Chạy đua với "giờ vàng" cứu người (*): Những khoảng trống đáng tiếc

Trong cấp cứu, có những khoảnh khắc mà sự sống được tính không phải bằng giờ, bằng từng phút, thậm chí từng giây. Sặc, hóc dị vật hay đuối nước là những tai nạn tưởng chừng đơn giản, có thể xảy ra bất ngờ, ở bất cứ đâu như trong bữa ăn gia đình, tại trường học, hay ngay trong chính ngôi nhà quen thuộc.

Xử trí kịp thời

Khi đường thở bị tắc, não bắt đầu thiếu ô xy và "giờ vàng" cứu người khởi động ngay tại hiện trường. Nhận biết sớm và xử trí đúng trong những phút đầu tiên có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Một lá thư ngắn gọn nhưng đầy xúc động được cháu ngoại của bà V.T.H.Y (63 tuổi, ngụ TP HCM) gửi đến Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM sau khi bà hồi phục hoàn toàn và được xuất viện. "Em không thể diễn tả hết sự biết ơn và lòng ngưỡng mộ đối với các anh chị trong kíp cấp cứu hôm đó… Em biết ơn các anh chị rất nhiều" - cháu bà Y. viết trong thư. Vài tháng trước, bà Y. bất ngờ khó thở, nôn ra máu rồi rơi vào hôn mê tại nhà. Không khí căng thẳng bao trùm, người thân hoảng hốt và ngay lúc ấy một cuộc gọi khẩn cấp được chuyển tới Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM.

Chưa đầy vài phút, kíp cấp cứu gồm bác sĩ (BS) Hà Trung Đạo, điều dưỡng Nguyễn Hữu Hòa và lái xe Nguyễn Thanh Phú đã lên đường đến nhà bệnh nhân. Ngay khi có mặt, ê-kíp thực hiện việc hồi sức tim phổi nâng cao, dõi theo từng nhịp thở, nhịp tim của bệnh nhân.

Tám phút căng thẳng trôi qua, nhịp tim và huyết áp của bà Y. dần ổn định. Sau đó, kíp cấp cứu nhanh chóng đưa bà tới Bệnh viện Gia An 115, nơi các bác sĩ tiếp tục chăm sóc tích cực. Sau vài ngày, bà Y. hồi phục hoàn toàn, không để lại di chứng thần kinh và đã trở lại sinh hoạt bình thường. Chứng kiến phép mầu ấy, cháu của bà Y. đã gửi một lá thư cảm ơn tới Trung tâm Cấp cứu 115. "Giờ nhớ lại, em vẫn rùng mình vì mọi chuyện xảy ra chỉ trong vài phút. Nếu các y, bác sĩ không đến kịp, có lẽ em đã không còn ngoại. Em vẫn hay nói đùa với ngoại rằng chính các anh chị là những người đưa ngoại từ cõi chết trở về" - cháu ngoại bà Y. xúc động bày tỏ.

Theo BS Hà Trung Đạo, trong những trường hợp ngừng tim ngoài bệnh viện, mỗi phút trôi qua là một cơ hội sống mất đi. Phản ứng nhanh, phối hợp nhịp nhàng và sơ cứu đúng kỹ thuật ngay tại hiện trường có thể tạo nên sự khác biệt. "Lá thư cảm ơn của gia đình bà Y. là nguồn động viên quý giá với kíp cấp cứu 115, nhắc nhở đội ngũ y tế về ý nghĩa của từng phút giây trong hành trình cứu người, nơi mà mỗi giây trôi qua đều có thể trở thành "giờ vàng" quyết định mạng sống" - BS Đạo chia sẻ.

"Giờ vàng" đôi khi còn bắt đầu từ chính cuộc gọi cầu cứu. Trước đó, một cụ ông 85 tuổi (ngụ TP HCM) bất ngờ bị sặc thức ăn, khó thở rồi ngừng thở tại nhà. Trong lúc hoảng loạn, người thân đã gọi đến tổng đài 115. Thời điểm đó, bệnh nhân bất tỉnh, tím tái nên các nhân viên điều phối đã hướng dẫn kỹ thuật ép ngực qua video call cho người nhà trong lúc chờ xe cứu thương. Nhờ làm đúng theo hướng dẫn, khi đội cấp cứu đến nơi, nạn nhân đã thở lại bình thường, mạch ổn định, môi hồng và chi ấm. Sau đó ông được chuyển đến Bệnh viện Nguyễn Tri Phương tiếp tục điều trị.

