CHẠY ĐUA VỚI "GIỜ VÀNG" CỨU NGƯỜI (*): Hoàn thiện mạng lưới cấp cứu

Những ca bệnh ngừng tuần hoàn ngoại viện được cứu sống cho thấy chỉ khi chuỗi cấp cứu được triển khai liên tục, không đứt gãy ở bất kỳ khâu nào, người bệnh mới có cơ hội sống.

Cuộc đua với tổn thương

Theo TS-BS Lê Ngọc Duy, Trưởng Khoa Cấp cứu và Chống độc - Bệnh viện Nhi Trung ương (TP Hà Nội), đuối nước là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em từ 5-14 tuổi; mỗi năm Việt Nam ghi nhận gần 2.000 trẻ tử vong do đuối nước. Với ngạt nước và ngừng tuần hoàn, 4 phút đầu tiên kể từ khi nạn nhân ngừng thở được xem là "thời gian vàng" quyết định cơ hội sống còn và nguy cơ tổn thương não. Trong cấp cứu ngạt nước, nguyên tắc quan trọng nhất là nhanh và đúng, không chờ đủ phương tiện hay thủ tục, mà phải tận dụng mọi khả năng để giữ lại "giờ vàng" cho người bị nạn. Theo một bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai, với nhiều bệnh lý cấp tính, khi can thiệp vượt quá "giờ vàng", tổn thương đã hình thành sẽ không còn khả năng hồi phục, để lại di chứng nặng nề hoặc dẫn tới tử vong.

Nhận định này cũng được minh chứng rõ ràng qua thực hành lâm sàng tại các trung tâm hồi sức chuyên sâu. Theo PGS-TS Đỗ Văn Chiến, Phó Chủ nhiệm Khoa Hồi sức Tim mạch - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, ngừng tuần hoàn ngoại viện là tình huống có tỉ lệ tử vong rất cao. Thống kê quốc tế cho thấy tỉ lệ sống sót chỉ khoảng 8%-12%, trong đó số bệnh nhân hồi phục không di chứng thần kinh nặng chỉ chiếm 3%-5%. "Mỗi phút không có tuần hoàn hiệu quả đều làm tăng nguy cơ tử vong và tổn thương não không hồi phục. Ép tim sớm tại cộng đồng, hồi sinh bền bỉ ở tuyến trước và can thiệp chuyên sâu ở tuyến cuối tạo thành một chuỗi mắt xích không thể thiếu" - PGS Chiến nhấn mạnh.

Để minh họa rõ cho điều này, PGS Chiến chia sẻ trường hợp người đàn ông 51 tuổi (ngụ tỉnh Thanh Hóa) bất ngờ mất ý thức, ngã gục xuống nền nhà khi đang ăn sáng. Khi được phát hiện, bệnh nhân đã ngừng tuần hoàn. Chủ quán ăn nhanh trí ép tim ngoài lồng ngực, duy trì liên tục trong thời gian chờ xe cấp cứu vận chuyển đến bệnh viện.

Không để đứt gãy "giờ vàng"

Nếu trong cấp cứu tim mạch, từng phút quyết định khả năng hồi phục của não và cơ tim thì ở chấn thương, thời gian gắn trực tiếp với sự sống còn của người bệnh ngay từ những phút đầu tiên.

Theo bác sĩ Hoàng Phong Mỹ, Trưởng Khoa Phẫu thuật Hàm mặt - Bệnh viện Việt Nam - Cu Ba (TP Hà Nội), với ca cấp cứu do chấn thương, ê-kíp cấp cứu phải can thiệp tức thì để cứu sống người bệnh. Sau đó, các bác sĩ tiếp tục đánh giá toàn diện những tổn thương nguy hiểm khác như chấn thương sọ não, cột sống, ngực và ổ bụng, nhằm xác định chính xác vị trí và mức độ tổn thương để xử trí kịp thời. Theo bác sĩ Mỹ, nguyên tắc bất di bất dịch trong cấp cứu là cứu sống trước, phục hồi chức năng và thẩm mỹ sau. Chỉ khi "giờ vàng" cho các tổn thương nguy hiểm được giữ trọn, những can thiệp tiếp theo mới thực sự có ý nghĩa đối với cuộc sống lâu dài của người bệnh. Theo bác sĩ Đỗ Anh Sơn, Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, việc đặt ECMO (tim phổi nhân tạo) và can thiệp mạch vành khẩn cấp có ý nghĩa quan trọng trong giảm tổn thương não khi tim chưa thể đảm nhiệm chức năng bơm máu. Từ thực tiễn cấp cứu, các bác sĩ nhấn mạnh việc giữ được "giờ vàng" không chỉ là trách nhiệm của bệnh viện tuyến cuối, mà là một chuỗi liên hoàn, từ nhận biết sớm trong cộng đồng, sơ cứu ban đầu đúng cách, vận chuyển kịp thời, cho đến quyết định can thiệp nhanh chóng và chính xác của ê-kíp y tế.

