Cảnh giác trước thông tin giả mạo do AI tạo lập

Trong kỷ nguyên số hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) đã mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng mở ra những mối đe dọa nghiêm trọng. Một trong số đó là việc kẻ xấu lợi dụng AI để tạo nội dung giả mạo, như deepfake - kỹ thuật sử dụng AI để ghép khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh vào video hoặc âm thanh giả.

Gây ngộ nhận, hoang mang

Tại Việt Nam, vấn đề này ngày càng nhức nhối, nhất là khi các thế lực thù địch sử dụng deepfake để xuyên tạc tình hình đất nước, bôi nhọ lãnh đạo Đảng và Nhà nước, nhằm gây ngộ nhận và hoang mang trong dư luận. Deepfake không chỉ dùng để lừa đảo tài chính mà còn phục vụ mục đích chính trị - xã hội, đe dọa an ninh quốc gia.

Trong bối cảnh nhiều người lạm dụng AI, việc tạo nội dung giả mạo đã trở thành mối đe dọa lớn đối với an ninh thông tin và ổn định xã hội. Trang Thoibao.de, do Lê Trung Khoa thành lập và điều hành từ Berlin - Đức, là một ví dụ điển hình.

Lê Trung Khoa (vừa bị xử phạt 17 năm tù và đang bị truy nã) tự xưng là "tổng biên tập" Thoibao.de. Trang web này tập trung vào các chủ đề chính trị, kinh tế, xã hội Việt Nam với góc nhìn phê phán, thường đăng tải bài viết và video có nội dung xuyên tạc tình hình đất nước. Đáng chú ý, các video do AI tạo ra, sử dụng công nghệ deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói của một số lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đã gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng.

Lê Trung Khoa đã sử dụng AI để cắt ghép, dựng video giả mạo, giật tít gây sốc nhằm thu hút lượt xem. Ví dụ, các clip giả mạo phát biểu của lãnh đạo, xuyên tạc nội dung về chính sách kinh tế, chống tham nhũng hoặc quan hệ quốc tế, khiến người xem dễ bị lừa dối. Điều này dẫn đến việc suy giảm niềm tin vào thông tin chính thống, tạo tâm lý hoài nghi và bất ổn xã hội. Theo cơ quan an ninh, hàng ngàn bài viết và video từ trang Thoibao.de đã lan truyền trên mạng xã hội, ảnh hưởng đến hàng triệu người dùng - chủ yếu tại Việt Nam.

Các video và thông tin do AI tạo ra còn gây tác hại hơn khi bôi nhọ uy tín lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đe dọa an ninh quốc gia. Cơ quan chức năng đã xác định đây là hành vi có chủ đích, biến không gian mạng thành công cụ chống phá bài bản. Tác hại lan rộng khi các video này được chia sẻ trên Facebook, TikTok, gây chia rẽ nội bộ và làm xói mòn sức mạnh đoàn kết dân tộc.

Video và thông tin do AI tạo ra còn gây tác hại lâu dài là đe dọa an ninh mạng và không gian số lành mạnh. Các video này khai thác hiệu ứng lan truyền nhanh chóng, với một clip có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Chúng không chỉ ảnh hưởng cá nhân mà còn có thể bị lợi dụng trong chiến tranh thông tin, tương tự các trường hợp quốc tế. Sự tồn tại của các trang như Thoibao.de cho thấy cần tăng cường giám sát quốc tế.

Cần hành động đồng bộ

Hiện nay, AI gần như đã trở thành công cụ chống phá có hệ thống, gây hoang mang, bôi nhọ lãnh đạo và đe dọa sự ổn định của quốc gia.

Tác hại đầu tiên là gây ngộ nhận về tình hình đất nước. Kẻ xấu có thể tạo video giả mạo về các sự kiện kinh tế, xã hội, như bịa đặt thông tin về lạm phát, thiên tai hoặc xung đột nội bộ, khiến dư luận hoang mang, dẫn đến hành vi tiêu cực như tích trữ hàng hóa, rút tiền hàng loạt...

Nghiêm trọng hơn, deepfake thường nhắm vào lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Kẻ xấu giả mạo phát biểu của các lãnh đạo, như ghép lời nói sai trái vào video, nhằm bôi nhọ uy tín, tạo hình ảnh "tham nhũng" hoặc "bất lực". Chẳng hạn, các thế lực thù địch dựng video lãnh đạo "phát biểu sai sự thật" về chính sách ngoại giao hoặc an ninh, gây chia rẽ nội bộ và làm xói mòn niềm tin của nhân dân vào Đảng.

Để phòng chống việc này, chúng ta cần hành động đồng bộ từ cá nhân đến Nhà nước. Trước hết, nâng cao nhận thức cộng đồng là chìa khóa. Người dân cần học cách nhận diện deepfake: Chú ý chuyển động khuôn mặt thiếu tự nhiên, miệng không khớp âm thanh, ánh sáng bất thường, hoặc nền mờ méo. Cần áp dụng nguyên tắc "xác minh kép": Không tin ngay video lạ, gọi lại qua kênh chính thức, hỏi chi tiết chỉ người thật biết và trì hoãn hành động khẩn cấp. Bên cạnh đó, hạn chế chia sẻ hình ảnh, giọng nói cá nhân trên mạng để tránh bị lợi dụng huấn luyện AI.

Về công nghệ, đầu tư phát hiện deepfake là việc cần thiết. Sử dụng phần mềm AI phân tích nội dung, tìm điểm không nhất quán, hoặc công cụ như hình mờ kỹ thuật số để gắn nhãn nội dung giả. Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok nên bắt buộc gắn nhãn AI và Chính phủ yêu cầu nhà phát triển tích hợp biện pháp bảo vệ từ gốc.

Pháp lý đóng vai trò quan trọng. Cần hoàn thiện luật chuyên biệt, xử phạt nghiêm nền tảng không kiểm soát nội dung, đồng thời hợp tác quốc tế để chia sẻ công nghệ chống deepfake. Các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát, triển khai chiến dịch truyền thông và ứng dụng AI để lọc tin giả.

Phòng chống deepfake đòi hỏi sự chung tay: Cá nhân tỉnh táo, xã hội giáo dục, Nhà nước hành động quyết liệt. Chỉ như vậy, chúng ta mới bảo vệ được không gian số lành mạnh, duy trì niềm tin và ổn định quốc gia trước "cơn bão" AI giả mạo.