Đặt nền móng đổi mới sáng tạo

Trung tâm Đổi mới sáng tạo (HIC), được xây dựng trên cơ sở Luật Thủ đô (sửa đổi năm 2024) cùng các văn bản chiến lược của Trung ương, sẽ là nơi tiên phong thử nghiệm nhiều cơ chế mới mang tính đột phá về chuyển đổi số, kinh tế số của TP Hà Nội.

Trung tâm điều phối

Trường hợp khởi nghiệp của anh Đặng Quang Huy (phường Hồng Hà, TP Hà Nội) phản ánh sự chuyển mình của lực lượng lao động trẻ ở thủ đô. Từ bỏ công việc marketing ổn định tại một doanh nghiệp (DN) phân phối thiết bị điện tử, anh lựa chọn khởi nghiệp với mô hình kinh doanh phụ kiện công nghệ hoàn toàn dựa trên nền tảng số.

Không văn phòng cố định, không theo giờ hành chính, không bộ máy cồng kềnh, start-up của chàng thanh niên 27 tuổi này vận hành thông qua mạng lưới gần 20 người làm việc tự do từ xa. Mỗi người đảm nhận một mắt xích trong chuỗi giá trị, từ lo việc quảng cáo, nội dung, video đến quản lý sàn thương mại điện tử, livestream.

Mô hình khởi nghiệp của anh Huy thuộc làn sóng "Gig economy" (kinh tế tự do), nơi sự linh hoạt, sáng tạo và hiệu suất thay thế cho cấu trúc truyền thống. Với những người trẻ như Huy, sự ổn định không còn đồng nghĩa với cố định. Họ sẵn sàng làm song song nhiều công việc, tận dụng nền tảng số để gia tăng thu nhập và trải nghiệm.

Tuy vậy, không phải ai cũng thành công như Đặng Quang Huy. Không ít start-up công nghệ đã "chết yểu" vì thiếu vốn, thiếu cố vấn chiến lược, thiếu môi trường thử nghiệm chính sách. Điều đó đặt ra câu hỏi làm sao để những ý tưởng sáng tạo không chỉ lóe sáng tức thời mà có thể lớn mạnh, trở thành DN thực thụ? Câu trả lời nằm ở việc kiến tạo một nền móng thể chế và hạ tầng đủ mạnh - vai trò mà HIC đang hướng tới.

Trong kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) đang mở ra cách tiếp cận hoàn toàn mới đối với văn hóa và du lịch. TP Hà Nội vốn sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao dồi dào cùng kho tàng di sản phong phú. Khi hai yếu tố này kết hợp, di sản không còn "tĩnh" mà trở thành sản phẩm kinh tế sáng tạo.

Năm 2025, Hà Nội đón hơn 33,7 triệu lượt du khách, doanh thu du lịch vượt 134.000 tỉ đồng - tăng 21,5% so với năm trước. Trong đó, chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng. Dự án VR360 - Bản đồ số di sản cho phép du khách "dạo bước" qua 36 phố phường với hình ảnh 360 độ. Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, công nghệ 3D mapping tái hiện không gian học đường xưa, giúp du khách "bước vào" quá khứ…

Xu hướng game hóa di sản, phim hoạt hình số về truyền thuyết hồ Hoàn Kiếm, tour ảo khám phá ẩm thực… cho thấy công nghệ đang mở rộng biên độ sáng tạo. Giới trẻ - chiếm khoảng 60% dân số TP Hà Nội - chính là nhóm khách hàng ưa chuộng những trải nghiệm cá nhân hóa này.

Để các sản phẩm số ấy phát triển bền vững và quy mô hơn, cần có hệ sinh thái hỗ trợ từ chính sách, tài chính đến hạ tầng R&D (nghiên cứu và phát triển). Đây chính là không gian mà HIC có thể đóng vai trò trung tâm điều phối.

Mô hình đột phá

HIC được xây dựng với mô hình "nhà nước định hướng - DN vận hành". TP Hà Nội lần đầu tiên thiết kế một tổ chức đổi mới sáng tạo theo cấu trúc công ty cổ phần có vốn nhà nước, song vận hành theo chuẩn mực quản trị DN hiện đại - được xem là điểm đột phá.

Cơ chế điều hành tập trung của HIC cũng là điểm đột phá khác. Thay vì hỗ trợ phân tán qua nhiều đầu mối, trung tâm này sẽ đóng vai trò điều phối hệ sinh thái, kết nối năng lực nghiên cứu với việc giải quyết bài toán đô thị, start-up với quỹ đầu tư, nhân tài với dự án cụ thể.

Đáng chú ý, HIC được trao quyền triển khai cơ chế "sandbox" - thử nghiệm có kiểm soát. Đây được ví như "phòng thí nghiệm chính sách", nơi DN có thể thử nghiệm công nghệ mới trong môi trường pháp lý an toàn, được miễn trừ một số rủi ro khách quan. Trong lĩnh vực fintech, blockchain, AI hay đô thị thông minh, sandbox là điều kiện then chốt để ý tưởng bước ra thị trường mà không bị vướng víu rào cản pháp lý.

Bên cạnh đó là hệ thống ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng; là quyền tiếp cận phòng thí nghiệm, hạ tầng R&D và nền tảng số của nhà nước; cùng với quỹ đầu tư mạo hiểm và chương trình ươm tạo công nghệ. Những công cụ này tạo nên "bệ phóng" tài chính và kỹ thuật cho start-up.

Theo đề án, giai đoạn 2026-2030, HIC đặt mục tiêu ươm tạo trên 200 DN khởi nghiệp, kêu gọi hơn 500 tỉ đồng vốn đầu tư, tổ chức trên 20 sự kiện khoa học - công nghệ quốc tế mỗi năm. Đến năm 2045, trung tâm hướng tới hình thành ít nhất 10 DN "kỳ lân", xây dựng 20 phòng thí nghiệm trọng điểm và đạt doanh thu thương mại hóa công nghệ trên 500 tỉ đồng/năm.

Những kỳ vọng đó của TP Hà Nội sẽ thành hiện thực nếu HIC thực sự trở thành hạt nhân liên kết "ba nhà": Nhà nước - nhà khoa học - DN. Khi nhà nước kiến tạo thể chế linh hoạt, nhà khoa học cung cấp tri thức, DN đảm nhận thương mại hóa, chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo sẽ được khép kín.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều thành phố như Seoul - Hàn Quốc, Tel Aviv - Israel hay Singapore đã bứt phá nhờ các trung tâm đổi mới sáng tạo với cơ chế đặc thù. TP Hà Nội đang đi theo xu hướng đó, song dựa trên tiềm lực khoa học - công nghệ sẵn có và bản sắc văn hóa riêng.

Đổi mới sáng tạo không thể chỉ dựa vào tinh thần dấn thân của cá nhân, mà cần một nền móng thể chế vững chắc. HIC có thể xem là bước đi đầu tiên để Hà Nội kiến tạo nền móng ấy - nền móng cho một thành phố sáng tạo, nơi ý tưởng được nuôi dưỡng, công nghệ được thương mại hóa và khát vọng phát triển được hiện thực hóa trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.