Chạy đua với "giờ vàng" cứu người: Nỗ lực giữa trùng khơi

Ở ngoài biển đảo xa xôi, với những ca đột quỵ hay chấn thương nặng, việc cấp cứu bệnh nhân bị thử thách bởi khoảng cách địa lý. Khi đất liền ở cách xa hàng trăm hải lý, từng phút trôi qua không chỉ là sự nỗ lực tối đa của đội ngũ y tế mà còn là hành trình gian nan vượt sóng gió, để đưa người bệnh đến nơi có thể cứu sống họ.

Những chuyến bay cận kề sinh tử

0 giờ 30 phút, một chuyến bay đặc biệt cất cánh trong đêm. Trên khoang trực thăng là một bệnh nhân trẻ tuổi đang hôn mê sâu, nghi nhiễm trùng thần kinh trung ương, căn bệnh có thể cướp đi sinh mạng chỉ trong vài giờ nếu không được điều trị chuyên sâu kịp thời.

Bệnh nhân là V.N.P.A. (20 tuổi), đang làm việc trên đảo Sinh Tồn. Trưa 14-1, anh A. đột ngột co giật toàn thân, sốt cao, nhanh chóng rơi vào rối loạn ý thức rồi hôn mê. Đến 16 giờ cùng ngày, bệnh nhân được đưa vào Bệnh xá đảo Sinh Tồn trong tình trạng nguy kịch. Nhận thấy diễn tiến nhanh và phức tạp, các y - bác sĩ trên đảo lập tức kích hoạt hội chẩn từ xa với Bệnh viện Quân y 175. Qua hệ thống telemedicine (y tế từ xa), các chuyên gia xác định đây là rối loạn ý thức cấp tính, nghi nhiễm trùng thần kinh trung ương nặng, nguy cơ tử vong rất cao nếu không gấp rút đưa bệnh nhân về đất liền điều trị chuyên sâu.

Quy trình cấp cứu đường không được kích hoạt ngay trong đêm. Trong thời gian chờ phương tiện, bệnh nhân được điều trị tích cực tại chỗ, đặt nội khí quản, hỗ trợ thở máy, kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt. Rạng sáng 15-1, trực thăng của Binh đoàn 18 - Quân chủng Phòng không - Không quân (Bộ Quốc phòng) phối hợp cùng ê-kíp Bệnh viện Quân y 175 tiếp cận đảo Sinh Tồn, đưa bệnh nhân rời đảo trong tình trạng hôn mê sâu, suy hô hấp. "Do bệnh nhân có tổn thương não, máy bay buộc phải bay thấp hơn bình thường để hạn chế ảnh hưởng của thay đổi áp suất. Đây lại là ca nghi ngờ bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm, nên mọi biện pháp phòng chống lây nhiễm đều được thực hiện nghiêm ngặt suốt chuyến bay" - đại úy, bác sĩ Nguyễn Thế Nhã, kíp trưởng cấp cứu, chia sẻ. Trưa cùng ngày, bệnh nhân được đưa về Bệnh viện Quân y 175 an toàn, tiếp nhận tại Khoa Cấp cứu trong điều kiện cách ly nghiêm ngặt, nhanh chóng triển khai các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và hội chẩn chuyên sâu.

Nhiều năm qua, Bệnh viện Quân y 175 đã phối hợp cùng Binh đoàn 18 triển khai hiệu quả cấp cứu đường không, kịp thời cứu sống nhiều ngư dân, người lao động và quân nhân gặp tai nạn, bệnh lý nguy kịch ngoài hải đảo. Đến nay, đã có hơn 80 ca từ đa chấn thương, nhồi máu cơ tim cấp, đột quỵ não, bệnh giảm áp do lặn sâu… được cứu sống. Đặc biệt, ca phẫu thuật mở ngực cấp cứu ngay tại đảo Trường Sa Lớn cho bệnh nhân H.N.K. mới đây là minh chứng rõ nét cho năng lực y học quốc phòng. Một đại phẫu vốn chỉ thực hiện ở tuyến cuối đã được tiến hành trong phòng mổ dã chiến, dưới sự giám sát trực tuyến của các chuyên gia qua hệ thống telemedicine.

