh, giảm nguy cơ mù và các di chứng thần kinh nặng.

Trong các ca ngộ độc nặng, lọc máu là một trong những biện pháp quan trọng nhất. Lọc máu giúp loại nhanh methanol và acid formic ra khỏi tuần hoàn, đồng thời điều chỉnh rối loạn điện giải, ổn định toan kiềm, hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn. Hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào thời gian đến viện. Nếu bệnh nhân đến sớm, khi mới đau đầu, mờ mắt nhẹ, toan máu chưa quá nặng, việc dùng thuốc giải độc và lọc máu có thể cứu sống và giảm nguy cơ mù. Nếu đến muộn, khi đã hôn mê sâu, toan máu nặng, tổn thương não và dây thần kinh thị giác thường đã không thể đảo ngược; dù có qua cơn nguy kịch, bệnh nhân vẫn có thể bị mù, suy não, tàn phế.