Đầu tư đồng bộ hạ tầng kết nối

Tết Bính Ngọ 2026 ghi nhận một điểm sáng trong bức tranh giao thông cả nước: Tình trạng ùn tắc được kéo giảm đáng kể, tai nạn giao thông giảm sâu cả 3 tiêu chí. Theo thống kê của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, trong 9 ngày nghỉ Tết, cả nước xảy ra 381 vụ tai nạn giao thông, làm 230 người tử vong và 274 người bị thương, giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, dù lưu lượng phương tiện tăng cao, nhiều tuyến cao tốc và cửa ngõ đô thị lớn không xảy ra ùn tắc nghiêm trọng kéo dài.

Mừng trước, lo sau

Số liệu từ lực lượng chức năng cho thấy lưu lượng phương tiện ra vào các tuyến cao tốc trong dịp Tết tăng gần 17% so với cùng kỳ, trung bình mỗi ngày gần 600.000 lượt xe lưu thông. Đây là áp lực rất lớn đối với hệ thống hạ tầng, nhất là trong bối cảnh số lượng ô tô cá nhân gia tăng nhanh những năm gần đây. Riêng TP HCM hiện đã có hơn một triệu ô tô các loại, chưa kể lượng xe từ các tỉnh đổ về trong dịp cao điểm.

Tình trạng ùn tắc được kiểm soát tốt hơn trong dịp Tết vừa qua cho thấy tác động tích cực khi một số đoạn cao tốc, tuyến kết nối được đưa vào khai thác kịp thời trước kỳ nghỉ. Khi mạng lưới được mở rộng, dòng xe có thêm hướng phân bổ, giảm áp lực dồn ứ cục bộ tại các trục chính.

Tuy nhiên, nhìn ở tầm dài hạn, hệ thống cao tốc của Việt Nam vẫn còn thiếu rất lớn so với nhu cầu phát triển. Theo quy hoạch, cả nước đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 5.000 km đường cao tốc và xa hơn là khoảng 9.000 km vào năm 2050. Trong khi đó, hiện nay tổng chiều dài đã đưa vào khai thác mới đạt khoảng hơn 3.000 km. Như vậy, để đạt mục tiêu dài hạn, Việt Nam vẫn còn thiếu hàng nghìn km cao tốc cần được đầu tư xây dựng. Khoảng cách này phản ánh áp lực rất lớn về vốn, nhân lực và tiến độ triển khai trong những năm tới.

Không chỉ thiếu về chiều dài tuyến, nhiều cao tốc hiện hữu vẫn phải "gánh" lưu lượng vượt quá năng lực thiết kế, đặc biệt tại các nút giao và đường dẫn vào. Ở nhiều nơi, các tuyến kết nối như quốc lộ, đường tỉnh, đường vành đai chưa được nâng cấp đồng bộ. Khi dòng xe từ nhiều hướng cùng dồn về một điểm nhập làn, xung đột giao thông gia tăng, hình thành "nút thắt cổ chai". Chỉ cần một va chạm nhỏ hoặc phương tiện xử lý chậm cũng có thể kéo theo ùn tắc kéo dài.

Phát triển vận tải công cộng

Điểm đáng ghi nhận trong dịp Tết Bính Ngọ là sự chủ động, linh hoạt của lực lượng cảnh sát giao thông. Tại các cửa ngõ và điểm lên xuống cao tốc, lực lượng chức năng túc trực 24/24 giờ, tổ chức phân luồng từ xa, điều tiết theo lưu lượng thực tế. Khi mật độ phương tiện tăng cao, cảnh sát giao thông chủ động giãn dòng, tạm thời hạn chế xe nhập làn ồ ạt, sau đó điều phối theo từng đợt. Nhờ vậy, dù phương tiện đông nhưng vẫn duy trì trạng thái "di chuyển chậm nhưng không tê liệt", hạn chế tình trạng ùn tắc kéo dài như những năm trước.

Thực tế cho thấy, ngoài yếu tố hạ tầng, công tác tổ chức giao thông đóng vai trò then chốt trong các kỳ cao điểm. Phân luồng và điều tiết từ xa giúp kiểm soát mật độ, tránh để số lượng phương tiện cùng lúc vượt quá khả năng tiếp nhận của tuyến đường.

Tuy nhiên, về lâu dài, mở rộng cao tốc thôi là chưa đủ. Với tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân như hiện nay, không một hệ thống đường bộ nào có thể đáp ứng bền vững nếu thiếu giao thông công cộng sức chở lớn. Tại các đô thị lớn như TP HCM, phát triển metro, đường sắt đô thị và các loại hình vận tải công cộng hiện đại là xu hướng tất yếu. Chỉ khi người dân có lựa chọn di chuyển thuận tiện, an toàn bằng phương tiện công cộng, việc hạn chế xe cá nhân mới khả thi và bền vững.

Tết Bính Ngọ cho thấy, khi một số đoạn cao tốc được bổ sung kịp thời, khi lực lượng chức năng điều hành linh hoạt và khi công tác phân luồng được triển khai bài bản, ùn tắc hoàn toàn có thể được kiểm soát dù lưu lượng tăng mạnh. Song để giải quyết căn cơ bài toán giao thông, Việt Nam cần tiếp tục đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hàng nghìn km cao tốc còn thiếu, đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống kết nối và phát triển vận tải công cộng. Đó mới là lời giải dài hạn cho bài toán ùn tắc trong những mùa cao điểm sắp tới. 

Ngọc Quý ghi

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 25-2