Chủ động ứng phó hạn, mặn

Nhiều cơn mưa trái mùa xuất hiện trong những ngày qua, được không ít người dân ở ĐBSCL kỳ vọng góp phần giảm bớt tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn (XNM).

Ranh mặn có khả năng lấn sâu

Tuy nhiên, theo thông tin từ cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, XNM ở ĐBSCL đã xuất hiện ở mức tương đương với trung bình nhiều năm, một số thời điểm đã ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh.

Nhận định từ cuối tháng 2 đến tháng 5, dòng chảy trên sông Mê Kông về ĐBSCL tiếp tục giảm dần; XNM ở các cửa sông ở mức tương đương trung bình nhiều năm, các đợt XNM cao nhất ở các cửa sông Cửu Long tập trung trong tháng 2 và 3 (từ ngày 18 đến 22-2 và từ ngày 19 đến 23-3) với ranh mặn 4‰ cao nhất trong phạm vi từ 42 - 55 km; ở các cửa sông Vàm Cỏ, Cái Lớn vào tháng 3 và 4 với ranh mặn 4‰ cao nhất trong phạm vi từ 65 - 70 km.

Trong khi đó, Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Vĩnh Long dự báo từ cuối tháng 2, khi triều cường kết hợp với lưu lượng nước ngọt suy giảm thì ranh mặn 4‰ có khả năng tiếp tục lấn sâu hơn. Trong đợt cao điểm, một số tuyến sông có thể ghi nhận ranh mặn 4‰ vượt xa mức trung bình nhiều năm, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước ngọt cục bộ tại các địa phương ven sông. Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Vĩnh Long cảnh báo, mặn 4‰ là ngưỡng nguy hiểm đối với nhiều loại cây trồng và không phù hợp cho sinh hoạt nếu không qua xử lý.

Tại tỉnh Đồng Tháp, XNM trên sông Tiền đã tới khu vực phường Trung An. Từ Tết đến nay, mặn vẫn còn duy trì ở mức cao.

Tình hình hạn hán, XNM trên địa bàn tỉnh Cà Mau thường bắt đầu từ tháng 1 hằng năm và có khả năng kéo dài đến hơn 5 tháng. Hạn hán, XNM gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống dân sinh, hoạt động sản xuất, sinh hoạt, cơ sở hạ tầng giao thông, hệ thống đê điều, đê biển trên phạm vi toàn tỉnh Cà Mau. Trong đó, khu vực nhạy cảm và chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất là các vùng ngọt hóa, như: xã Trần Văn Thời, xã Khánh Bình, xã Đá Bạc, phường Giá Rai…

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - Tìm kiếm cứu nạn và Phòng thủ dân sự tỉnh Cà Mau, cho biết theo đánh giá của các cơ quan khí tượng thủy văn, trong thời gian tới, tình hình hạn hán và XNM sẽ còn gay gắt hơn do tác động của biến đổi khí hậu.

Trữ và phân bổ nước ngọt

Từ đó, Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - Tìm kiếm cứu nạn và Phòng thủ dân sự tỉnh Cà Mau đã xây dựng phương án ứng phó hạn hán, XNM mùa khô năm 2025-2026 theo cấp độ rủi ro thiên tai.

Bên cạnh đó, ngành chức năng tỉnh Cà Mau còn vận động người dân chủ động mua sắm các dụng cụ chứa nước, có kế hoạch trữ nước ngọt bảo đảm nhu cầu sinh hoạt tối thiểu trong mùa khô. Đồng thời, tuyên truyền và hướng dẫn nhân dân áp dụng các phương pháp tiết kiệm nước trong sản xuất cũng như sinh hoạt.

Tại tỉnh Đồng Tháp, nhằm bảo đảm công tác phòng, chống hạn hán và XNM, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang đã vận hành lấy gạn nước ngọt tại cống Xuân Hòa (xã Bình Ninh) để phân bổ nước ngọt cho vùng dự án ngọt hóa Gò Công. Công ty còn đề nghị UBND một số xã, phường thông tin đến người dân được biết để chủ động trong sản xuất, ứng phó với XNM.

Tại Vĩnh Vĩnh Long, nhờ được dự báo từ sớm nên nông dân ở xã Chợ Lách đã chủ động nạo vét kênh, mương và tích trữ nước để sử dụng khi mặn xâm nhập sâu. Ông Trần Hữu Nghị, Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Lách, cho biết để ứng phó với tình hình hạn hán và XNM, địa phương đã đề ra kế hoạch cụ thể. Trong đó có việc thường xuyên đo độ mặn và thông báo kịp thời cho người dân; khi có mặn, khuyến cáo không tưới để tránh gây hại cho đất sản xuất nông nghiệp.

Dự báo từ tháng 2 đến tháng 4 năm nay, nước mặn có khả năng xâm nhập sâu vào nội đồng qua các cửa sông trên địa bàn tỉnh An Giang. Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) tỉnh An Giang, cho biết để ứng phó với hạn hán và XNM, ngành NN-MT tỉnh phối hợp với các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi tổ chức vận hành linh hoạt, hiệu quả hệ thống công trình kiểm soát mặn, giữ ngọt, gạn triều, tiêu mặn. Đồng thời, điều tiết nguồn nước phù hợp theo từng vùng, từng thời điểm.

"Tỉnh An Giang luôn đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân tích trữ nước, sử dụng nước tiết kiệm. Chúng tôi tăng cường theo dõi, giám sát diễn biến của XNM để cảnh báo sớm. Bên cạnh đó, ngành NN-MT kịp thời cung cấp thông tin cho các địa phương chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, bố trí thời vụ phù hợp, hạn chế thấp nhất thiệt hại" - ông Hiệp thông tin.

Tại TP Cần Thơ, một số xã, phường dù đã có hệ thống cấp nước nhưng nguồn nước vẫn chưa bảo đảm cả về số lượng lẫn chất lượng, nhất là trong điều kiện hạn hán và XNM ngày càng gay gắt.

Trước tình hình đó, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên yêu cầu các đơn vị cấp nước phải chủ động kiểm tra toàn bộ hệ thống trạm cấp nước, nhà máy nước và mạng lưới đường ống để kịp thời sửa chữa, bảo trì, nâng cấp, bảo đảm cung cấp nước liên tục, ổn định và hạn chế tối đa sự cố. Các giếng khoan dự phòng cần được vận hành định kỳ để luôn trong trạng thái sẵn sàng khai thác khi XNM xảy ra. Trong trường hợp hạn hán hoặc XNM gây thiếu nước nghiêm trọng, UBND thành phố cho phép các đơn vị cấp nước được khai thác vượt lưu lượng ghi trong giấy phép, nhưng phải bảo đảm không vượt quá công suất thiết kế và không làm ảnh hưởng đến chất lượng nước.