Vạn Thịnh Phát

Tại phiên phúc thẩm giai đoạn 2 đại án Tập đoàn Vạn Thịnh Phát diễn ra tại TAND Cấp cao tại TP HCM, một trong những khoảnh khắc ám ảnh nhất là khi bà Trương Mỹ Lan nhiều lần tha thiết nói về việc khắc phục hậu quả.

Trong suốt phần trình bày kháng cáo, bị cáo liên tục nhắc đến mong muốn xử lý tài sản, thu xếp nguồn tiền để đảm bảo quyền lợi cho hàng chục nghìn trái chủ. Những cụm từ "khắc phục", "trách nhiệm", "mong HĐXX xem xét" được lặp đi lặp lại. Giữa không gian phòng xử vốn nặng nề bởi những con số thiệt hại lên đến hàng chục nghìn tỉ đồng, sự tha thiết ấy như vừa cố gắng níu kéo, vừa như sự hối hận muộn màng.

Thế nhưng, khi các bên tranh luận về tính khả thi của việc thu hồi tài sản, về hậu quả đã xảy ra và mức độ thiệt hại đặc biệt lớn, không khí lại trở nên thực tế và khắt khe hơn. Những con số, tài liệu, căn cứ pháp lý được nhắc lại như lời nhắc rằng hậu quả không còn ở thì tương lai.

Khoảnh khắc bị cáo nói lời sau cùng, giọng chậm và nhiều lần ngắt quãng, càng khiến người dự khán cảm nhận rõ sự đối lập khi một bên là mong muốn khắc phục, một bên là thực tế pháp lý đã định hình. Và có lẽ, chính sự chênh lệch giữa lời hứa khắc phục và thời điểm nó được đưa ra đã trở thành dư âm day dứt nhất của phiên tòa.

Xuyên Việt Oil

Một khoảnh khắc đáng nhớ tại phiên phúc thẩm vụ án xảy ra ở Công ty Xuyên Việt Oil là khi bà Mai Thị Hồng Hạnh, cựu chủ tịch công ty, trình bày kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt.

Chi tiết này đặc biệt gây chú ý bởi ở phiên sơ thẩm trước đó, bị cáo từng bày tỏ mong muốn nhận mức án cao nhất, thậm chí xin gánh cả phần trách nhiệm cho người em gái xã hội là Nguyễn Thị Như Phương, cựu phó giám đốc công ty, trong cùng vụ án. Sự thay đổi quan điểm giữa hai cấp xét xử cho thấy bước chuyển từ thái độ mang tính cảm xúc sang sự cân nhắc thực tế hơn về quyền lợi pháp lý của bản thân.

Diễn biến tiếp theo của phiên tòa càng làm rõ tính chất đáng chú ý của cấp phúc thẩm. HĐXX đã quyết định giảm án cho hầu hết các bị cáo có kháng cáo, sau khi xem xét các tình tiết giảm nhẹ và nỗ lực khắc phục hậu quả.

Trong số đó, trường hợp ông Lê Đức Thọ, cựu Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, thu hút nhiều quan tâm khi được giảm 7 năm tù, từ tổng mức 28 năm ở bản án sơ thẩm xuống còn 21 năm. Bên cạnh đó, một số bị cáo khác, trong đó có các cựu lãnh đạo cấp vụ thuộc Bộ Công Thương, cũng được điều chỉnh giảm hình phạt.

Những quyết định này không làm thay đổi bản chất nghiêm trọng của vụ án, nhưng cho thấy quá trình xét xử phúc thẩm đã cân nhắc toàn diện các yếu tố pháp lý và nhân thân, tạo nên một dấu ấn đáng chú ý trong tiến trình xử lý vụ án.

Nguyễn Thúc Thuỳ Tiên

Tại phiên xét xử hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên ở TAND TP HCM, khoảnh khắc gây nhiều bàn luận nhất không nằm ở phần tranh luận pháp lý mà ở những lần nở nụ cười của bị cáo ngay khi đứng ở bục khai báo.

Những nụ cười xuất hiện giữa lúc phiên tòa đang đề cập đến hành vi lừa dối khách hàng và phần xin lỗi của bị cáo dành cho những người bị ảnh hưởng. Sự đối lập giữa biểu cảm trên gương mặt và nội dung lời nói – vốn là những lời nhận trách nhiệm, bày tỏ hối hận, khiến không khí phòng xử có phần khựng lại. Nhiều ánh mắt hướng về phía bị cáo, như chờ đợi một lời giải thích.

Ở phần trình bày sau đó, bị cáo tiếp tục nói lời xin lỗi, thừa nhận sai sót và mong được xem xét các tình tiết giảm nhẹ. Tuy nhiên, chính khoảnh khắc "khó hiểu" ấy lại trở thành chi tiết được nhắc đến nhiều nhất sau phiên xử. Trong một không gian vốn nghiêm cẩn và căng thẳng, mỗi cử chỉ nhỏ đều có thể mang sức nặng lớn hơn bình thường.

Phiên tòa vì thế không chỉ là nơi phân định đúng – sai bằng các chứng cứ và điều khoản luật định, mà còn là nơi công chúng quan sát thái độ của người đứng trước bục khai báo. Một nụ cười, dù vô tình hay phản xạ căng thẳng, khi đặt cạnh những lời xin lỗi vì đã lừa dối khách hàng, đã tạo nên hình ảnh đối lập đầy ám ảnh.

Khoảnh khắc ấy, suy cho cùng, cho thấy trước pháp luật, không chỉ hành vi mà cả thái độ cũng được soi chiếu rất kỹ – đặc biệt với những người từng là hình mẫu trong mắt công chúng.

220.637 phiếu thử nghiệm thực phẩm đe dọa sức khoẻ cộng đồng

Phiên tòa xét xử 100 bị cáo trong vụ làm giả phiếu kiểm nghiệm thực phẩm tại TAND TPHCM để lại nhiều khoảnh khắc khó quên, cả về quy mô lẫn cảm xúc.

Đáng nhớ nhất là thời điểm HĐXX thẩm vấn và công bố con số hơn hàng trăm nghìn phiếu kiểm nghiệm bị làm giả. Khi các số liệu về số lượng phiếu phát hành, số tiền thu lợi bất chính lên đến hàng trăm tỉ đồng được đọc lên giữa phòng xử, không khí trở nên nặng nề. Nhiều bị cáo cúi đầu, có người bật khóc khi nghe phân tích hậu quả của hành vi đối với môi trường kinh doanh và niềm tin của người tiêu dùng.

Khoảnh khắc các bị cáo giữ vai trò chủ chốt thừa nhận hành vi phạm tội cũng gây chú ý. Trước bục khai báo, họ nói lời xin lỗi, bày tỏ sự ăn năn sau khi điều hành hoạt động cấp khống kết quả kiểm nghiệm trong thời gian dài. Sự tương phản giữa những con số lợi nhuận khổng lồ và thái độ cúi đầu nhận lỗi tạo nên hình ảnh ám ảnh tại phiên xử.

Đặc biệt, khi bản án được tuyên, phòng xử gần như lặng đi. Những mức án nghiêm khắc dành cho người cầm đầu cho thấy quan điểm xử lý mạnh tay đối với hành vi làm giả tài liệu trong lĩnh vực kiểm nghiệm thực phẩm, lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng. Với số lượng bị cáo đông hiếm thấy và khối lượng hồ sơ đồ sộ, phiên tòa này trở thành một trong những đại án gây chú ý tại TP HCM thời gian qua.