"Khó khăn nhất là gây mê và hồi sức trong điều kiện thiếu thốn. Mỗi quyết định đều phải chính xác, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến bệnh nhân không đủ điều kiện để vận chuyển an toàn" - trung tá, bác sĩ Phạm Trường Thanh, Bệnh viện Quân y 175, nói.

Khi cấp cứu không còn phải "chờ tàu, đợi sóng"

Nếu cấp cứu đường không là chiếc cầu nối vượt biển, thì tại Côn Đảo, một cuộc chuyển mình khác đang diễn ra khi ngành y tế TP HCM đưa y tế chuyên sâu đến gần người dân hơn, ngay tại đảo.

Cuối năm 2025, khi Côn Đảo bước vào mùa cao điểm du lịch, Trung tâm Y tế Quân dân y Đặc khu Côn Đảo liên tục tiếp nhận các ca cấp cứu nặng. Nhưng khác trước, những câu hỏi đầy lo lắng "có chuyển kịp vào đất liền không?" dần lùi lại. Đêm 26-12, một du khách nam 42 tuổi nhập viện sau một vụ tai nạn trên thuyền. Cẳng chân trái biến dạng, sưng căng nhanh, dấu hiệu điển hình của chấn thương có nguy cơ chèn ép khoang và tổn thương mạch máu. Không có thời gian chờ chuyển tuyến, ê-kíp trực cùng bác sĩ chuyên khoa ngoại luân phiên quyết định mổ cấp cứu ngay trong đêm. Sau rạch giải áp và xử trí tổn thương, tuần hoàn bàn chân được phục hồi, chi thể được giữ lại.

Chỉ 3 ngày sau, một du khách khác nhập viện vì viêm túi mật cấp do sỏi kẹt cổ, kèm thoát vị rốn. Ca phẫu thuật nội soi được thực hiện ngay tại đảo, giúp bệnh nhân ổn định mà không phải trải qua hành trình vượt biển đầy rủi ro. Từ chấn thương có nguy cơ mất chi đến bệnh lý ngoại khoa ổ bụng phức tạp, người dân và du khách hôm nay đã có thể được can thiệp kịp thời ngay tại Côn Đảo.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết trước đây Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo luôn phải "gồng mình" vì thiếu bác sĩ chuyên khoa. Mỗi ca bệnh nặng đều gắn với lựa chọn đầy rủi ro: chờ biển yên để chuyển tuyến, hay đánh cược với thời gian.

Sau khi Côn Đảo trở thành một phần của TP HCM, ngành y tế thành phố đã chọn một cách làm trực diện luân phiên bác sĩ tuyến cuối ra đảo. Điểm đặc biệt của mô hình này là tính liên tục giữa các đợt luôn có chuyển giao chuyên môn, cùng khám, cùng điều trị, cùng bàn giao ca bệnh. Chỉ sau vài tháng, sự thay đổi hiện rõ lượt khám tăng gấp đôi; nhiều kỹ thuật chuyên sâu lần đầu tiên được thực hiện tại đảo; những ca đột quỵ, đa chấn thương, sinh mổ nguy cơ cao được xử trí kịp thời. Nhưng hơn cả con số, thành công lớn nhất là niềm tin của người dân. Trẻ em được điều trị ngay tại đảo, người già không còn phải vượt biển vì bệnh mạn tính, sản phụ yên tâm sinh con nơi mình sinh sống.

Từ bầu trời nơi đảo xa với những chuyến bay xuyên đêm đến phòng mổ, "giờ vàng" đang dần được giữ lại bằng những quyết định kịp thời, những con người dấn thân và một hệ thống y tế biết đi đến nơi xa nhất để không ai bị bỏ lại phía sau.