Trong thực tế cấp cứu, thời gian không chờ đợi bất kỳ ai. Dù chưa xác định được danh tính, chưa có bảo hiểm hay hoàn tất thủ tục tài chính, người bệnh vẫn được can thiệp kịp thời, bởi mỗi quyết định được đưa ra trong khoảnh khắc ngắn ngủi đều nhằm giữ lại cơ hội sống mong manh nhất. Khi chuỗi cấp cứu không bị đứt gãy, cơ hội sống không còn phụ thuộc vào may rủi, mà được tạo nên bằng những hành động đúng lúc, đúng chỗ và không chậm trễ.

Nâng cấp cấp cứu ngoại viện

TP HCM vừa khởi công xây dựng Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM mới tại Cụm Y tế chuyên sâu Tân Kiên nhằm hoàn thiện mạng lưới cấp cứu ngoại viện trên địa bàn thành phố. Công trình được kỳ vọng góp phần giảm tải cho khu vực nội đô, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ cấp cứu kịp thời cho người dân tại cửa ngõ phía Tây, khu vực có mật độ giao thông cao và tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn.

Theo Sở Y tế TP HCM, sau sáp nhập, TP HCM trở thành đô thị đặc biệt với diện tích hơn 6.772 km² và dân số trên 13,7 triệu người. Quá trình đô thị hóa nhanh, cùng sự gia tăng dân số và phương tiện giao thông, khiến nguy cơ tai nạn và các tình huống y tế khẩn cấp ngày càng lớn, đòi hỏi hệ thống cấp cứu ngoại viện phải được mở rộng và nâng cấp tương xứng với quy mô siêu đô thị. Sở Y tế TP HCM đã ban hành Kế hoạch phát triển mạng lưới Trạm cấp cứu 115 vệ tinh giai đoạn 2025-2027. Theo đó, thành phố sẽ đầu tư ít nhất 70 trạm cấp cứu vệ tinh mới, ưu tiên bố trí tại khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Các trạm được thiết kế với bán kính hoạt động tối đa 20 km, hướng tới mục tiêu rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường xuống dưới 15 phút, yếu tố then chốt quyết định hiệu quả cứu sống người bệnh.

Ngoài ra, TP HCM sẽ thống nhất đầu số cấp cứu 115 trên toàn địa bàn, nâng cấp hệ thống tổng đài, bổ sung phương tiện, đẩy mạnh đào tạo nhân lực và từng bước nghiên cứu triển khai các loại hình cấp cứu đường không, đường thủy phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, hệ thống tiếp nhận và điều phối cấp cứu sẽ được nâng cấp theo hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, góp phần tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động.

BSCKII Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM, cho biết thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành hệ thống cấp cứu ngoại viện chuyên nghiệp, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, có khả năng điều phối thời gian thực, kết nối đồng bộ giữa tổng đài, lực lượng cấp cứu và các bệnh viện. Đồng thời nâng cao năng lực ứng phó thảm họa, chú trọng nhân rộng kỹ năng sơ cứu cho người dân trước các tình huống y tế khẩn cấp. Các chuyên gia cấp cứu trực tiếp hướng dẫn kỹ năng sơ cứu đối với những tình huống thường gặp trong đời sống như ngưng tim, ngưng thở, hóc dị vật, chấn thương, chảy máu...

Thông qua các lớp huấn luyện này, trung tâm không chỉ truyền đạt kiến thức, kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của sơ cấp cứu ban đầu. Mỗi người dân được trang bị kỹ năng sơ cứu chính là thêm một "mắt xích" quan trọng trong chuỗi cấp cứu, giúp người bệnh có thêm cơ hội sống trước khi lực lượng y tế chuyên nghiệp tiếp cận hiện trường. 

____________

(*) Xem Báo Người Lao Động số ra từ ngày 24-1