Đàm phán Mỹ - Iran bế tắc

Hy vọng về một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran phai nhạt dần hôm 12-5 sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn với Tehran đang "thoi thóp". Nhận định này được đưa ra sau khi Iran phản hồi đề xuất mới nhất của Mỹ nhằm chấm dứt xung đột, dẫn đến phản ứng mạnh của ông chủ Nhà Trắng. Theo AP, tình trạng bế tắc ngoại giao đe dọa đẩy Trung Đông trở lại vòng xoáy xung đột công khai, đồng thời kéo dài cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Cả hai bên đều chưa công khai các điều khoản cụ thể đang được đàm phán. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran cho biết trong phản hồi của mình, Tehran yêu cầu xung đột phải chấm dứt hoàn toàn, chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz phải được chính thức công nhận và toàn bộ lệnh trừng phạt phải được dỡ bỏ. Ông Donald Trump đã nhanh chóng gọi những nội dung trong phản hồi là "hoàn toàn không thể chấp nhận được".

Đài CNN nhận định thế bế tắc hiện nay bắt nguồn từ sự khác biệt về ưu tiên giữa hai bên. Ông Donald Trump muốn đạt được một "chiến thắng nhanh chóng và dễ dàng", bao gồm việc Iran phải lập tức nhượng bộ về chương trình hạt nhân. Trong khi đó, Iran quyết tâm trì hoãn các yêu cầu đó và giành được các nhượng bộ có lợi cho mình trước.

Số phận chương trình hạt nhân của Iran là một trong những bất đồng hàng đầu. Ông Donald Trump đòi hỏi Iran phải chính thức ngừng chương trình hạt nhân trong một khoảng thời gian xác định, đồng thời bàn giao khoảng 440 kg uranium làm giàu ở cấp độ cao hiện có. Trong phản hồi nói trên, theo tờ The Wall Street Journal, Iran đã đề xuất pha loãng một phần lượng uranium được làm giàu ở cấp độ cao và chuyển phần còn lại sang một nước thứ ba. Ngoài ra, Iran yêu cầu phải có bảo đảm rằng số uranium được chuyển đi sẽ được hoàn trả nếu đàm phán đổ vỡ, đồng thời bác bỏ khả năng tháo dỡ các cơ sở hạt nhân của mình. Iran cho đến giờ chưa công khai chấp nhận từ bỏ lượng uranium của mình, đồng thời khẳng định nước này có quyền làm giàu uranium và chương trình hạt nhân hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình.

Theo AP, đề xuất cũng yêu cầu Mỹ công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz, qua đó chính thức hóa quyền kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải quốc tế này. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng một thỏa thuận như vậy nhiều khả năng vi phạm luật pháp quốc tế và khó được cộng đồng quốc tế chấp nhận rộng rãi. Trước khi xung đột bùng phát, eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho hoạt động lưu thông quốc tế.

Ngoài ra, theo truyền hình nhà nước Iran, Tehran còn yêu cầu Mỹ bồi thường thiệt hại do xung đột, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế, chấm dứt phong tỏa đường biển cùng nhiều điều kiện khác. "Chúng tôi không đòi hỏi bất kỳ sự nhượng bộ nào - điều duy nhất chúng tôi yêu cầu là các quyền lợi chính đáng của Iran" - người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nhấn mạnh hôm 11-5, đồng thời cho rằng phía Mỹ vẫn "khăng khăng giữ quan điểm một chiều và đưa ra các yêu cầu vô lý".

Bất chấp bế tắc trên, Pakistan vẫn đang tìm cách thu xếp một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt chiến sự và mở đường cho đối thoại sâu rộng hơn về những vấn đề hai bên còn bất đồng. Pakistan từng hy vọng có thể hoàn tất bản ghi nhớ này vào tuần rồi nhưng nỗ lực này bất thành và các bên trung gian hiện tiếp tục thảo luận nhiều đề xuất khác nhau.