BSCK2 Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM, cho biết dị vật đường thở (những vật lạ gây tắc nghẽn khí quản) là nguyên nhân chính khiến nạn nhân ngừng thở và có thể gây tổn thương nghiêm trọng nếu không được sơ cứu kịp thời. BS Long nhấn mạnh vai trò quan trọng của sơ cứu ban đầu khi người dân biết cách thực hiện các kỹ thuật cơ bản hoặc được hướng dẫn từ tổng đài ngay lập tức, khả năng cứu sống nạn nhân tăng lên rất nhiều.

"5 vỗ lưng, 5 ấn ngực"

Mới đây, một bé gái 3 tuổi bị sặc thức ăn tại nhà trẻ, rơi vào hôn mê, ngưng thở. Dù được đưa đi cấp cứu, bé đã không qua khỏi.

BS Nguyễn Thắng Nhật Tuệ, Trưởng Khoa Cấp cứu - Bệnh viện Gia An 115 (TP HCM), cho biết sau khi xảy ra sự cố, bé được đưa qua hai trạm y tế trước khi gọi cấp cứu 115. Khi lực lượng cấp cứu tiếp cận, bé đã trong tình trạng ngừng tim, ngừng thở, đồng tử giãn, không còn phản xạ. Dù được hồi sức tim phổi tích cực trong hơn 70 phút, bé vẫn không qua khỏi, để lại nỗi đau cho gia đình và người thân

Đây cũng là trường hợp cho thấy tầm quan trọng của "giờ vàng" của hệ thống cấp cứu ngoại viện chuyên nghiệp. BS Tuệ trăn trở đây không chỉ ở sự cố mà còn là những "khoảng trống" trong chuỗi phát hiện xử trí và hỗ trợ ban đầu. Những phút đầu tiên luôn là "thời khắc vàng" nếu không được xử lý đúng cách, thì khả năng cứu sống bệnh nhân sẽ giảm đi đáng kể. BS Tuệ khuyến cáo khi trẻ bị sặc, cần gọi ngay tổng đài 115 và thực hiện theo hướng dẫn, tuyệt đối không cho uống nước hay cố móc họng. Cần thực hiện phương pháp "5 vỗ lưng, 5 ấn ngực" đúng kỹ thuật cho đến khi dị vật được tống ra ngoài. Khi trẻ tím tái, mất phản xạ, phải ép tim ngay dưới sự hướng dẫn của điều phối viên 115, không tự chuyển trẻ đi mà chưa đánh giá ban đầu. Đáng chú ý, giáo viên và bảo mẫu nên được tập huấn định kỳ các kỹ năng sơ cứu sặc, nghẹn, hóc dị vật, ép tim, thổi ngạt, đồng thời quan sát trẻ sát sao trong giờ ăn thời điểm rủi ro cao nhất.

Ngoài ra, tuyến y tế cơ sở cần duy trì nhân sự trực, sẵn sàng hỗ trợ cấp cứu ban đầu và cập nhật thường xuyên quy trình xử trí ngưng thở, ngưng tim ở trẻ. 

Đào tạo sơ cứu cộng đồng: Yêu cầu cấp bách

Theo Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM, mỗi năm, có hàng trăm nạn nhân được cứu sống nhờ sơ cứu ban đầu đúng kỹ thuật và sự hướng dẫn kịp thời từ tổng đài 115. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra do người chứng kiến thiếu kiến thức sơ cứu, chần chừ hoặc xử trí sai cách. Vì vậy, cần tăng cường đào tạo sơ cứu cộng đồng trở thành yêu cầu cấp thiết. Từ việc xử trí dị vật đường thở, ép tim, thổi ngạt đến ý thức gọi tổng đài 115 và phối hợp với điều phối viên, mỗi người dân đều có thể trở thành "cứu tinh" ngay tại hiện trường.

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 24-1